Nghệ An quyết chặn thất thoát tài nguyên, chống thất thu ngân sách. Ảnh: Văn Thanh

Tăng cường kiểm soát từ khâu khai thác đến tiêu thụ khoáng sản

UBND tỉnh Nghệ An vừa ban hành Văn bản số 9622/UBND-NN, yêu cầu triển khai quyết liệt Kết luận số 165-KL/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về tăng cường quản lý hoạt động khai thác khoáng sản trên địa bàn. Đây được xem là động thái mạnh mẽ nhằm lập lại trật tự trong lĩnh vực khai thác khoáng sản, khắc phục những bất cập kéo dài, ngăn chặn thất thoát tài nguyên và tăng nguồn thu cho ngân sách Nhà nước.

Theo chỉ đạo của UBND tỉnh Nghệ An, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì xây dựng dự thảo kế hoạch chi tiết để tổ chức thực hiện Kết luận số 165-KL/TU; đồng thời nghiên cứu, tham mưu tổ chức hội nghị chuyên đề về tăng cường quản lý khoáng sản trên địa bàn tỉnh. Cùng với đó, sở này phải rà soát toàn bộ nhiệm vụ thuộc lĩnh vực phụ trách, bảo đảm triển khai đầy đủ, đồng bộ các chỉ đạo của Tỉnh ủy và UBND tỉnh.

Một trong những yêu cầu trọng tâm là tăng cường quản lý các mỏ đã được cấp phép, bảo đảm hoạt động khai thác đúng quy hoạch, đúng phạm vi, tọa độ, độ sâu, công suất, trữ lượng, thời hạn và mục đích sử dụng theo giấy phép được cấp. Các cơ quan chức năng cũng phải kiểm soát chặt sản lượng khai thác, việc kê khai, thực hiện nghĩa vụ tài chính, bảo vệ môi trường và phục hồi môi trường sau khai thác.

Theo đánh giá của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Nghệ An tại Kết luận số 165-KL/TU, dù công tác quản lý khoáng sản thời gian qua đã có chuyển biến tích cực, song vẫn còn nhiều tồn tại. Việc kiểm soát sản lượng khai thác, vận chuyển và tiêu thụ ở một số nơi chưa chặt chẽ; tình trạng khai thác trái phép, khai thác vượt ranh giới mỏ, kê khai thiếu sản lượng, khai báo giá bán không đúng thực tế vẫn diễn ra, tiềm ẩn nguy cơ thất thu thuế lớn.

Đáng chú ý, việc ứng dụng công nghệ trong quản lý, giám sát hoạt động khai thác còn hạn chế. Trong khi một số dự án trọng điểm trên địa bàn đang thiếu hụt cục bộ nguồn vật liệu xây dựng thì vẫn xuất hiện tình trạng khoáng sản được vận chuyển ra ngoài tỉnh để tiêu thụ, ảnh hưởng đến cân đối cung - cầu vật liệu phục vụ phát triển hạ tầng.

Áp dụng công nghệ giám sát 24/7, xử lý nghiêm mọi hành vi vi phạm

Để khắc phục những tồn tại nêu trên, Ban Thường vụ Tỉnh ủy yêu cầu UBND tỉnh Nghệ An chỉ đạo các sở, ngành và địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trong đó nhấn mạnh việc ứng dụng công nghệ để kiểm soát toàn bộ quá trình khai thác và vận chuyển khoáng sản.

Theo đó, các doanh nghiệp khai thác khoáng sản phải khẩn trương lắp đặt trạm cân, camera giám sát và thiết bị định vị đối với phương tiện vận chuyển; đồng thời kết nối toàn bộ dữ liệu với cơ quan quản lý Nhà nước như Thuế tỉnh, Công an, Sở Nông nghiệp và Môi trường và chính quyền địa phương để phục vụ công tác giám sát liên tục 24/7. Thời hạn hoàn thành được ấn định trong tháng 8/2026.

Sau thời điểm này, các chủ mỏ không thực hiện hoặc không kết nối dữ liệu theo quy định sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật. Đối với những trường hợp khai thác vượt công suất, vượt ranh giới mỏ, khai thác ngoài thời gian được phép, mua bán, vận chuyển khoáng sản không rõ nguồn gốc, lợi dụng giấy phép để hợp thức hóa khoáng sản khai thác trái phép hoặc không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, tỉnh yêu cầu kiên quyết xử lý, đồng thời xem xét đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi giấy phép đối với các trường hợp vi phạm nghiêm trọng hoặc tái phạm.

Bên cạnh việc siết chặt quản lý hoạt động khai thác hiện hữu, Nghệ An cũng yêu cầu rà soát nhu cầu sử dụng khoáng sản làm vật liệu xây dựng theo từng giai đoạn, từng khu vực và từng nhóm dự án để xây dựng kế hoạch thăm dò, cấp phép các mỏ mới phù hợp với quy hoạch và nhu cầu thực tế. Việc cấp phép phải bảo đảm cân đối cung cầu, tránh tình trạng cấp phép tràn lan, dư thừa công suất hoặc phát sinh đầu cơ, găm hàng, đẩy giá vật liệu xây dựng; đồng thời gắn với yêu cầu chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị tài nguyên và hạn chế xuất bán khoáng sản thô. Nhiệm vụ này phải hoàn thành trong tháng 8/2026.

Song song với đó, tỉnh Nghệ An yêu cầu tăng cường quản lý thuế đối với hoạt động khoáng sản thông qua kiểm tra, đối chiếu hóa đơn, kê khai sản lượng, doanh thu và giá bán của doanh nghiệp; xử lý nghiêm các hành vi kê khai thiếu sản lượng, khai báo giá bán không đúng thực tế, mua bán hóa đơn và trốn thuế gây thất thu ngân sách.

Ngoài các giải pháp về quản lý Nhà nước, Nghệ An cũng đặt mục tiêu hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm huy động sự tham gia của doanh nghiệp khai thác khoáng sản trong công tác bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai, đầu tư kết cấu hạ tầng và thực hiện an sinh xã hội. Đồng thời, đẩy mạnh phân cấp cho chính quyền cấp xã trong quản lý khoáng sản, gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả quản lý địa bàn, xử lý nghiêm các trường hợp buông lỏng quản lý để xảy ra khai thác trái phép.

Việc triển khai đồng bộ các giải pháp nêu trên thể hiện quyết tâm của Nghệ An trong việc thiết lập kỷ cương đối với hoạt động khai thác khoáng sản, bảo đảm khai thác đúng quy định, sử dụng hiệu quả tài nguyên, tăng thu ngân sách và tạo môi trường đầu tư minh bạch, bền vững phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.