Nếu được thông qua, việc hạ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí sẽ mở rộng mạng lưới an sinh, giúp hàng triệu người cao tuổi không có lương hưu thêm điểm tựa để giảm gánh nặng mưu sinh khi sức khỏe ngày càng suy giảm.

Hạ tuổi trợ cấp hưu trí xã hội - mở rộng lưới an sinh, để người già thảnh thơi, bớt lo mưu sinh. Ảnh minh họa: Nguyễn Thanh

Mở rộng diện thụ hưởng

Nhằm mở rộng mạng lưới người được hưởng chính sách an sinh, đồng thời phát triển nền “kinh tế bạc”, Bộ Nội vụ đề xuất hạ độ tuổi nhận trợ cấp hưu trí xã hội từ 75 tuổi xuống còn 70 tuổi (ngoại trừ nhóm người nghèo hoặc hộ cận nghèo đã giảm tuổi nhận xuống 70 từ trước đó).

Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) sửa đổi đang đưa ra 2 phương án về độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Đáng chú ý, phương án 2 đề xuất giao Chính phủ quyết định việc giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp xuống đủ 70 tuổi, căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách nhà nước. Trường hợp tiếp tục giảm xuống dưới 70 tuổi, Chính phủ sẽ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định.

Hiện theo quy định của Luật BHXH, chỉ những người từ đủ 75 tuổi trở lên, không có lương hưu hoặc trợ cấp BHXH hằng tháng mới được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. Việc trao thêm thẩm quyền cho Chính phủ được kỳ vọng sẽ giúp quá trình điều chỉnh chính sách linh hoạt hơn, phù hợp với tốc độ già hóa dân số và điều kiện phát triển của đất nước, thay vì phải chờ quy trình sửa đổi kéo dài.

Trong khi đó, phương án còn lại là giữ nguyên quy định hiện hành với độ tuổi hưởng trợ cấp từ đủ 75 tuổi để tiếp tục lấy ý kiến.

Quá trình góp ý dự thảo cho thấy, nhiều địa phương bày tỏ sự đồng tình với phương án mở rộng đối tượng thụ hưởng.

Tỉnh Sơn La kiến nghị giảm độ tuổi xuống 70 và đề xuất bổ sung thêm các tiêu chí như người sống đơn thân, người khuyết tật hoặc cư trú tại vùng đặc biệt khó khăn thay vì chỉ căn cứ vào tiêu chí hộ nghèo, cận nghèo.

Theo địa phương này, cách tiếp cận đó sẽ giúp chính sách đến đúng những người cao tuổi thực sự cần hỗ trợ, nhất là lao động phi chính thức, người làm nông nghiệp hoặc những người không có điều kiện tham gia BHXH trong suốt quá trình lao động.

Bên cạnh việc mở rộng diện thụ hưởng, nhiều địa phương cũng kiến nghị nghiên cứu điều chỉnh tăng mức trợ cấp hưu trí xã hội để phù hợp với mặt bằng chi phí sinh hoạt hiện nay.

Sở Nội vụ Hà Tĩnh và Hưng Yên đề xuất nâng mức chuẩn trợ cấp nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu tối thiểu của người cao tuổi…

Tuổi già vẫn chật vật mưu sinh vì không có lương hưu

Trong dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, khi nhiều người trở về quê, đi du lịch hoặc dành thời gian nghỉ ngơi cùng gia đình, tại khu vực chợ Kim Liên (Hà Nội), bà Trần Thị Lan, quê Phú Thọ vẫn đều đặn đi bán xôi, bánh tẻ, bánh sắn để mưu sinh.

Gắn bó với công việc này từ thời trẻ, đến nay đã 70 tuổi, bà vẫn bán hàng và không dám về quê dịp lễ vì sợ giảm thu nhập. Trung bình mỗi buổi, doanh thu đạt khoảng 200.000-250.000 đồng. Vì thế cuộc sống hàng ngày rất chật vật và con cái cũng không dư gải gì, nên bà sợ làm phiền con.

Hay ông Lê Khánh Phương (Hà Tĩnh), mỗi buổi sáng, khi nhiều người cùng độ tuổi dành thời gian nghỉ ngơi, tập thể dục thì ông lại tất bật chuẩn bị hàng hóa mang ra chợ. Ở tuổi ngoài 70, sức khỏe không còn như trước nhưng ông vẫn đều đặn ra chợ đầu mối lấy hoa quả rồi bán hàng hàng ngày để có tiền trang trải cuộc sống.

Khi biết Dự thảo Luật BHXH (sửa đổi) đang đề xuất giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống còn 70 tuổi, ông Phương, bà Lan bày tỏ niềm vui: "Nếu được hưởng trợ cấp từ 70 tuổi thì những người như chúng tôi sẽ đỡ vất vả hơn. Khoản tiền ấy có thể không lớn nhưng cũng giúp mua thuốc, chi tiêu những việc cần thiết và bớt phụ thuộc vào con cháu".

Theo ông Phương, bà Lan, nếu chính sách giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống còn 70 tuổi được thực hiện thì sẽ có thêm nhiều người cao tuổi không lương hưu được hỗ trợ sớm hơn. Đó là nguồn động viên rất lớn đối với những người lao động cả đời nhưng không có điều kiện tham gia BHXH.

Mở rộng phạm vi bảo vệ an sinh với nhóm chưa được bảo vệ

Đồng tình với đề xuất giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí, TS Phạm Ngọc Toàn - Giám đốc Trung tâm Thông tin phân tích dự báo chiến lược và dịch vụ công, Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước và Lao động (Bộ Nội vụ) cho rằng, đề xuất hạ tuổi xuống 70 về thực chất là mở rộng phạm vi bảo vệ an sinh với nhóm chưa được bảo vệ.

Mặt khác, đề xuất này phù hợp với cách tiếp cận xây dựng hệ thống BHXH đa tầng. Trong đó, lương hưu dựa trên quá trình đóng góp vẫn là nền tảng đối với người lao động đủ điều kiện; còn trợ cấp hưu trí xã hội tạo một tầng bảo đảm cơ bản cho những người khi về già chưa có sự bảo đảm đầy đủ từ hệ thống đóng góp.

Vì vậy, mở rộng trợ cấp hưu trí xã hội không thay thế BHXH mà bổ sung vào khoảng trống của BHXH.

Theo các chuyên gia, chi cho trợ cấp hưu trí xã hội sẽ tạo ra lợi ích xã hội, bảo đảm mức thu nhập cơ bản cho người cao tuổi, giảm nguy cơ rơi vào nghèo khi khả năng lao động suy giảm và chia sẻ một phần trách nhiệm an sinh với gia đình.

Bộ Nội vụ cho rằng, việc điều chỉnh mức hưởng cần được tính toán hài hòa giữa khả năng ngân sách và mục tiêu bảo đảm cuộc sống cho người cao tuổi, đồng thời không làm giảm động lực tham gia BHXH tự nguyện của người dân.

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, chính sách này được kỳ vọng sẽ giúp hàng triệu lao động phi chính thức, lao động nông thôn và phụ nữ có quá trình làm việc không liên tục có thêm chỗ dựa khi không còn khả năng lao động.