(Thanh tra) - TPHCM đang đề xuất miễn phí vé xe buýt trên diện rộng, với kỳ vọng tạo cú hích cho giao thông công cộng và từng bước thay đổi thói quen di chuyển của người dân. Tuy nhiên, phía sau chính sách này không chỉ là bài toán ngân sách, mà còn là yêu cầu cải tổ toàn diện chất lượng dịch vụ để giữ chân hành khách lâu dài.
Đề xuất miễn phí vé xe buýt tại TPHCM đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận khi được xem là một trong những chính sách mạnh tay nhất từ trước đến nay nhằm thúc đẩy giao thông công cộng. Trong bối cảnh TP đang đối mặt với áp lực ùn tắc và ô nhiễm ngày càng gia tăng, việc khuyến khích người dân chuyển từ xe cá nhân sang xe buýt trở thành mục tiêu cấp thiết.
Theo thông tin từ Sở Xây dựng TPHCM, phương án miễn vé xe buýt đã được hoàn thiện và đang chờ trình HĐND TPHCM thông qua.
Nếu được chấp thuận, chính sách có thể triển khai ngay từ năm 2026 (dự kiến vào dịp 30/4/2026) với khoảng 135 tuyến xe buýt nội thành. Kinh phí dự kiến cho giai đoạn đầu vào khoảng 930 tỷ đồng (khoảng 8 tháng) và nếu mở rộng toàn bộ hệ thống, con số này có thể lên tới hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm (dự khiến mỗi năm khoảng 7.000 tỷ đồng).
Đây là mức chi không nhỏ, nhưng theo cơ quan quản lý, cần được nhìn nhận như khoản đầu tư dài hạn nhằm giảm chi phí xã hội từ ùn tắc, tai nạn và ô nhiễm. Thực tế, TPHCM không phải là địa phương đầu tiên trên thế giới áp dụng chính sách miễn phí giao thông công cộng. Nhiều TP tại châu Âu đã triển khai mô hình này và ghi nhận những kết quả tích cực.
Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết vẫn là chất lượng dịch vụ phải đủ tốt để người dân lựa chọn gắn bó lâu dài. Trong bối cảnh hiện nay, đề xuất của TPHCM được xem là một “phép thử” lớn để “kéo” người dân rời bỏ các phương tiện cá nhân, tập trung sử dụng phương tiện công cộng.
Theo ghi nhận của chúng tôi, phần lớn người dân đều bày tỏ sự ủng hộ đối với chủ trương miễn vé xe buýt, thậm chí xem đây là cơ hội để thay đổi thói quen di chuyển theo hướng văn minh hơn.
Anh Lê Minh Tuấn (phường Hạnh Thông), nhân viên văn phòng, chia sẻ: “Tôi thấy chính sách này rất đáng kỳ vọng. Nếu miễn phí và dịch vụ được cải thiện thì tôi và vợ sẽ tập trung đi xe buýt, vừa tiết kiệm chi phí, thời gian và không phải chịu cảnh vật lộn với kẹt xe. Ngoài ra, chỗ làm của chúng tôi cũng rất thuận lợi cho việc sử dụng xe buýt nên bản thân tôi sẽ ủng hộ và trải nghiệm”.
Trong khi đó, chị Nguyễn Thị Thuỳ Linh (phường Long Trường), làm việc trong lĩnh vực bán lẻ, cho biết: “Tôi nghĩ miễn phí là một động lực rất lớn để người dân thử đi xe buýt nhiều hơn. Nếu quen dần, nhiều người sẽ thấy tiện và gắn bó luôn. Cá nhân tôi cũng muốn giảm đi xe máy để an toàn hơn, đỡ mệt hơn cho mọi người sau giờ làm.”
Một số người dân trẻ cũng bày tỏ sự hào hứng, cho rằng việc miễn phí xe buýt kết hợp với metro trong tương lai sẽ tạo ra hệ thống giao thông thuận tiện, hiện đại hơn.
“Tôi đi học và đi làm bán thời gian, nếu có xe buýt miễn phí thì sẽ tiết kiệm được khá nhiều. Quan trọng hơn là tạo thói quen đi phương tiện công cộng từ sớm, bên cạnh đó xe buýt rất an toàn”, chị Quỳnh (sinh viên Trường Đại học Kinh tế Luật) chia sẻ.
Những ý kiến này cho thấy, bên cạnh yếu tố chi phí, nhận thức của người dân về lợi ích của giao thông công cộng cũng đang dần thay đổi theo hướng tích cực.
Theo các chuyên gia giao thông đô thị, miễn phí vé xe buýt là một giải pháp tích cực nhưng không nên xem là “đũa thần” giải quyết mọi vấn đề. Vì chi phí chỉ là một trong nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quyết định sử dụng xe buýt. Quan trọng hơn là sự tiện lợi, thời gian di chuyển và mức độ tin cậy của dịch vụ.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, TPHCM cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ cải thiện chất lượng phương tiện, nâng cao năng lực vận hành, đến phát triển mạng lưới kết nối với metro và các loại hình giao thông khác.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ trong quản lý và cung cấp thông tin cho hành khách cũng đóng vai trò quan trọng. Khi người dân có thể dễ dàng tra cứu lộ trình, thời gian xe đến, trải nghiệm sử dụng sẽ được nâng cao đáng kể.
Liên quan đến đề án này, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM Bùi Hòa An cho biết, TP đang nghiên cứu phương án miễn vé trên toàn bộ các tuyến xe buýt nội tỉnh, không phân biệt tuyến trợ giá hay không trợ giá.
Mục tiêu của chính sách không chỉ là hỗ trợ người dân mà còn tạo động lực để họ chuyển sang sử dụng giao thông công cộng. Qua đó, góp phần giảm áp lực lên hệ thống hạ tầng giao thông và cải thiện môi trường đô thị.
Tuy nhiên, ông cũng khẳng định miễn phí vé xe buýt chỉ là một phần trong tổng thể giải pháp. TP sẽ đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ, cải thiện thái độ phục vụ, tối ưu hóa mạng lưới tuyến và tăng cường kết nối với các loại hình vận tải khác.
"Theo tôi, với chính sách này ở thời điểm hiện tại là rất kịp thời, mục tiêu là hỗ trợ được giá cả sinh hoạt cho bà con nhân dân, đảm bảo công tác an sinh xã hội, bên cạnh đó là hướng tới mục tiêu lớn hơn về giao thông công cộng của thành phố", ông An cho hay.
Vị lãnh đạo Sở Xây dựng TPHCM cũng cho biết, hiện nay TPHCM có 135 tuyến, trong đó 109 tuyến đang được hỗ trợ (trợ giá từ ngân sách nhà nước) và 26 tuyến không trợ giá.
Có thể thấy, đề xuất miễn phí xe buýt của TPHCM mang nhiều kỳ vọng nhưng cũng đi kèm không ít thách thức. Thành công của chính sách sẽ phụ thuộc vào việc TP có thể biến “miễn phí” thành một lợi thế cạnh tranh thực sự hay không. Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là bước đi quan trọng giúp TPHCM tiến gần hơn đến mục tiêu xây dựng hệ thống giao thông công cộng hiện đại, thân thiện và bền vững.
Trong bối cảnh đô thị ngày càng phát triển, việc thay đổi thói quen đi lại của người dân là một quá trình dài hơi. Miễn phí vé xe buýt có thể là bước khởi đầu, nhưng để người dân “ở lại” với xe buýt, TPHCM sẽ cần nhiều hơn thế, đó là một hệ thống đủ tốt, đủ tiện lợi và đủ tin cậy để trở thành lựa chọn hàng ngày.
