(Thanh tra) - Từ ngày 15/5, người sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng có thể bị phạt đến 5 triệu đồng theo Nghị định 90/2026/NĐ-CP. Quy định mới góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý trong kiểm soát thuốc lá thế hệ mới trong bối cảnh tỷ lệ người trẻ sử dụng sản phẩm này gia tăng đáng lo ngại.
Nghị định 90 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 15/5 với nhiều điểm mới liên quan đến phòng, chống tác hại của thuốc lá thế hệ mới.
Theo đó, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng có thể bị phạt tiền từ 3-5 triệu đồng. Ngoài ra, người vi phạm còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc tiêu hủy tang vật.
Đáng chú ý, nghị định cũng quy định mức phạt từ 5-10 triệu đồng đối với hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình.
Tuy nhiên, quy định này không áp dụng trong trường hợp người vi phạm là người thân trong gia đình như ông bà, cha mẹ, con, cháu, anh chị em ruột hoặc vợ, chồng.
Bên cạnh đó, nghị định cũng đưa ra chế tài đối với các vi phạm trong hoạt động tư vấn cai nghiện thuốc lá. Cụ thể, phạt tiền từ 1-2 triệu đồng đối với các hành vi như không có khu vực tư vấn trực tiếp theo quy định; không có tài liệu truyền thông; không đảm bảo phương tiện liên lạc phục vụ tư vấn gián tiếp hoặc không thông báo bằng văn bản đến Sở Y tế trước khi triển khai hoạt động.
Việc ban hành quy định mới được đánh giá là bước đi nhằm tăng cường hiệu lực quản lý Nhà nước, đồng thời góp phần hạn chế sự lan rộng của các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới trong cộng đồng.
Thực tế cho thấy, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử tại Việt Nam đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt trong nhóm thanh thiếu niên và sinh viên.
Mới đây, kết quả nghiên cứu: "Thực trạng vi phạm quy định cấm bán, quảng cáo và khuyến mại thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tại các điểm bán lẻ và phơi nhiễm với quảng cáo, khuyến mại thuốc lá mới của người trưởng thành" do Trường Đại học Y tế Công cộng thực hiện đối với gần 2.500 sinh viên tại Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh đã cho thấy thực tế sử dụng và mức độ phơi nhiễm quảng cáo trong sinh viên đã chứng minh điều đó.
Nghiên cứu trên chỉ ra khoảng 14% sinh viên từng thử thuốc lá điện tử và 3% đang sử dụng; với thuốc lá nung nóng, tỷ lệ này lần lượt là 6% và 0,8%. Đáng lưu ý, độ tuổi trung bình bắt đầu sử dụng các sản phẩm này chỉ khoảng 16,9 tuổi.
Nhận thức sai lệch về thuốc lá điện tử cũng khá phổ biến. Có tới 37,8% sinh viên cho rằng sản phẩm này không chứa nicotine; 15% tin rằng khói chỉ là “hơi nước” vô hại; 43,6% nghĩ rằng có thể giúp bỏ thuốc lá truyền thống và 32,5% cho rằng hơi thuốc thụ động là an toàn.
Không chỉ vậy, nhiều người trẻ còn gắn thuốc lá điện tử với hình ảnh tích cực như “ngầu”, “tự tin” hoặc giúp giảm căng thẳng. Đây được xem là yếu tố khiến sản phẩm này dễ lan rộng trong giới trẻ.
Theo TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai, dù được quảng bá là “ít hại hơn”, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vẫn chứa nicotine gây nghiện cùng nhiều chất độc hại như kim loại nặng, hợp chất hữu cơ bay hơi và một số chất có khả năng gây ung thư.
Đặc biệt, nicotine có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển não bộ ở thanh thiếu niên, làm suy giảm khả năng học tập và kiểm soát hành vi.
Thực tế tại một số cơ sở y tế đã ghi nhận các trường hợp cấp cứu liên quan đến thuốc lá điện tử, trong đó có ca ngộ độc do sử dụng dung dịch bị pha trộn các chất nguy hiểm.
Trao đổi về quy định mới, luật sư Bùi Kim Liên, Công ty Luật Sinh Hùng (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho biết, Nghị định 90 đã bổ sung chế tài cụ thể đối với hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, những sản phẩm trước đây còn khoảng trống trong xử lý.
Theo luật sư Liên, việc quy định mức phạt từ 3-5 triệu đồng đối với người sử dụng là phù hợp với tính chất, mức độ nguy hại của hành vi, đồng thời tạo tính răn đe. Biện pháp buộc tiêu hủy tang vật cũng nhằm ngăn chặn việc tiếp tục sử dụng hoặc lưu hành các sản phẩm này.
Đối với hành vi “chứa chấp”, luật sư Liên phân tích đây là điểm mới đáng chú ý, bởi trách nhiệm không chỉ dừng lại ở cá nhân sử dụng mà còn mở rộng tới người quản lý địa điểm. Quy định loại trừ đối với người thân trong gia đình được xem là phù hợp với yếu tố thực tiễn và quan hệ xã hội đặc thù.
Ngoài ra, luật sư Liên cũng nhấn mạnh các cơ sở thực hiện hoạt động tư vấn cai nghiện thuốc lá cần tuân thủ đầy đủ điều kiện theo quy định, bởi nếu vi phạm vẫn có thể bị xử phạt hành chính.
Theo đó, quy định mới sẽ góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý trong kiểm soát thuốc lá thế hệ mới, đồng thời nâng cao ý thức của người dân, đặc biệt là giới trẻ trong việc bảo vệ sức khỏe, luật sư Liên nhấn mạnh.
