Đào tạo nghề cần sự chung tay của “4 nhà”, trong đó “1 nhà” quan trọng là doanh nghiệp. Trong ảnh sinh viên Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội trong giờ học thực hành. Ảnh: TTH

“5 gia đình thì có 4 gia đình muốn con học đại học”

Ông Trương Anh Dũng, Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục GDNN đã phát biểu như vậy khi nói đến sự quan tâm của xã hội với GDNN.

Theo ông Dũng, GDNN có vai trò, vị trí rất quan trọng đối với sự phát triển quốc gia. Trong quy hoạch và chiến lược phát triển nhân lực Việt Nam được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thì GDNN sẽ có quy mô 80 - 90% nhân lực qua đào tạo, đóng vai trò là một trong các nhân tố quyết định để thực hiện thành công đột phá chiến được về nhân lực cho phát triển đất nước.

Tuy nhiên, ông Dũng cũng chia sẻ thực tế hiện nay nhiều thông tin về GDNN chưa đến với đông đảo các bậc phụ huynh, cũng như học sinh; nhiều trường nghề trong nhiều năm khó tuyển sinh; nhiều người, nhiều nơi còn chưa tin tưởng GDNN…

Nói về nguyên nhân, ông Dũng cho biết có nhiều lí do, trong đó có cả tâm lý khách quan, nhiều gia đình học sinh vẫn trọng đại học không thích GDNN, 5 gia đình thì có 4 gia đình muốn con học đại học. Thậm chí, có ý kiến còn cho rằng cứ vào đại học, rồi sẽ có việc làm, dù thực tế sau đó nhiều người chỉ làm việc ở vị trí dành cho người tốt nghiệp các trình độ GDNN, điều này gây lãng phí lớn cho gia đình và xã hội.

Khác với Việt Nam, ở các nước phát triển như Australia, GDNN đã có chỗ đứng nhất định. Bà JoannaWood - Tham tán Giáo dục và Khoa học, Đại sứ quán Australia cho hay: Ở Australia, GDNN hiện đang có những cơ hội để phát triển. Doanh nghiệp đang hướng đến giáo dục đào tạo nghề. Hiện có tới 15% người học đại học ở Australia quay về học nghề.

Ở Việt Nam, tình trạng lao động “giấu” bằng đại học khi đi xin việc, có người học đại học rồi quay lại học nghề cũng từng có. Tuy nhiên, thực trạng chung là nhiều trường nghề mặc dù được tuyển sinh quanh năm, nhưng con số tuyển được vẫn rất… èo uột!

Làm gì để học sinh thích học nghề hơn đại học?

Theo lãnh đạo các nhà trường, để thu hút học sinh vào học nghề việc tuyên truyền để các phụ huynh, học sinh biết nhiều hơn đến các trường nghề là rất cần thiết, đây là “liều thuốc” quan trọng giúp thay đổi nhận thức của phụ huynh, học sinh để họ không quay lưng lại với trường nghề.

Ông Phạm Xuân Khánh, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghề công nghệ cao Hà Nội góp ý: Chúng ta cần tuyên truyền rộng và sâu cho các phụ huynh, học sinh về cơ hội học tập, cơ hội việc làm và cơ hội thăng tiến trong tương lai như thế nào, mức thu nhập ra sao…

Câu hỏi quan trọng nhất là làm thế nào để học sinh thích học nghề hơn học đại học? Với câu hỏi này, ông Khánh cho rằng phải thay đổi cơ chế chính sách. “Chính người dạy nghề hiện cũng gặp rất nhiều thiệt thòi. Lương giáo viên dạy nghề chỉ 2 - 3 triệu đồng còn ra ngoài làm ở doanh nghiệp có thể 25 - 30  triệu đồng. Như vậy thử hỏi có ai muốn đi dạy, trong khi phụ huynh ai cũng muốn con mình thành danh, có mức lương ổn định”, ông Khánh nói.

Các trường nghề cần làm gì để tuyển sinh thành công? Theo ông Khánh, chúng ta cần sự chung tay của “4 nhà”. Trước hết là phụ huynh và giáo viên dạy phổ thông. Đây là “2 nhà” quan trọng quyết định tới 98% thành công trong tuyển sinh. Tiếp theo là doanh nghiệp, và cuối cùng là qua bạn bè. “4 nhà” này sẽ tác động tới tâm lý tuyển sinh của các em.

