Nhà nghiên cứu - kịch tác gia Phan Thư Hiền, người góp nhặt, lưu truyền tinh hoa văn hóa văn nghệ dân gian. Ảnh: PTH

Sinh năm 1959, tại xã Bùi Xá, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh (nay là xã Đức Quang, tỉnh Hà Tĩnh), tốt nghiệp Trường Đại học Văn hóa Hà Nội năm 1981, bà Phan Thư Hiền về công tác tại ngành Văn hóa Hà Tĩnh và dành nhiều thời gian cho hoạt động sáng tạo văn hóa văn nghệ. Năm 2014, bà nghỉ hưu chế độ khi đang giữ chức Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nhưng vẫn tiếp tục theo đuổi đam mê trong lĩnh vực văn hóa văn nghệ dân gian.

Được sinh ra trong một gia đình có bề dày truyền thống hoạt động văn học nghệ thuật. Bố đẻ của bà Phan Thư Hiền là kịch tác gia Phan Lương Hảo - Người đạt Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật đầu tiên ở Hà Tĩnh. Ông là tác giả của những vở ca kịch nổi tiếng như “Cô Tám”, “Mai Thúc Loan”, “Xôn xao rừng quế”, “Trăng soi nỗi oán”…; chị gái và em trai của bà cũng hoạt động trong môi trường văn học nghệ thuật và có nhiều cống hiến. 

Bà Phan Thư Hiền cùng bạn diễn biểu diễn tại Lễ khai mạc triển lãm Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Ảnh: PTH

Trong thời gian đảm nhận nhiệm vụ Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin, rồi Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, bà đã tận tâm cống hiến cho sự nghiệp bảo tồn, phát huy các di sản văn hóa ở Hà Tĩnh, đặc biệt say mê với các loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian như dân ca ví giặm, ca trù, trò Kiều, Sắc bùa... Bà Phan Thư Hiền cho đây là cơ hội tốt nhất để được tiếp tục trên con đường tìm lại giá trị truyền thống để gìn giữ, phát huy những giá trị của di sản văn hóa và tìm cách làm cho nó ngày càng tỏa sáng.

Trong thời gian đang công tác cũng như khi đã nghỉ chế độ, bà Phan Thư Hiền là người chịu khó đi khắp chợ, cùng quê góp nhặt lời ăn tiếng nói, câu ca, chuyện kể trong dân gian để làm giàu vốn hiểu biết cho kho tàng văn hóa văn nghệ dân gian xứ Nghệ, mà bà cho rằng đó chính là “báu vật của muôn đời”.

Bà Phan Thư Hiền đặc biệt say mê với các loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian như dân ca ví, giặm, ca trù, trò Kiều, Sắc bùa... Ảnh: PTH

Bà Phan Thư Hiền nâng niu từng chút giá trị di sản của cha ông và cố gắng trả lại nó cho đông đảo Nhân dân lao động bằng nhiều hình thức khác nhau như: Biên soạn các tập sách mang tính sưu tầm, khảo cứu, giúp những người nông dân thuần túy có điều kiện nhận diện ra các loại hình di sản văn hóa, chính họ đang nắm giữ. Và không phụ lòng bà, các công trình sưu tầm, khảo cứu không chỉ được đông đảo bà con Nhân dân tại các cộng đồng dân cư nồng nhiệt đón nhận, mà một số anh chị em làm luận văn thạc sỹ, tiến sỹ cũng xem đó là những tài liệu tham khảo có giá trị.

Đến nay, dẫu đã nghỉ hưu được 12 năm, song nhà nghiên cứu văn hóa - kịch tác gia Phan Thư Hiền vẫn say sưa tham gia các hoạt động của các hội chuyên ngành trung ương với vai trò là Chi hội trưởng Chi hội Văn nghệ Dân gian và Phó Chủ tịch Thường trực Chi hội Di sản Văn hóa tỉnh Hà Tĩnh…

Phan Thư Hiền biểu diễn tại Hội thảo Khoa học quốc gia ngày 17/10/2025. Ảnh: PTH

Bằng tình yêu nghệ thuật và uy tín nghề nghiệp, bà Phan Thư Hiền còn tham gia hội đồng tư vấn nghệ thuật cho các cuộc liên hoan nghệ thuật cấp quốc gia, khu vực và cấp tỉnh như: Liên hoan Dân ca Việt Nam; Liên hoan Ca trù toàn quốc; Liên hoan Dân ca ví giặm liên tỉnh…

Ngoài ra, bà cùng với đội ngũ nghệ nhân trong toàn tỉnh khôi phục hàng chục không gian trình diễn nghệ thuật truyền thống đã được phát sóng trên sóng phát thanh truyền hình Hà Tĩnh như: Hát ví phường vải Trường Lưu; Hát giặm Thạch Hà; Hát ví O Nhẫn; Hát đò đưa sông La; Hát ví phường nón; Trò Kiều Tiên Điền; Hát thơ Kiều bằng dân ca ví giặm Nghệ Tĩnh; Ca trù Cổ Đạm…

Phan Thư Hiền cùng các thành viên CLB biểu diễn tại buổi tổng kết cuộc thi thơ trên Tạp chí Hồng Lĩnh tháng 4/2025. Ảnh: PTH

Bà Phan Thư Hiền là một trong những người tham gia tích cực cùng với Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam trong việc lập hồ sơ khoa học đệ trình UNESCO công nhận 2 di sản tiêu biểu của Hà Tĩnh (Ca trù là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại có nguy cơ mai một và Dân ca ví giặm Nghệ Tĩnh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại). 

Bà Phan Thư Hiền cùng các thành viên trong CLB biểu diễn tại Hàn Quốc ngày 19/5/2025. Ảnh: PTH

Với những thành tích xuất sắc trong 46 năm hoạt động trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, nhà nghiên cứu, soạn giả - kịch tác gia Phan Thư Hiền đã có nhiều đóng góp trong việc bảo tồn, phát huy giá trị quý báu của cha ông.

Bà vinh dự được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng III, Bằng khen Thủ tướng Chính phủ; trên 60 Bằng khen của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Tỉnh ủy, UBND tỉnh Hà Tĩnh, các hội chuyên ngành Trung ương; Giải Nhất Liên hoan Sân khấu không chuyên toàn tỉnh; Huy chương Vàng Hội diễn Sân khấu không chuyên toàn quốc; giải thưởng Văn học Nghệ thuật Nguyễn Du lần II, III, IV, V, VI cùng với nhiều phần thưởng cao quý khác.

Phan Thư Hiền (thứ 2 bìa trái) nhận giải thưởng Văn học nghệ thuật Hồ Xuân Hương lần thứ VI. Ảnh: PTH

Để tinh hoa văn hóa văn nghệ dân gian được lưu truyền, phát triển, không bị đứt gẫy, theo bà Phan Thư Hiền cần có chính sách đào tạo nguồn nhân lực để truyền dạy bằng nhiều hình thức như: Đưa vào các cấp học để giảng dạy bằng hình thức truyền khẩu của các nghệ nhân; truyền dạy trong cộng đồng qua các hoạt động biểu diễn, giao lưu…