Đây được coi là bước đi quyết liệt, đồng bộ, góp phần tháo gỡ “điểm nghẽn” pháp lý, xử lý sai phạm, khơi thông nguồn lực đất đai, vốn đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Thanh tra chuyên đề, “mệnh lệnh” từ thực tiễn phát triển

Năm 2025, trong bối cảnh nhiều dự án đầu tư chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài, hiệu quả thấp, nguy cơ gây thất thoát, lãng phí lớn nguồn lực xã hội, việc tổ chức thanh tra chuyên đề đối với các dự án có khó khăn, vướng mắc được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn quản lý và phát triển kinh tế.

Thực hiện chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực tại Phiên họp thứ 28 ngày 7/7/2025 và kết luận của Thủ tướng Chính phủ tại Hội nghị toàn quốc ngày 17/7/2025, Thanh tra Chính phủ đã ban hành Kế hoạch số 1505/KH-TTCP ngày 22/7/2025 để triển khai thanh tra chuyên đề trong phạm vi cả nước đối với 904 dự án có khó khăn, vướng mắc.

Đây là lần đầu tiên một cuộc thanh tra chuyên đề được tổ chức với quy mô lớn, phạm vi rộng, liên quan trực tiếp đến nhiều dự án đầu tư lớn, có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội ở Trung ương và địa phương. Thanh tra Chính phủ đồng thời thành lập Tổ công tác theo Quyết định số 698/QĐ-TTCP ngày 23/7/2025 nhằm hướng dẫn, đôn đốc, tổng hợp báo cáo kết quả thanh tra, bảo đảm tiến độ và chất lượng.

Quá trình rà soát được thực hiện chặt chẽ, thận trọng. Sau khi loại trừ các dự án đã có kết luận thanh tra, kiểm tra, điều tra, bản án; các dự án đang trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư; các dự án đã cơ bản được giải quyết khó khăn, Thanh tra Chính phủ đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ và xác định 563 dự án chính thức được thanh tra chuyên đề trong đợt này.

Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Sỹ Bảy. Ảnh: T.H

Theo Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Sỹ Bảy, trung tuần tháng 11/2025, Thanh tra Chính phủ ban hành văn bản đôn đốc cập nhật, rà soát và phân loại kết quả thanh tra chuyên đề.

Theo đó, nêu rõ yêu cầu các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo cơ quan thanh tra khẩn trương hoàn thành, kết luận thanh tra; theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kết luận; xử lý nghiêm, triệt để các vi phạm về kinh tế, dân sự và trách nhiệm của tập thể, cá nhân có liên quan.

Đồng thời rà soát các dự án khi đã có chủ trương thanh tra nhưng sau đó các bộ, ngành, địa phương lại đề xuất đưa ra khỏi danh mục thanh tra để tự giải quyết các khó khăn, vướng mắc.

Quy mô thanh tra lớn, tổ chức triển khai đồng bộ

Trong năm 2025, đã có 563 dự án được tiến hành thanh tra chuyên đề, trong đó bao gồm 70 dự án do Thanh tra Chính phủ trực tiếp thanh tra; 3 dự án do Thanh tra Bộ Quốc phòng thanh tra; 490 dự án do Thanh tra các tỉnh, thành phố tiến hành.

Theo Phó Tổng Thanh tra Lê Sỹ Bảy, việc phân công này bảo đảm phát huy vai trò của từng cấp thanh tra, đồng thời bám sát thực tiễn quản lý dự án tại từng địa phương, lĩnh vực.

Trong suốt quá trình triển khai, Thanh tra Chính phủ liên tục báo cáo, đồng thời có văn bản xin ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ.

Đặc biệt, ngày 26/11/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 230/CĐ-TTg yêu cầu khẩn trương hoàn thành việc cập nhật, rà soát, phân loại kết quả thanh tra chuyên đề các dự án tồn đọng kéo dài.

