Tình hình sạt lở hai bên bờ sông PôKô rất đáng báo động.

Xới tung cả triền sông
    
Đi dọc bờ dòng sông PôKô, không khó để bắt gặp các điểm khai thác vàng trái phép đang hoạt động công khai với những trang thiết bị, máy móc rất hiện đại. Đoạn sông chảy qua huyện ĐăkGlei chỉ dài 500m nhưng có đến 5, 6 bãi khai thác vàng. Dù nước ở thượng nguồn đổ về chảy xiết, nhưng vẫn có hàng chục người lội ra giữa lòng sông PôKô để đãi vàng. Khi đến thượng nguồn sông PôKô đoạn qua xã ĐăkNhoong (ĐăkGlei), hình ảnh đầu tiên đập vào mắt chúng tôi là những khoảng đất với diện tích lớn bị xới tung lên. Đây là hậu quả của những lần khai thác trước đó để lại. Ông A Kin, người dân địa phương cho biết: “Những hố vàng của người Kinh đấy, giờ họ chuyển đi khai thác nơi khác rồi”.

Vàng sa khoáng được hút từ dưới lòng sông lên.

Xuôi dòng PôKô, lần theo những dấu vết của “vàng tặc” để lại, chúng tôi đến xã Ngọc Tụ (Đắk Tô, Kon Tum). Ở đây, mỗi mỏ khai thác vàng có diện tích tới 2 ha và có nhiều máy móc rất hiện đại. Mỏ vàng có quy mô lớn nhất là của ông Trần Văn Định từ Nam Định vào, với 19 công nhân chia thành 3 tổ, mỗi tổ có 3 máy nổ chạy liên tục và một máy xúc. “Đất ở đây là đất nương rẫy của người dân địa phương, sau khi xem thấy có vàng tôi mới tới mua lại để làm, mỗi sào thế này là 45 triệu đồng”, ông Định nói.

Hậu quả để lại

Máy bơm, máy hút có công suất lớn được đặt ngay dưới mép sông.

Việc khai thác vàng trái phép diễn ra công khai, nhưng chính quyền địa phương chưa vào cuộc một cách quyết liệt và cũng chưa có một giải pháp hữu hiệu nào để khắc phục. Trao đổi với chúng tôi, bà Y Loan, Phó Chủ tịch UBND xã ĐắkKroong (ĐắkGlei) cho biết: “Trên địa bàn cũng phát hiện các điểm khai thác trái phép nhất là ven sông PôKô, xã đã báo với huyện để có biện pháp xử lí”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy sự vào cuộc của chính quyền địa phương còn nửa vời. Một số người dân sống quanh các bãi khai thác vàng cho biết: “Để đối phó với cơ quan chức năng mỗi khi có truy quét, họ tạm nghỉ và lánh đi một thời gian, sau khi hết truy quét lại ra hoạt động bình thường”.

“Vàng tặc”đang xới tung mép sông PôKô và một khoảng đất rộng quanh đấy.

Hậu quả của việc khai thác vàng trái phép để lại vô cùng nghiêm trọng, bởi các hóa chất độc hại được sử dụng trong quá trình khai thác như thủy ngân, cyanua… thải ra môi trường làm ảnh hưởng rất lớn tới hệ sinh thái. Đồng thời, sông PôKô bị sạt lở nghiêm trọng, hướng chảy thay đổi liên tục nên rất nguy hiểm cho thuyền bè qua lại trên sông. Thêm vào đó, phần lớn diện tích đất canh tác của người dân đã biến thành hố sâu hoắm hoặc tan hoang không thể đưa vào sử dụng và canh tác hoa màu.
   
Điều đáng nói là, nhiều em đang trong độ tuổi cắp sách tới trường, nhưng  bỏ dở chuyện học hành của mình để theo bố mẹ đi đãi vàng và làm thuê cho các ông chủ. Em A Xen (7 tuổi) tâm sự: “Em muốn đi học lắm, nhưng bố mẹ bảo gia đình nghèo không lo nổi cái bụng thì nói gì đi học, nên em phải bỏ học để phụ bố mẹ kiếm tiền mua gạo nuôi các em”. Giờ đây có rất nhiều mối nguy hiểm đang treo lơ lửng trên đầu A Xen và những người khai thác vàng trái phép nơi đây, bởi có không ít vụ sập hầm gây chết người hay bị thương.

Những túp lều tạm bợ của vàng tặc được dựng ngay trên bờ sông PôKô.

Tại các điểm khai thác, rất nhiều lán trại được dựng lên một cách tuềnh toàng, là nơi cư ngụ của dân đào vàng, tiềm ẩn những tệ nạn xã hội. Thâm nhập bãi vàng ở xã Đắk Nông (Ngọc Hồi) chúng tôi phát hiện một tụ điểm cờ bạc, ma túy… Vào buổi tối, những thanh niên nơi đây lại mang những đồng bạc kiếm được nướng vào những canh bài, thậm chí, nhiều người trong số họ còn sử dụng ma túy. Bên cạnh đó, tình trạng tranh chấp diện tích đất để khai thác khiến an ninh trật tự trên địa bàn diễn ra rất phức tạp. Đa số những người đến đây làm đều không đăng ký tạm trú tạm vắng nên việc quản lí, kiểm soát là rất khó khăn cho chính quyền sở tại.

Tình hình xói lở diễn ra rất nghiêm trọng.

Thiết nghĩ, các cơ quan chức năng cần phải có những biện pháp mạnh tay, đồng bộ và triệt để hơn nữa trong việc xử lí ngăn chặn tình trạng khai thác vàng trái phép nơi đây.

Gềnh Tàng - Trần Quốc