Người dân đào vàng trên ruộng lúa. Ảnh: Hồng Bài

Đua nhau đãi vàng     
 
Đất vàng ở xã Long Sơn có tiếng từ nhiều năm nay. Vàng dưới ruộng, vàng trên đồi, vàng nổi, vàng chìm, vàng cám, vàng viên đều có. Đấy là chuyện người dân bản địa kháo nhau. Mấy năm trước, có người ở Thái Nguyên đem máy móc về khu đồi Mơ, khu đập Lòng Mu khai thác vàng.

Chủ tịch UBND xã Long Sơn Nguyễn Duy Thìn nói: “Họ (người khai thác vàng - PV) làm rất kín, lò vàng họ đào sâu trong núi 300 - 400m. Máy nghiền đá, máy cô vàng đều làm trong hầm lò. Đến khi họ “rút quân”, người dân trong xã mới biết đất quê mình nhiều vàng. Từ đó, những lúc nông nhàn người dân ở đây lại hò nhau lập hội, ít thì 5 - 6 người, nhiều thì 8 - 10 người kéo nhau vào núi mở lò đào, đãi vàng. Tình trạng này chỉ là nhỏ lẻ, tự phát”.

Chúng tôi tới khu bãi vàng thuộc địa bàn xóm 3, thôn Yên Lịch lúc hơn 9 giờ sáng. Không cần hỏi đường, chúng tôi cứ đi theo hướng có tiếng máy xúc, tiếng ô tô. Bãi vàng ở cuối xóm, sát vườn nhà dân.

Tuy nhiên, khi biết có nhà báo tới, chỉ mấy chục phút sau, tiếng máy xúc ngừng móc lò. Một người đàn ông tầm ngoài 40 tuổi (sau này chúng tôi biết tên ông là Bùi Văn Quyền, ở xóm 3) nói với chúng tôi: "Chủ lò biết các anh là nhà báo nên cho máy nghỉ rồi. Các lò khác cũng rút máy về lán rồi". Lúc này, trên khu đồng chỉ còn lại 4 - 5 tốp là người địa phương vẫn đang dùng xẻng, xà beng đào cọc cạch, mấy người túm tụm đãi vàng bằng máng gỗ.

Nhóm PV lội xuống ruộng, đến một lò xem họ đào, đãi. Cửa lò vàng rộng hơn 1m, sâu khoảng 5m. Người dưới lò đào, lấy đất, người đứng trên tầng lò đón xô đất chuyển lên cho người đứng trên miệng lò. Đất thải đổ ngay trên ruộng, lớp đất vàng đổ lên tấm bạt trải cạnh cửa lò. Đây là lò vàng nổi. "Nhà ai có ruộng thì đào. Chính quyền xã đến thì nghỉ. Chính quyền đi thì đào tiếp. Chính quyền không ở đây suốt ngày suốt đêm được. Đấy, người ta đào bằng máy xúc, chở đất bằng ô tô, hố vàng to như cái ao làng ngay dưới chân đập nước, hệ thống kênh mương vỡ nát cả, có thấy ai bắt đâu", một người dân nói.

Từ khu đồng xóm 3, chúng tôi vào khu bãi vàng đồi Mơ, đập Lòng Mu. Nếu ở khu đồng xóm 3 chỉ có 2 máy xúc, 2 xe ô tô thì ở đây, hệ thống thiết bị đào, đãi vàng quy mô hiện đại gấp nhiều lần. Tất cả các công đoạn: đào, chuyển đất, bơm nước, đãi… đều bằng máy. Chủ lò còn xây cả nhà cho "công nhân" ăn ở, làm kho để dầu mỡ.

Dây chuyền đãi vàng ở đập Lòng Mu. Ảnh: Hồng Bài  

Bãi này đã hoạt động hai năm (2011 - 2012). Chủ lò là người huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La cho biết: “Khu đất này tôi mua lại của người địa phương. Năm nay đã bị lực lượng Công an huyện Lương Sơn xử lý 2 lần. Khi công an đi chúng tôi lại làm”.

Chính quyền “lực bất tòng tâm”

Khai thác khoáng sản trái phép đã vi phạm pháp luật nghiêm trọng, nhưng nghiêm trọng hơn, bãi vàng này đã xả thải trực tiếp vào đập Lòng Mu. Con đập này được đầu tư hàng tỷ đồng xây dựng, mới đưa vào khai thác, cung cấp nước cho hàng chục ha ruộng trong xã Long Sơn. Nay, đập Lòng Mu trở thành hồ chứa nước phục vụ cho việc đãi vàng.

Ông Bùi Văn Quyền, người dân xóm 3, thôn Yên Lịch cho biết: Các lò vàng đã dùng thuỷ ngân để cô vàng gây ô nhiễm nguồn nước rất nặng, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ, đời sống sinh hoạt của người dân. Người dân thôn Yên Lịch đã làm nhiều đơn kiến nghị gửi chính quyền xã, huyện nhưng không được xử lý dứt điểm.

Đất vàng lấy từ lò lên bãi sàng đãi. Ảnh: Hồng Bài

Đứng ở đập Lòng Mu nhìn lên đồi Mơ, mấy máy xúc đang "cặm cụi" đào bới. Tiếng đất đá lăn ầm ầm trên núi. Lò vàng trên đồi Mơ rất sâu. Sâu bao nhiêu mét thì không ai đo đếm được. Để mở được một lò vàng trên đồi Mơ, chủ lò phải đầu tư rất lớn, thời gian lâu. Phương tiện mở lò là máy xúc, ô tô, máy sàng… hoạt động giữa ban ngày nhưng lại không bị chính quyền xã Long Sơn ngăn chặn.

Làm việc với phóng viên, ông Nguyễn Duy Thìn, Chủ tịch UBND xã Long Sơn cho biết: "Không ai cho phép khai thác vàng ở Đồng Vàng, đồi Mơ, đập Lòng Mu. Lò vàng hiện đang khai thác là tự phát. Từ đầu năm đến nay, Chủ tịch UBND huyện đã 2 lần trực tiếp xuống hiện trường, chỉ đạo lực lượng liên ngành truy quét, xử lý, thu giữ phương tiện máy móc của chủ lò. Tuy nhiên, khi lực lượng liên ngành rút quân về huyện thì các chủ lò vàng lại tiếp tục hoạt động". Hỏi về trách nhiệm của chính quyền xã, ông Thìn lắc đầu, nói: "Lực bất tòng tâm. Xã chỉ biết báo cáo lên huyện".

Hồng Bài