Theo Phó Tổng Thanh tra Lê Sỹ Bảy, đây được coi là mốc chỉ đạo quan trọng, thể hiện quyết tâm chính trị cao trong việc sớm tháo gỡ các “điểm nghẽn” dự án, đưa nguồn lực vào phục vụ phát triển kinh tế.

Trên tinh thần đó, Thanh tra Chính phủ đã ban hành Văn bản số 2849/TTCP-C.VII ngày 14/11/2025, yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương hoàn thành kết luận thanh tra, cập nhật, rà soát, phân loại dự án, đồng thời theo dõi, đôn đốc thực hiện kết luận thanh tra và xử lý nghiêm các vi phạm, theo Phó Tổng Thanh tra.

Tính đến ngày 1/12, ngành Thanh tra đã hoàn thành kết luận thanh tra 491 dự án, cho thấy một bước tiến quan trọng, kết quả cho thấy tiến độ thanh tra chuyên đề đạt được những kết quả rất đáng chú ý.

Riêng đối với 70 dự án do Thanh tra Chính phủ thanh tra, chỉ trong vòng hai ngày 14 và 15/10, Thanh tra Chính phủ đã ban hành 29 kết luận thanh tra, hoàn thành việc thanh tra đối với toàn bộ 70 dự án theo kế hoạch.

Đối với 3 dự án do Thanh tra Bộ Quốc phòng thanh tra, Kết luận thanh tra số 2247/KL-TTr đã được ban hành ngày 30/9/2025.

Đối với các địa phương, Thanh tra Chính phủ đã nhận được báo cáo của 32/32 tỉnh, thành phố về kết quả thực hiện với tổng số dự án do Thanh tra các tỉnh, thành phố tiến hành thanh tra là 418 dự án, trong đó 416 dự án đã hoàn thành, ban hành kết luận thanh tra, chỉ còn 2 dự án tại tỉnh Thái Nguyên và Hà Tĩnh chưa kết luận.

Như vậy, trong tổng số 491 dự án tiến hành thanh tra, đại đa số đã được kết luận, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để xử lý sai phạm, tháo gỡ vướng mắc và tiếp tục triển khai dự án, theo Phó Tổng Thanh tra.

Điều chỉnh nguồn lực lớn cho Nhà nước

Theo Phó Tổng Thanh tra Lê Sỹ Bảy, một trong những kết quả nổi bật của thanh tra chuyên đề là các kiến nghị xử lý về kinh tế với quy mô lớn, tác động trực tiếp đến việc quản lý, sử dụng vốn và đất đai.

Đối với 70 dự án do Thanh tra Chính phủ thanh tra, tổng số tiền và tài sản kiến nghị xử lý là 2.073.876 triệu đồng, 3.861.726 Euro, 94.013.068 USD và 2.552.722m² đất.

Trong đó, thu hồi về ngân sách Nhà nước 588.342 triệu đồng và 2.400m² đất; thu hồi về cơ quan, tổ chức, đơn vị 1.368 triệu đồng và 459.176m² đất; xuất toán 102.282 triệu đồng; giảm trừ khi quyết toán 107.329 triệu đồng và 3.861.726 Euro; xử lý khác là 1.349.892 triệu đồng, 94.013.068 USD và 1.317.390m² đất.

Đối với 418 dự án do Thanh tra các tỉnh, thành phố thanh tra, tổng số tiền kiến nghị xử lý là 501.177 triệu đồng và 14.158m² đất.

Trong đó thu hồi về ngân sách Nhà nước 178.014 triệu đồng; thu hồi về cơ quan, tổ chức, đơn vị 2.920 triệu đồng; giảm trừ khi quyết toán 172.423 triệu đồng; xử lý khác 147.277 triệu đồng và 14.158m² đất.

Những con số này cho thấy thanh tra không chỉ nhằm phát hiện vi phạm mà còn trực tiếp góp phần thu hồi, điều chỉnh, sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính, đất đai cho Nhà nước và xã hội.

Song song với xử lý kinh tế, công tác xử lý trách nhiệm được thực hiện nghiêm túc, thể hiện rõ tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”.

