(Thanh tra) - Tại Hội nghị toàn quốc thúc đẩy liên kết viện nghiên cứu, trường đại học với cộng đồng doanh nghiệp trong nghiên cứu, phát triển khoa học và công nghệ sáng 23/10, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu quyết liệt triển khai các cơ chế, chính sách, thúc đẩy liên kết nghiên cứu và tạo ra sản phẩm thực chất.
Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho rằng, trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Tuy nhiên, cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam vẫn cho thấy những hạn chế. Khu vực doanh nghiệp trong nước đóng góp khoảng 84 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu, chủ yếu từ nông, lâm, hải sản và gia công. Trong khi đó, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài vẫn giữ vai trò lớn trong hoạt động xuất khẩu. Điều này đặt ra yêu cầu phải nâng cao năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng của doanh nghiệp trong nước.
Theo Phó Thủ tướng, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, khâu tổ chức thực hiện vẫn là điểm nghẽn, khiến một số chính sách chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng.
Liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp đã được triển khai ở nhiều nơi nhưng quy mô còn nhỏ, số lượng mô hình chưa nhiều và mức độ liên kết chưa đồng đều. Việc trao đổi thông tin, chia sẻ nguồn lực và phối hợp giải quyết các bài toán thực tiễn giữa các bên còn hạn chế.
Phó Thủ tướng chỉ ra một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, trong đó có việc hoạt động nghiên cứu còn phân tán; khả năng tiếp cận, thụ hưởng chính sách của các chủ thể chưa đồng đều; cơ chế thương mại hóa kết quả nghiên cứu còn hạn chế; cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm tại một số nơi chưa đáp ứng yêu cầu phát triển.
Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu chưa được chuyển hóa hiệu quả thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị trên thị trường. Việc định giá tài sản trí tuệ, kết nối cung - cầu công nghệ và hình thành thị trường khoa học, công nghệ còn gặp khó khăn. Một số phòng thí nghiệm dùng chung được đầu tư từ 15-20 năm trước đã xuống cấp, chưa đáp ứng tốt nhu cầu nghiên cứu và phát triển công nghệ mới.
Để khắc phục những hạn chế này, Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương rà soát, đánh giá thực chất năng lực nghiên cứu, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo; xác định rõ thế mạnh, nhu cầu và khả năng liên kết của từng cơ sở nghiên cứu, ngành, lĩnh vực và vùng miền.
Bộ Khoa học và Công nghệ được giao chủ trì xây dựng bản đồ năng lực các cơ sở nghiên cứu, phòng thí nghiệm và hạ tầng khoa học, công nghệ trên phạm vi cả nước, làm cơ sở kết nối, khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn lực hiện có.
Cùng với đó, cần xác định rõ mục tiêu nghiên cứu trong từng giai đoạn 1 năm, 3 năm và 5 năm; rà soát, cơ cấu lại các chương trình khoa học và công nghệ quốc gia đến năm 2030 theo hướng tập trung, có trọng tâm, trọng điểm, gắn với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Phó Thủ tướng cũng yêu cầu đổi mới phương thức giao nhiệm vụ khoa học và công nghệ, chuyển từ cách tiếp cận thiên về từng đề tài riêng lẻ sang các gói nhiệm vụ có mục tiêu, sản phẩm đầu ra và khả năng ứng dụng rõ ràng.
Trong giai đoạn 2026-2027, phấn đấu có từ 30% đến 50% nhiệm vụ nghiên cứu được hình thành trên cơ sở đặt hàng của doanh nghiệp, qua đó tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp ngay từ khâu xác định nhu cầu, tổ chức nghiên cứu đến ứng dụng kết quả.
Các bộ, ngành cần phối hợp tháo gỡ vướng mắc trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và phát triển các mô hình liên kết hiệu quả. Việc khai thác phòng thí nghiệm, cơ sở nghiên cứu và hạ tầng dùng chung cần được tổ chức theo hướng thuận lợi, tránh đầu tư trùng lặp, lãng phí nguồn lực.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, việc triển khai các nhiệm vụ phải gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, đơn vị; có mục tiêu, thời hạn và kết quả đánh giá rõ ràng. Các cơ chế, chính sách đã ban hành cần sớm đi vào thực tiễn, tạo chuyển biến rõ nét trong hoạt động liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.
Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết, hệ thống cơ chế, chính sách về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang từng bước được hoàn thiện. Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo cùng các văn bản hướng dẫn, trong đó có Nghị định số 260 đã tạo thêm cơ sở pháp lý cho việc thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ.
Theo Bộ trưởng, các chính sách mới mở ra cơ hội để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), tiếp cận nguồn lực nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ và thương mại hóa sản phẩm.
Đối với nhiệm vụ nghiên cứu về công nghệ chiến lược do Nhà nước đặt hàng, doanh nghiệp có thể được hỗ trợ 100% kinh phí theo quy định. Đối với hoạt động thử nghiệm lần đầu, mức hỗ trợ có thể lên tới 100% đối với công nghệ chiến lược và 70% đối với công nghệ cao, theo các điều kiện áp dụng.
Bên cạnh đó, các cơ chế hỗ trợ còn hướng tới tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tiếp cận hạ tầng nghiên cứu, thử nghiệm. Doanh nghiệp khởi nghiệp có thể được sử dụng miễn phí trong 3 năm đầu các phòng thí nghiệm, cơ sở nghiên cứu và thử nghiệm được đầu tư từ ngân sách nhà nước; sau thời gian này, mức hỗ trợ tiếp tục được thực hiện theo quy định.
Tuy nhiên, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng, dù chính sách đã được ban hành, thông tin về chính sách và khả năng tiếp cận của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế. Vì vậy, các cơ quan quản lý cần chủ động hướng dẫn, hỗ trợ doanh nghiệp nắm bắt và thụ hưởng chính sách, đồng thời tiếp tục rà soát những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.
Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi cách tiếp cận trong hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ: từ việc chủ yếu xuất phát từ ý tưởng của nhà khoa học sang nghiên cứu theo đặt hàng của Nhà nước và doanh nghiệp, gắn với nhu cầu thị trường, yêu cầu phát triển của ngành, lĩnh vực và địa phương.
Theo đó, cơ quan quản lý nhà nước không chỉ ban hành cơ chế, chính sách mà còn phải chủ động xác định các bài toán lớn cần giải quyết, tổ chức kết nối các chủ thể có liên quan và tạo điều kiện để kết quả nghiên cứu được đưa vào thực tiễn.
Bộ trưởng lấy ví dụ từ chuỗi giá trị thủy sản, cho rằng cần xác định đầy đủ các vấn đề cần nghiên cứu như con giống, thức ăn, vắc-xin, công nghệ chế biến và tận dụng phụ phẩm. Khi các bài toán được xác định rõ, cơ quan quản lý có thể kết nối viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để cùng triển khai, thay vì để từng đơn vị tự tìm hướng nghiên cứu riêng lẻ.
Bộ trưởng cũng nhấn mạnh, để thúc đẩy liên kết hiệu quả, các cơ quan quản lý phải nâng cao trách nhiệm trong tổ chức thực hiện, chủ động tháo gỡ khó khăn và theo sát quá trình triển khai. Chính sách chỉ phát huy giá trị khi được thực hiện đồng bộ, có sự phối hợp giữa các bên và tạo ra kết quả cụ thể.
Hội nghị đặt ra yêu cầu tăng cường liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, lấy nhu cầu thực tiễn làm cơ sở định hướng nghiên cứu, đồng thời nâng cao hiệu quả ứng dụng và thương mại hóa kết quả khoa học, công nghệ.
