Quan Công là hiện thân của “Trung can Nghĩa khí”, “Trung nghĩa Thiên thu” đã ăn sâu vào tâm lý mọi người. Ông là bậc đại nghĩa, tượng trưng cho đức tính đầy đủ vẹn toàn người quân tử. Ðó là công minh, chính trực, dũng cảm, thủy chung, cao thượng, trọng chữ tín, trọng danh dự nhân nghĩa... Ông được xưng tụng là "Vạn cổ nhất nhân". Thờ Quan Công hiểu cho sâu xa không phải chỉ là sùng bái cá nhân Ông. Nét nổi bật là thờ Ông để nhắc nhở việc kết nghĩa, hoạn nạn giúp nhau...

Là một trong những nhân vật lịch sử được biết đến nhiều nhất ở khu vực Đông Á, và Đông Nam Á, hình tượng Quan Công với những chiến tích và phẩm chất đạo đức được đề cao cũng như được thần thánh hóa trong các câu chuyện dân gian, bắt đầu từ thời kỳ nhà Tùy (581-618). Ông cũng được thờ cúng ở nhiều nơi với tượng mặt đỏ, râu dài, tay cầm thanh long yển nguyệt và cưỡi ngựa xích thố. 

“Do tập tục mỗi nơi có khác nhau. Có nơi tổ chức lễ vía ngày mất của Quan Đế vào ngày 24 tháng 6 Âm lịch, có nơi kỷ niệm sinh nhật Ông ngày 13 tháng Giêng Âm lịch.”

Thông thường, nơi nào có người Hoa ngụ cư thì nơi đó có thờ Quan Đế Thánh Quân mà tên dân gian thường gọi là ông Quan Công. Cộng đồng người Hoa Chợ Lớn lập chùa Quan Đế thờ ông Quan Công tại số 676 - 678 đường Nguyễn Trãi, quận 5, TP. Hồ Chí Minh.

Chùa Quan Đế không chỉ là nơi đông đảo đồng bào Hoa, Việt đến chiêm bái một di tích mà còn có giá trị về nghệ thuật thư pháp, nghệ thuật chạm đá và nghệ thuật chạm gỗ nửa cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.

Như phần lớn các đền miếu của người Hoa, kiến trúc ngôi chùa tổng thể hình chữ “Khẩu” với các dãy nhà khép kín vuông góc. Sân miếu khá rộng, gần hai ngàn mét vuông, chiếm hơn phân nửa diện tích khuôn viên. Phần còn lại gồm tiền điện, sân thiên tỉnh, nhà hương, chính điện và văn phòng hội quán dọc hai bên các điện thờ. 

Nghệ thuật điêu khắc trang trí rất độc đáo, có 6 cột đá lớn, rồng cuốn công phu và tạc thêm liễn đối. Bình phong chạm nổi cả hai mặt sống động. Trang trí thiên về ghép mảnh sành sứ, cùng với đá khối lớn và gỗ quý. Phù điêu gốm trên mái ngói hay các bông hoa chạm ngược, tượng kỳ lân, diềm gỗ, kèo sơn màu đỏ thắm...

Từ hai cổng lớn vào đến cửa chùa có năm cặp kỳ lân lớn nhỏ bằng đá đặt đối xứng nhau. Đẹp hơn cả có lẽ là cặp “lân hàm châu” (lân ngậm ngọc) chầu hai bên cửa. Giữa Chính điện có gian thờ Quan Thánh đế quân trang trí bao lam lưỡng long tranh châu. Tượng Quan Đế mặc áo gấm xanh, ngồi trên ngai, đặt trong khám thờ chạm viền nhiều lớp tùng - hạc, mai - điểu, mẫu đơn - trĩ, Bát tiên giao chiến thủy quái... Đứng hầu hai bên trước bệ thờ là tượng Quan Bình và Châu Xương.

Hai bên tả hữu có gian thờ Thiên Hậu nguyên quân và Tài Bạch tinh quân (Thần Tài) bài trí giống nhau với bao lam phụng hoàng và khám thờ chạm cảnh vinh qui bái tổ, đánh cờ, chèo thuyền, giăng

“Ngày 07/11/1993, Bộ Văn hoá đã ra Quyết định số 43/VH/QĐ công nhận chùa Quan Đế  là di tích Lịch sử - Văn hoá cấp Quốc gia.”

lưới, mục đồng cưỡi trâu, mai điểu, trúc điểu...

Quan Đế là vị thần được thờ chính nên phần lớn trong hơn 50 hoành phi, câu đối chạm chữ Hán rất mỹ thuật đều có nội dung ca ngợi ông như: “Vạn cổ tinh huy” (Sao sáng muôn đời), “Thiên cổ nhất nhân” (Người xưa nay chỉ có một). Hay: Nghĩa khí trung tâm nguy nguy đế đức tham thiên địa - An Lưu tá Hán hách hách thần uy quán cổ kim (Khí nghĩa lòng trung, đức ngài cao sánh trời đất - Giúp Lưu, phò Hán, uy thần lừng lẫy bao đời).

Lễ cúng Quan Đế được tổ chức vào ngày 24 tháng 6 âm lịch hàng năm, và rằm tháng Giêng. Rằm tháng Giêng là lễ hội lớn nhất. Mùa xuân và Tết Nguyên Tiêu, ngoài hoạt động cúng kiếng, chùa còn tổ chức hát Tiều, một loại hình văn hoá nghệ thuật truyền thống của người Triều Châu. Ngoài  múa lân, chùa chuẩn bị quýt (tiếng Hoa đọc là “cúc”, đồng âm với “cát”, nghĩa là may mắn) cùng với bao lì xì đỏ cho người đến viếng mượn về, cầu mưa thuận gió hoà, quốc thái dân an, làm ăn hưng thịnh, gia đình bình an. Cuối năm, người mượn mang quýt đến trả, như tạ ơn thần thánh đã phù hộ. Tập tục này vẫn được giữ đến nay... Lễ hội thường kéo dài 10 ngày.

Tùng Long