Trong nội dung Kết luận 61 ngày 15/1/2001 của Đoàn Công tác liên ngành Chính phủ đã biết, việc UBND TP ra Quyết định 2462/QĐUB-ĐT thu hồi 32.036 m2 và tại Điểm 2 Phần III của Kết luận vừa nêu vẫn khẳng định: Diện tích đền bù giải tỏa vượt 48.704 m2 so với diện tích thu hồi được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt là việc làm vi phạm Luật Đất đai và các quy định của Chính phủ về thẩm quyền thu hồi đất. Thế nhưng Quyết định 4721/QĐ-UB ngày 3/8/2001 của UBNDTP về giải quyết đơn khiếu nại của các hộ dân đã không giải quyết dứt điểm những vấn đề vi phạm. Tại mục 6 trang 3 Quyết định vừa nêu, UBND TP. Hồ Chí Minh cho rằng, TP đã quyết định thu hồi bổ sung theo thẩm quyền đối với phần đất ngoài diện tích mà Thủ tướng Chính phủ có quyết định thu hồi. Tuy nhiên, nếu UBND TP giải tỏa đền bù 197.420 m2 đất trong đó có 148.716 m2 theo quyết định thu hồi của Thủ tướng Chính phủ và 32.036 m2 theo quyết định thu hồi của UBND TP thì còn 16.668 m2 đất chính quyền giải tỏa nhưng chưa có bất kỳ quyết định thu hồi nào là đúng hay không đúng thẩm quyền của cơ quan Nhà nước thì vẫn chưa có câu trả lời.

Cũng theo văn bản của Văn phòng Luật sư An Hưng: Điều 28 của Luật Đất đai 1993 quy định “Việc thu hồi đất để chuyển sang mục đích khác phải theo đúng quy hoạch và kế hoạch đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền xét duyệt”. Thế nhưng UBND TP ra Quyết định 2462 ngày 19/4/2000 thu hồi bổ sung 32.036 m2 đất lại không có phê duyệt của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Nghị định 22/1998/NĐ-CP ngày 24/4/1998 của Chính phủ tại Điều 1 Điểm g đã quy định: Đất sử dụng cho công trình công cộng khác và các trường hợp đặt biệt khác do Thủ tướng Chính phủ quyết định; Điểm h quy định: Đất sử dụng xây dựng các công trình phục vụ công ích và công cộng khác không nhằm mục đích kinh doanh của địa phương do UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quy định. Việc UBND TP. Hồ Chí Minh ra quyết định thu hồi 32.036 m2 đất của các hộ dân là để cho Cty TNHH Thương mại Dịch vụ Siêu thị An Lạc thuê làm bãi đậu xe, là “vì mục đích cho DN thuê lấy tiền”, không phải để phục vụ công trình công ích công cộng. 

Ngày 18/5/2011 vừa qua, Sở Tài nguyên - Môi trường TP đã có Công văn số 2839/TNMT-QHSDĐ gửi UBND TP. Hồ Chí Minh “về việc hoàn chỉnh thủ tục pháp lý” đối với phần đất 16.668 m2 tại khu Siêu thị An Lạc quận Bình Tân, trong đó nêu rõ: Ngày 19/4/2000, UBNDTP ban hành Quyết định số 2462/QĐ-UB-ĐT thu hồi 3,2 ha và cho thuê 2,87 ha để làm bãi đậu xe Siêu thị An Lạc. Như vậy, UBND huyện Bình Chánh (cũ) đã đền bù giải tỏa toàn bộ khu đất 19,74 ha khi “chưa có quyết định thu hồi đất” là chưa đúng quy định của Luật Đất đai. Sau đó Thủ tướng Chính phủ và UBNDTP đã ban hành các quyết định thu hồi 18,7 ha (14,87 + 3,2 ha) nhưng vẫn còn 1,67 ha (19,74 – 18,07 ha) chưa có pháp lý thu hồi đất. Việc thu hồi đất, đền bù giải tỏa khu Siêu thị An Lạc đã phát sinh khiếu nại phức tạp kéo dài của các hộ dân. 

Tuy nhiên, cũng theo văn bản vừa nêu của Sở Tài nguyên - Môi trường: Từ tháng 11/2000 đến nay, UBND huyện Bình Chánh, sau này là UBND quận Bình Tân đã không thực hiện theo hướng dẫn của Sở Địa chính Nhà đất (nay là Sở Tài nguyên - Môi trường TP). Tháng 6/2009, UBND quận Bình Tân kiến nghị UBND TP ban hành quyết định thu hồi 9.251 m2 đất (chưa có pháp lý như đã nêu trên) và giao cho quận quản lý. Kiến nghị vừa nêu không có dự án đầu tư sử dụng đất theo quy định của pháp luật là không có cơ sở giải quyết, và không đúng quy định của Luật Đất đai. Bởi theo Luật Đất đai có hiệu lực từ 1/7/2004 thì thẩm quyền thu hồi đất đối với hộ gia đình, cá nhân là của UBND quận huyện, UBND cấp tỉnh TP không có thẩm quyền thu hồi đất đối với hộ gia đình và cá nhân.  

Chỉ rõ những việc làm sai trái của UBND huyện Bình Chánh trước đây và UBND quận Bình Tân sau này, văn bản của Sở Tài nguyên - Môi trường khẳng định: Pháp luật đất đai từ năm 1998 đến thời điểm hiện nay đều quy định, việc ban hành quyết định thu hồi - giao đất hoặc cho thuê đất “phải trên cơ sở dự án đầu tư được phê duyệt, hoặc được cấp giấy chứng nhận đầu tư” theo quy định pháp luật. Trường hợp dự án đầu tư có nguồn vốn ngoài ngân sách Nhà nước thì chủ đầu tư tự phê duyệt dự án, Sở Tài nguyên - Môi trường thẩm định nhu cầu sử dụng đất trên cơ sở dự án của chủ đầu tư. Từ năm 2000, các hộ dân khu Siêu thị An Lạc đã khiếu nại và yêu cầu đối với phần đất đã đền bù giải tỏa nhưng không thuộc phạm vi quyết định thu hồi đất của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, thì trả lại đất hoặc đền bù theo giá thoả thuận. 

Thiết nghĩ, đã đến lúc các cơ quan chức năng TP. Hồ Chí Minh cần thực hiện việc tiếp dân, đối thoại với các hộ dân có đất bị thu hồi tại khu Siêu thị An Lạc nhằm tháo gỡ vướng mắc. Bên cạnh đó, chính quyền TP cần có biện pháp chỉ đạo UBND quận Bình Tân xử lý việc “khiếu nại trả lại diện tích đất của các hộ dân đã thu hồi không đúng thẩm quyền và đang bỏ hoang” để tránh tình trạng khiếu kiện kéo dài.

 Trúc Lâm