Nước đen ở nhà ông Hoàng Văn Sấn. Ảnh: D.Th.Tùng

Núi Bạc sừng sững trước nhà ông Hoàng Văn Sấn, Bí thư Chi bộ thôn Ngọc Hà. Nước đen trên núi Bạc chảy xuống từ khi nhà đầu tư về đây mở khai trường, khai khoáng. “Tìm mọi cách rồi nhưng nước vẫn cứ đen” - ông Sấn mệt mỏi nói.

Khi người phụ nữ gầy gò bế đứa trẻ trên tay mở vòi nước, chúng tôi không khỏi rùng mình vì dòng nước phụt ra, đen hơn nước cống. “Không dùng nước này thì chẳng có nước khác đâu” - người phụ nữ bảo thế.

Nhiều hộ dân Ngọc Hà buộc phải dùng thứ nước đen như thế này vo gạo, rửa rau và cả nấu nước pha trà. Ảnh: D.Th.Tùng

Nhìn vẻ mặt xanh xao của người phụ nữ và đứa trẻ chừng 3 tuổi, chúng tôi không khỏi lo ngại về nguy cơ bệnh tật của trên 300 nhân khẩu thôn Ngọc Hà.

Ông Lưu Đình Phát, Chủ tịch UBND huyện Vị Xuyên cho biết, dân xã Ngọc Linh từng kéo lên huyện khiếu nại về ô nhiễm nguồn nước, ruộng đồng bị lấp. “Huyện đã có văn bản chỉ đạo xử lý. Quan điểm của chúng tôi là phải bảo vệ người dân” - Chủ tịch UBND huyện giàu khoáng sản nhất nhì Hà Giang khẳng định như thế trong cuộc trao đổi với chúng tôi giữa tháng 6/2012.

Mệt mỏi và xanh xao thể hiện rõ trên khuôn mặt những người phụ nữ thôn Ngọc Hà. Ảnh: D.Th.Tùng

Đầu tháng 7/2012, bà Vi thị Xuyên, Trưởng thôn Ngọc Hà cho biết: Việc khắc phục hậu quả của doanh nghiệp (DN) khai khoáng rất sơ sài. Dân vẫn phải dùng nước đen để nấu cơm và để uống. Mương nước và con đập nạo vét chưa hoàn chỉnh nên mới chỉ có gần 50% ruộng đồng canh tác được.   

 Đã có nhiều chuyện kể khó tin ở núi Bạc từ đầu thế kỷ XX - khi người Pháp đưa dân phu về đây đào đất lấy quặng, nhưng đấy chỉ là những câu chuyện xưa cũ. Khó tin nhất dưới chân núi Bạc bây giờ là hàng trăm người dân đang phải vo gạo, rửa rau và nấu nước pha trà bằng thứ nước có màu đen rất lạ.

Cuối tháng 5/2012, đoàn kiểm tra của Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà Giang đã về Ngọc Hà kiểm tra. Kết quả kiểm tra cho thấy, DN được phép khai khoáng đang “hoạt động sản xuất ở mức độ cầm chừng vì trữ lượng quặng (mangan) thấp…”. Nếu không thể khai thác được, doanh nghiệp rút đi, chắc chắn hậu quả mà người dân gánh chịu rất nặng nề vì họ (doanh nghiệp - PV) chưa ký quỹ cải tạo phục hồi môi trường.

D.Th. Tùng