Ông Hạnh rít thuốc lào, nhớ chuyện ngủ thăm ngày trước

Ông Đặng Văn Hạnh, Chủ tịch HĐND xã Xuân Sơn cho biết, bản Cói nổi tiếng bởi tục ngủ thăm của người Dao đỏ. Thời trai trẻ, ông Hạnh và người bạn đồng niên Lý Văn Phúc (cũng là cán bộ xã) có nhiều kỷ niệm khó quên trong những lần ngủ thăm. Ông Hạnh kể: Nhớ nhất là lần ông mò vào nhà cô gái mới quen. Hôm ấy nhà có khách, cô phải đi ngủ nhờ nhà hàng xóm, còn mẹ cô ngủ trên giường của cô. Đêm ông bò vào, nhà tối thui. Vừa sát đến giường thì nghe bà hắng giọng mấy tiếng. Ông vọt qua cửa chuồn lẹ…

Bản Cói được xem là quê hương của loài gà chín cựa mà người ta hay liên tưởng đến truyền thuyết Sơn Tinh - Thuỷ Tinh với lời thách cưới “voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao”. Hiện, số lượng gà có đủ chín cựa rất ít. Thường gà có bảy cựa là nhiều nên chỉ gọi là gà nhiều cựa. Những con nhiều cựa thường rất hiếu chiến, nhất là gà trống. Trọng lượng của gà trưởng thành nặng khoảng 1,5 - 1,8 kg. Khả năng bay nhảy của gà nhiều cựa rất giỏi. Vì vậy, muốn bắt chúng vào ban ngày chỉ còn cách dùng chài quăng hoặc dùng nỏ bắn.

Tục lệ ngủ thăm đã có từ rất lâu nên cũng chẳng ai biết chính xác có từ khi nào. Trai gái đến tuổi trưởng thành khi đi làm nương rẫy, nếu có ý với nhau, trời tối chàng trai tìm đến nhà cô gái, đợi đến khi bố mẹ đi ngủ mới cạy cửa vào phòng cô gái để tâm sự suốt đêm. Tục mà người ta hay gọi ngủ thăm, dân bản gọi là “đi sẩm”. Qua nhiều lần cạy cửa, ngủ thăm tìm hiểu nhau, nếu ưng thuận, sẽ tiến tới ngủ thật. Chàng trai sẽ xin phép bố mẹ gả con gái cho mình.

Khi thời gian ngủ thật bắt đầu, cũng là lúc chàng trai phải đến làm công cho gia đình cô gái. Cứ ngày đi làm cùng gia đình, tối về ngủ với cô gái mình có ý định tìm hiểu. Trong thời gian này, chàng trai không được về nhà mình, muốn về phải được gia đình cô gái cho phép. Nếu cô gái không thích chàng trai nữa, cô gái sẽ gói quần áo cùng với một gói cơm nắm cho vào địu và bảo với chàng trai rằng: «Anh cứ về thôi» hoặc «hôm qua, em nằm mơ thấy ác mộng".

Đấy là tục lệ trong hoài niệm của những người có tuổi như ông Hạnh. Bây giờ, mấy người bạn ngoài Phú Thọ khi nói đến ngủ thăm là cười đầy ẩn í. Theo ông Hạnh, lớp trẻ bây giờ uống rượu, nghe các bài hát rock đang rất thịnh hành với giới trẻ thành phố, còn những phong tục truyền thống, những bài hát, điệu khèn... lại ít đi. Tục ngủ thăm cũng không còn như xưa, nếu không muốn nói là đang bị biến dạng theo hướng tiêu cực!

Trung Nguyên