Tượng đài chiến thắng Tu Vũ: Có đài mà chưa có tượng

Phú Thọ hiện có 272 di tích lịch sử văn hóa đã được xếp hạng, 72 di tích được xếp hạng quốc gia. Trong đó có làng Cả (phường Thọ Sơn, TP Việt Trì). Dấu tích làng Cả được phát hiện từ năm 1959. Năm 1976 - 1977, đã có các cuộc khai quật lớn, tìm được 307 mộ táng thuộc thời kỳ kim khí (có niên đại từ cuối thế kỷ IV - II TCN) và 7 mộ táng thời kỳ Bắc thuộc. Năm 2005 - 2006, Sở Văn hóa Thông tin Phú Thọ (nay là Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch - VH-TT&DL) phối hợp với Viện Khảo cổ học Việt Nam khai quật địa điểm làng Cả, đã đào và thám sát 37 hố, tìm được 22 mộ táng đều là loại mộ đất thuộc thời đại kim khí và một số di tích thời Bắc thuộc. Chứng tỏ đây là một trung tâm kinh tế, chính trị, văn hóa sầm uất của cố đô Văn Lang xưa.

Ngày 19/3/2007, UBND tỉnh Phú Thọ đã ra quyết định phê duyệt Quy hoạch Chi tiết khu di tích khảo cổ học làng Cả nhằm bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di sản văn hóa phục vụ chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Dự án (D.A) này bao gồm các hạng mục như: Công viên làng Cả (bức tường di sản, quán cà phê làng Cả, bãi đỗ xe, hàng rào, cây xanh, cảnh quan nền); khu bảo tàng ngoài trời (bảo tàng làng Cả, tuyến tham quan, hành lang trưng bày và điểm cung cấp dịch vụ, các điểm trưng bày di chỉ khảo cổ, cây xanh, cảnh quan nền) và khu nhà đón tiếp, hạ tầng kỹ thuật, các công trình sử dụng chung...

Tuy nhiên, D.A chưa được triển khai theo đúng lộ trình. Tới làng Cả, trước mắt chúng tôi là những căn nhà lụp xụp. Con đường đất dẫn vào khu di tích lồi lõm, nhầy nhụa và bẩn thỉu, 2 bên toàn cỏ và rác. Đi sâu vài mét, đằng sau một tấm bảng thông báo “Nghiêm cấm các hành vi lấn chiếm sử dụng đất sai mục đích trong phạm vi quy hoạch” là những đống than của 1 hộ kinh doanh than gần đó, chiếm cả lối đi. Chiếc cổng dựng nhân dịp chào đón sự kiện Nhà nước cấp bằng công nhận di tích quốc gia Làng Cả năm 2006 cũng đã “kịp” hoen gỉ theo thời gian…

Tượng đài chiến thắng Tu Vũ cũng trong tình trạng dở dang. Đây là công trình kỷ niệm 55 năm chiến thắng Tu Vũ lịch sử, đã được khởi công từ năm 2006 tại xã Tu Vũ, huyện Thanh Thủy. Công trình được UBND tỉnh Phú Thọ phê duyệt từ năm 2002, với nguồn kinh phí đầu tư trên 7,4 tỉ đồng, bao gồm các hạng mục: Tượng đài, tượng điêu khắc bằng đồng, phần tưởng niệm và các công trình phụ trợ. Hơn 5 năm xây dựng, các hạng mục phụ trợ đã cơ bản được hoàn thành, nhưng hạng mục quan trọng nhất là phần tượng đài vẫn chưa được hoàn thành.

