Trải hàng bao thế hệ, một đất nước luôn vững vàng trước bao họa xâm lăng, ngày càng mở mang bờ cõi… là nhờ vào những giá trị chịu thương, chịu khó, chịu học hỏi, sáng tạo. Qua đó, thời này đến thời khác, khi vận nước cần, đất nước lại không thiếu nhân tài.

Và nhân tài cũng không tự dưng mà có. Cái học ngày xưa ấy có khi còn vất vả khó khăn gấp mấy thời nay. Sĩ tử bao năm đèn sách đợi khoa thi, phải lều chõng đi thi, hết Đình, đến Hội, rồi Hương. Học đã vất vả, thi cử lại gian nan. Thế mà đất nước không thiếu những hiền tài. Chuyện gần hơn là trải ba mươi năm chiến tranh ròng rã. Cuối cùng Việt Nam cũng thắng Pháp, rồi đuổi Mỹ xâm lược, thống nhất đất nước. Qua từng ấy những gian nguy, lận đận của vận nước, không có nhân tài sẽ không làm nên lịch sử. Đó cũng là một khẳng định.

Nền học thuật nước nhà đáng tự hào là vậy, bởi nó bắt đầu từ lòng yêu nước của mỗi con người, từ lòng tự trọng, tự giác của mỗi cá nhân trong thi cử, trong tuyển chọn hiền tài ra giúp nước.

Vậy mà nay, với nhiều quy chế theo kiểu tuyển sinh của thời hiện đại như bây giờ, kể cả cho phép thí sinh dùng phương tiện kỹ thuật để cùng hội đồng coi thi chống tiêu cực trong thi cử, lại nảy ra lắm… bất tài! Cái sự học và chọn nhân tài ngày xưa đâu cần hiện đại đến vậy.

Nói xa rồi lại nói gần, cho dù có dùng đến cả kỹ thuật để “xã hội hóa” trong gian lận thi cử, thì mới bước vào ngày đầu của mùa thi năm nay, cả nước có đến 65 thí sinh bị đình chỉ thi vì vi phạm quy chế. Và điều đáng buồn là còn có 5 cán bộ coi thi cũng bị đình chỉ vì lý do tương tự.

Hiện tượng hay bản chất? Dư luận đang đặt ra câu hỏi. Một câu hỏi không dễ trả lời ngay.

Điều dễ nhận biết là qua đây, có thể thấy tinh thần tôn trọng kỷ cương và ý thức tự giác chưa được tôn trọng. Sự thiếu tôn trọng này từ đâu đến, thiết nghĩ không khó để trả lời. Đã biết vậy, không nhẽ đành bất lực để tình trạng gian lận trong thi cử ăn mục ruỗng cơ thể nền văn hiến sao?

Không! Có cách hữu hiệu để chống gian lận, nhưng cách đó không bắt đầu từ giáo dục, và không chỉ bó hẹp trong ngành Giáo dục. Theo nhiều người, trước hết là kiên quyết nghiêm trị những cán bộ dưới quyền dám chạy theo thành tích, làm ăn gian dối; khuyến khích cán bộ làm việc trung thực thì những biểu hiện gian lận sẽ giảm đi nhanh chóng hơn là dùng biện pháp kỹ thuật hiện đại hay quy định hành chính.

Xưa, học để đi thi, đi thi để làm “quan”. Nay học để có chỗ làm tốt, vị trí tốt. Trò học tốt thì thành tích trường tốt, thành tích thầy cô tốt. Quan niệm như vậy nên người dạy phải chiều theo, bộ máy quản lý giáo dục cũng phải thích ứng theo, đưa ra một hệ thống vô vàn quy định về đánh giá, về lên lớp, về thi cử, về thi đua, về đánh giá giáo viên thông qua điểm số của học sinh.

Các quy định này lại thành... mục tiêu phấn đấu cốt tử của giáo viên, thành mối quan tâm hàng đầu của họ. Đến mức mà có học sinh nhận ra rằng, việc mình được lên lớp hay thi đậu còn quan trọng với thầy cô hơn là với... chính mình. Mục tiêu sâu xa là học để biết phải trái, học để thành tài, học để làm người hình như đã bị bỏ qua...

              Bút Chì