Đối với 70 dự án do Thanh tra Chính phủ thanh tra, đã kiến nghị xử lý trách nhiệm đối với 315 tổ chức và 344 cá nhân có liên quan. Đáng chú ý, 3 vụ việc đã được chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra Bộ Công an và Bộ Quốc phòng để xem xét xử lý theo thẩm quyền, liên quan đến các dự án lớn như Dự án Trụ sở Bộ Ngoại giao, Dự án Tổ hợp công trình hỗn hợp tại số 25-26 Phạm Văn Đồng, Nha Trang và Dự án Trường Đại học Tây Bắc.

Đối với 418 dự án do Thanh tra các tỉnh, thành phố thanh tra, đã kiến nghị xử lý trách nhiệm đối với 747 tổ chức và 726 cá nhân có liên quan đến các vi phạm được phát hiện.

Toàn cảnh một buổi công bố quyết định thanh tra chuyên đề các dự án có khó khăn, vướng mắc năm 2025 do Phó Tổng Thanh tra Lê Sỹ Bảy chủ trì. Ảnh: T.H

Việc xử lý trách nhiệm được xác định không chỉ để xử lý sai phạm quá khứ mà còn nhằm răn đe, phòng ngừa, nâng cao hiệu quả quản lý dự án trong thời gian tới.

Bên cạnh các dự án tiến hành thanh tra, việc rà soát, phân loại các dự án không thanh tra cũng được thực hiện chặt chẽ.

Với 75 dự án thuộc thẩm quyền Thanh tra Chính phủ không tiến hành thanh tra; tại địa phương, có 332 dự án không thanh tra, trong đó 210 dự án đã có kết luận thanh tra, kiểm tra, điều tra hoặc bản án; 51 dự án đang trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư, chưa triển khai hoặc dừng hoạt động; 34 dự án đã cơ bản được tháo gỡ, hoàn thành và đưa vào sử dụng; 2 dự án được đề xuất đưa ra khỏi danh mục để tự giải quyết và 35 dự án trùng lặp.

Việc phân loại rõ ràng giúp tập trung nguồn lực thanh tra vào đúng đối tượng, đồng thời tạo điều kiện để các dự án đủ điều kiện sớm được tiếp tục triển khai, theo Phó Tổng Thanh tra.

Thanh tra chuyên đề các dự án có khó khăn, vướng mắc năm 2025 là minh chứng rõ nét cho vai trò của Thanh tra Chính phủ trong việc đồng hành cùng phát triển kinh tế, thông qua việc xử lý nghiêm sai phạm, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực.

Với cách làm bài bản, quyết liệt nhưng thận trọng, công tác thanh tra đã và đang góp phần quan trọng đưa các dự án tồn đọng trở lại quỹ đạo phát triển, phục vụ hiệu quả mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn mới.

TS Trần Khắc Tâm: Thanh tra để tháo gỡ, tạo dư địa phát triển

Theo TS Kinh tế Trần Khắc Tâm, Phó Chủ tịch Hội đồng hiệp hội các doanh nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long, kết quả thanh tra chuyên đề các dự án tồn đọng, khó khăn, vướng mắc năm 2025 cho thấy một bước chuyển quan trọng trong tư duy và phương thức quản lý phát triển, đặc biệt là cách Nhà nước xử lý mối quan hệ giữa kỷ cương pháp luật và yêu cầu khơi thông nguồn lực.

TS Kinh tế Trần Khắc Tâm. Ảnh: V.Chương

TS Kinh tế Trần Khắc Tâm cho rằng, điểm nổi bật nhất của đợt thanh tra này không chỉ nằm ở quy mô lớn với hàng trăm dự án được rà soát, kết luận mà còn ở cách tiếp cận mang tính hệ thống, bài bản và có trọng tâm.