Lý giải về việc chậm thi công khu di tích làng Cả, ông Trịnh Văn Xuân, Phó Ban Quản lý D.A VH-TT&DL cho biết: Sau khi được UBND tỉnh phê duyệt Quy hoạch Chi tiết tỷ lệ 1/1.500 khu di tích khảo cổ học làng Cả, Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Phú Thọ đã ký hợp đồng với Cty Cổ phần Quy hoạch kiến trúc và đô thị MQL về việc tư vấn lập D.A đầu tư xây dựng bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích lịch sử làng Cả. Tuy nhiên, sau khi D.A được hoàn thành đã phát sinh một số vấn đề không phù hợp với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Di sản Văn hóa. Vì vậy, cần điều chỉnh, bổ sung các nội dung còn thiếu, như: Làm rõ vị trí của các khu vực khảo cổ; giải pháp trưng bày, bảo tồn; phân vùng bảo tồn, bảo vệ di tích…

Ngoài ra, Quy hoạch Chi tiết khu di tích khảo cổ làng Cả đã được UBND tỉnh phê duyệt chưa được thống nhất, phù hợp với tổng mặt bằng, kiến trúc cảnh quan của phương án đã được Bộ VH-TT&DL chấp thuận. Ranh giới quy hoạch chưa phù hợp với thực tế phương án đền bù giải phóng mặt bằng; khu quy hoạch hiện bao gồm cả hành lang bảo vệ đường sắt và đường điện cao thế; phương án cầu vượt qua đường sắt là không khả thi. Theo đó, tháng 9/2010, UBND tỉnh Phú Thọ đã có văn bản điều chỉnh quy hoạch chi tiết khu di tích khảo cổ Làng Cả. Tháng 12/2010, UBND tỉnh Phú Thọ có quyết định phê duyệt phương án kỹ thuật và dự toán khảo sát địa hình, cắm mốc giới quy hoạch, định vị các khu khai quật và dự toán kinh phí điều chỉnh quy hoạch.

Còn về thực trạng của khu di tích, ông Xuân cho biết: Do Đồ án điều chỉnh Quy hoạch Chi tiết tỷ lệ 1/500 chưa được phê duyệt nên chưa lập được D.A đầu tư xây dựng. Vì vậy, việc thu hồi giao đất theo quy định chưa thể thực hiện được, nên rất khó khăn trong công tác quản lý. Đồng thời, đại diện Sở VH-TT&DL cũng khẳng định: “Mặc dù theo chỉ tiêu kế hoạch Nhà nước năm 2011, D.A khu di tích khảo cổ làng Cả vẫn chưa được bố trí vốn, nhưng Sở VH-TT&DL vẫn chỉ đạo đơn vị tư vấn thực hiện lập Đồ án điều chỉnh Quy hoạch Chi tiết tỷ lệ 1/1.500 và D.A đầu tư xây dựng bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích khảo cổ làng Cả song song với việc xin ý kiến thỏa thuận của Cục Di sản Văn hóa, Bộ VH-TT&DL. Sau khi hoàn thiện các thủ tục trình tự xây dựng theo quy định, căn cứ vào nguồn vốn sẽ tiến hành triển khai xây dựng trong thời gian sớm nhất”.

Đối với tượng đài chiến thắng Tu Vũ, mặc dù báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng đã được phê duyệt, nhưng do nguồn vốn có hạn nên thiết kế bản vẽ thi công, dự toán nhóm tượng đồng vẫn chưa được phê duyệt. Theo thiết kế ban đầu, D.A có tổng mức đầu tư là 7,4 tỷ đồng (riêng phần tượng đài bằng đồng ước tính chi phí là 4,6 tỷ đồng). Đến thời điểm hiện tại, để hoàn thành công trình phải mất hơn 10 tỷ đồng (tính riêng phần tượng đài). Mặt khác, từ năm 2006 - 2010, Nhà nước không bố trí vốn cho D.A nên không thể tiếp tục triển khai. Sở đã làm tờ trình xin kinh phí để tiếp tục xây dựng và sẽ cố gắng hoàn thành vào dịp kỷ niệm 60 năm chiến thắng Tu Vũ (tháng 12/2011).

Khu di tích khảo cổ Làng Cả cùng tượng đài chiến thắng Tu Vũ là 2 công trình văn hóa mang tầm vóc lịch sử quan trọng. Đẩy nhanh tiến độ xây dựng các công trình văn hóa đòi hỏi các cấp, các ngành chung tay góp sức để các công trình hoàn thiện đúng kế hoạch, góp phần nâng cao những giá trị lịch sử - văn hóa của vùng đất Tổ.

Phương Nhung