“Muốn thay đổi được “4 nhà” này thì các cơ quan làm chính sách nên công bố cho xã hội biết nhu cầu sử dụng lao động, ví như thị trường trong mấy năm tới cần bao nhiêu trình độ trung cấp, bao nhiêu trình độ cao đẳng, bao nhiêu đại học…”, ông Khánh nhấn mạnh.

Giải bài toán tuyển sinh cho các trường nghề, đại diện Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho rằng, hơn hết các cơ sở đào tạo phải cải thiện hình ảnh của mình, quan trọng là nâng cao chất lượng đào tạo. Khi chất lượng tốt học sinh sẽ tự tìm đến.

Bên cạnh đó, quan tâm tới đối tượng người lao động cần đào tạo lại. Đây là nguồn tuyển dồi dào trong thời gian tới vì những thay đổi về khoa học công nghệ, cách mạng công nghiệp 4.0, người lao động cần được đào tạo lại để nâng cao tay nghề, thích ứng với yêu cầu mới.

Các nghề dịch vụ… “lên ngôi” Nói về ngành nghề “hot” trong thời gian tới, bà Nguyễn Thị Hằng - nguyên Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương Binh và Xã hội cho biết, các nghề dịch vụ sẽ… “lên ngôi”. Các trường nghề phải đổi mới để bắt kịp xu thế. Bà Nguyễn Thị Hằng - nguyên Bộ trưởng Bộ Lao động -Thương Binh và Xã hội. Ảnh: TTH   + Trong thời đại của cách mạng công nghệ 4.0, các trường nghề cần thay đổi những gì để học sinh, sinh viên ra trường có việc làm ngay? - Các nước đang xây dựng chiến lược 5.0 rồi. Mà, cách mạng 5.0 là cung cấp dịch vụ tới tận gia đình. Nếu chúng ta chần chừ chúng ta sẽ mất cơ hội, sẽ tụt hậu. Hiện rất nhiều ngành nghề mới mở ra, cho nên các trường nghề phải tiếp cận được các ngành nghề này. Ví dụ hàng chục triệu người nước ngoài vào Việt Nam du lịch, bản thân người ta đã làm việc rất căng thẳng rồi vì vậy những dịch vụ phục vụ sức khỏe là rất cần thiết. Các trường có thể đào tạo rất nhiều các ngành dịch vụ từ giúp việc gia đình tới chế biến thực phẩm, phục vụ sức khỏe, làm đẹp… Để sống được, các trường phải chuyển nghề, nhà trường phải mở ra những nghề mới không chỉ phục vụ trong nước mà có thể cả xuất khẩu lao động. Ở Nhật Bản đang rất thiếu lao động, nhất là lao động nữ… + Cuộc cách mạng công nghệ 4.0 đến rồi, robot đã làm thay con người rất nhiều việc. Đội ngũ lao động tới đây có nguy cơ thừa ra ở các ngành như giày da, may mặc… phải làm gì để không bị thất nghiệp? - Tình trạng thừa lao động ở các ngành trên đã và đang có rồi. Chỉ có con đường duy nhất là đào tạo lại để chuyển nghề sang làm những ngành dịch vụ như tôi vừa nói ở trên. Lực lượng lao động phải đào tạo lại cũng là nguồn tuyển dồi dào cho các trường nghề trong thời gian tới. + Mùa tuyển sinh năm nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo bỏ quy định điểm sàn, các trường nghề đang lo lắng không có người vào học. Bà có lời khuyên nào cho các trường? - Vấn đề này xã hội phải tự điều chỉnh. Sinh viên đại học ra trường không tìm được việc làm rất nhiều. Tới đây, nếu các trường đại học hạ điểm sàn thì sẽ thừa nữa. Như vậy là tự các trường đang tạo ra sự thất nghiệp, gây lãng phí cho gia đình, xã hội và quan trọng là làm mất lòng tin của người dân. Để cứu mình, các trường nghề cần phải thay đổi, đưa chương trình, giáo trình tự động, bán tự động vào. Gắn kết với trường phổ thông để có nguồn tuyển đầu vào. Kết nối với doanh nghiệp để tạo đầu ra.

Hải Hà