(Thanh tra) - Chủ trương miễn vé xe buýt không chỉ là chính sách an sinh xã hội trong điều kiện giá xăng dầu tăng cao mà còn là giải pháp cải thiện tình trạng môi trường và giao thông đô thị, làm tiền đề để triển khai đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông trong thời gian tới.
Sở Xây dựng TPHCM cho biết, chủ trương miễn phí vé xe buýt trên địa bàn TP đang được Sở Xây dựng khẩn trương hoàn thiện các bước theo quy định trước khi đưa vào thực tế. Hiện nay, Sở Xây dựng đã trình UBND TP xem xét, báo cáo Thường trực HĐND TP về việc xây dựng Nghị quyết hỗ trợ người sử dụng vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt.
Cùng với đó, UBND TPHCM cũng đã có tờ trình đăng ký xây dựng Nghị quyết theo trình tự, thủ tục rút gọn. Theo kế hoạch, nội dung này sẽ được HĐND TP xem xét, thông qua trong tháng 4/2026, làm cơ sở pháp lý quan trọng để triển khai chính sách miễn vé trong 8 tháng cuối năm 2026.
Để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả, Sở Xây dựng đang đồng thời triển khai nhiều nhóm công việc. Trong đó, việc lấy ý kiến các sở, ngành, đơn vị liên quan được thực hiện nhằm hoàn thiện dự thảo Nghị quyết theo đúng quy định pháp luật. Song song, phương án tổ chức thực hiện cũng được rà soát kỹ lưỡng, với yêu cầu bảo đảm minh bạch, công bằng và không để xảy ra tình trạng trục lợi chính sách.
Bên cạnh đó, các giải pháp kỹ thuật phục vụ triển khai cũng đang được chuẩn bị, bao gồm công cụ thống kê sản lượng hành khách, phương án thanh toán, cũng như cơ chế kiểm tra, giám sát trong quá trình vận hành. Đây được xem là nền tảng quan trọng để chính sách khi ban hành có thể đi vào cuộc sống một cách đồng bộ, hiệu quả.
Với cách tiếp cận bài bản, chủ động từ khâu chuẩn bị, TPHCM đang tạo tiền đề vững chắc để chính sách miễn phí xe buýt không chỉ được triển khai đúng tiến độ mà còn phát huy tối đa hiệu quả ngay từ giai đoạn đầu.
Theo Sở Xây dựng TPHCM, chủ trương miễn vé xe buýt không chỉ là chính sách an sinh xã hội trong điều kiện giá xăng dầu tăng cao mà còn là giải pháp cải thiện tình trạng môi trường và giao thông đô thị, làm tiền đề để triển khai đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông trong thời gian tới.
Thực tế từ các chương trình miễn vé thí điểm trước đây cho thấy, sản lượng hành khách sử dụng giao thông công cộng đã tăng từ 20% đến 34%, tùy theo từng tuyến và thời điểm. Đây là cơ sở quan trọng để dự báo rằng khi chính sách được triển khai trên diện rộng, sẽ có sự chuyển dịch đáng kể từ phương tiện cá nhân sang xe buýt, nhất là đối với các chuyến đi ngắn và trung bình.
Sự chuyển dịch này không chỉ giúp giảm số lượng xe máy, ô tô lưu thông mỗi ngày mà còn góp phần giảm áp lực lên hạ tầng giao thông đô thị. Đồng thời, việc tăng tỷ lệ sử dụng phương tiện công cộng sẽ kéo theo sự suy giảm lượng phát thải từ hoạt động giao thông, một trong những nguồn gây ô nhiễm không khí lớn tại các đô thị.
Sở Xây dựng TPHCM cho biết, hiện nay, khoảng 56% số xe buýt trên địa bàn TP đã sử dụng năng lượng sạch như điện và khí CNG. Khi lượng hành khách tăng lên, hiệu quả giảm phát thải khí CO₂, NOx và bụi mịn sẽ càng rõ nét, góp phần cải thiện chất lượng môi trường sống cho người dân.
“Hiệu quả môi trường của chính sách miễn vé xe buýt không chỉ đo bằng con số tuyệt đối trong ngắn hạn, mà quan trọng hơn là tạo ra sự thay đổi bền vững về thói quen đi lại, từ đó giảm phát thải lâu dài cho TP”, Sở Xây dựng TPHCM cho biết.
Để chính sách miễn phí xe buýt thực sự phát huy hiệu quả, TPHCM xác định cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, thay vì chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ giá vé. Theo đánh giá của Sở Xây dựng, hệ thống hiện nay với 180 tuyến và hơn 2.400 phương tiện có thể đáp ứng mức tăng trưởng hành khách khoảng 20-30%.
Nhiều tuyến xe buýt vẫn còn dư địa khai thác, đặc biệt ngoài giờ cao điểm. Cùng với đó, hệ thống vé điện tử đã được triển khai trên phần lớn các tuyến và dự kiến hoàn thiện trong quý II/2026, giúp nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và tạo thuận tiện cho hành khách.
Tuy nhiên, để thu hút người dân chuyển sang sử dụng xe buýt, việc nâng cao chất lượng dịch vụ là yếu tố then chốt. TPHCM đặt mục tiêu cải thiện toàn diện từ việc đảm bảo đúng giờ, phương tiện sạch sẽ, an toàn đến thái độ phục vụ thân thiện, văn minh của đội ngũ nhân viên.
Cùng với đó, hạ tầng phục vụ cũng sẽ được đầu tư, bổ sung thêm điểm dừng, nhà chờ tại các khu vực đông dân cư, khu công nghiệp, trường học. Việc tổ chức giao thông ưu tiên cho xe buýt cũng được nghiên cứu nhằm nâng cao tốc độ và tính ổn định của dịch vụ.
Một giải pháp quan trọng khác là tăng cường kết nối giữa các loại hình giao thông công cộng như metro, buýt đường sông, xe đạp công cộng. Khi hệ thống được liên thông, người dân sẽ dễ dàng lựa chọn phương án di chuyển phù hợp mà không phụ thuộc vào phương tiện cá nhân.
Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ số, đặc biệt là các nền tảng hỗ trợ tra cứu lộ trình, thanh toán không tiền mặt và phân tích dữ liệu lớn, sẽ giúp tối ưu hóa hoạt động vận tải, đồng thời nâng cao trải nghiệm của người dùng.
Cùng với các giải pháp kỹ thuật, TPHCM cũng định hướng điều chỉnh hành vi giao thông thông qua truyền thông và các biện pháp quản lý phương tiện cá nhân. Thông điệp được nhấn mạnh là lựa chọn xe buýt không chỉ vì miễn phí, mà còn vì sự tiện lợi, văn minh và thân thiện với môi trường.
Việc theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chính sách sẽ được thực hiện thường xuyên, nhằm đảm bảo hiệu quả sử dụng ngân sách và kịp thời khắc phục những bất cập phát sinh. Đây là yếu tố quan trọng để chính sách miễn phí xe buýt không chỉ thu hút người dân trong ngắn hạn mà còn duy trì sức hấp dẫn lâu dài.