Việc phân loại rõ ràng các dự án cần tiếp tục thanh tra và các dự án không phải thanh tra cho thấy Thanh tra Chính phủ đã tránh được tình trạng “thanh tra dàn trải”, đồng thời tập trung nguồn lực vào những điểm nghẽn thực sự của nền kinh tế.

Theo TS Tâm, thanh tra lần này đã góp phần quan trọng tạo lập lại kỷ cương trong quản lý đầu tư, đất đai, tài chính công.

Các kiến nghị xử lý kinh tế với giá trị lớn, cùng việc xử lý trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan, thể hiện rõ nguyên tắc “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, qua đó củng cố niềm tin của xã hội vào quyết tâm phòng, chống lãng phí, tiêu cực.

Đáng chú ý, TS Tâm đánh giá cao quan điểm xuyên suốt của lãnh đạo Thanh tra Chính phủ là “thanh tra để tháo gỡ, không phải để làm tắc nghẽn”.

Việc làm rõ nguyên nhân, chỉ ra sai phạm nhưng đồng thời mở ra cơ sở pháp lý để các dự án đủ điều kiện tiếp tục triển khai đã giúp giải phóng nguồn lực lớn cho nền kinh tế, tạo dư địa cho tăng trưởng trong giai đoạn tới.

Từ góc độ lập pháp, TS Kinh tế Trần Khắc Tâm nhận định, kết quả thanh tra chuyên đề năm 2025 cũng cung cấp những dữ liệu thực tiễn quan trọng để Quốc hội, Chính phủ tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách về đầu tư, đất đai, quản lý dự án, qua đó hạn chế tái diễn các dự án tồn đọng, kéo dài trong tương lai.

Ông Nguyễn Vân: Thanh tra tạo “độ mở” cho thị trường và niềm tin của doanh nghiệp

Theo ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ thành phố Hà Nội (HANSIBA), Phó Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tập đoàn N&G Group, thanh tra chuyên đề các dự án có khó khăn, vướng mắc năm 2025 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với cộng đồng doanh nghiệp, nhất là trong bối cảnh nền kinh tế cần khơi thông các nguồn lực bị “đóng băng” nhiều năm.

Ông Nguyễn Vân. Ảnh: T.L

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Vân cho rằng, điểm đáng ghi nhận của đợt thanh tra này là đã tạo ra “độ mở” cần thiết cho thị trường đầu tư.

Việc rà soát, phân loại rõ ràng các dự án đủ điều kiện tiếp tục triển khai, các dự án phải xử lý dứt điểm sai phạm hay các dự án không cần thanh tra giúp doanh nghiệp có thêm thông tin minh bạch, từ đó mạnh dạn hơn trong việc tham gia, hợp tác hoặc tiếp nhận các dự án sau thanh tra.

Ông Nguyễn Vân nhấn mạnh, với các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, đất đai, hạ tầng và tiến độ dự án là những yếu tố then chốt. Khi các dự án tồn đọng kéo dài được thanh tra, làm rõ vướng mắc pháp lý và có hướng xử lý cụ thể, doanh nghiệp sẽ giảm được rủi ro về chính sách, hạn chế tình trạng “chờ đợi”, “đứng ngoài cuộc” vì lo ngại phát sinh trách nhiệm.

Đặc biệt, việc thanh tra gắn với xử lý trách nhiệm và thu hồi, điều chỉnh nguồn lực theo đúng quy định giúp tạo lập môi trường cạnh tranh công bằng, lành mạnh. Doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc sẽ có thêm niềm tin rằng các nguồn lực đất đai, vốn đầu tư được sử dụng hiệu quả, không bị chiếm giữ hoặc lãng phí kéo dài.

Theo ông Nguyễn Vân, kết quả thanh tra chuyên đề năm 2025 không chỉ giải quyết các dự án cụ thể, mà còn gửi đi thông điệp rõ ràng về quyết tâm cải thiện môi trường đầu tư, qua đó tạo nền tảng quan trọng để doanh nghiệp yên tâm mở rộng sản xuất, kinh doanh trong giai đoạn tới.