Ông Nguyễn Duy Đối bên tác phẩm của mình

Từ niềm đam mê chữ Hán
Ông Nguyễn Duy Đối, sinh năm 1937 trong một gia đình nghèo ở xã Nam Thành, huyện Yên Thành, tỉnh Nghệ An.

 Vốn thông minh hay chữ, lên 10 tuổi, Nguyễn Duy Đối theo học chữ Hán của cụ Vũ Hường và cụ Hoàng Diệu. Đây là hai cụ đồ Nho nổi tiếng khắp 3 huyện Diễn - Yên - Quỳnh ở xứ Nghệ lúc bấy giờ. Sau một thời gian theo học chữ Hán, nét chữ của Nguyễn Duy Đối đã được tôi luyện rất đẹp, được các thầy đồ khen vào bậc nhất, hiếm có của lớp học chữ Hán thời đó.

Sau rồi, do hoàn cảnh gia đình không cho phép, Nguyễn Duy Đối đành phải chia tay lớp học chữ Hán để chuyên tâm vào học chương trình phổ thông. Sau khi tốt nghiệp với tấm bằng loại giỏi Trường Cấp III Huỳnh Thúc Kháng năm 1959, Nguyễn Duy Đối trở về quê nhà hướng nghề dạy học.

Mặc dù phải tạm biệt chữ Hán học từ thuở thiếu thời, nhưng, từng nét chữ, cái hồn của chữ Hán và vẻ đẹp như phượng múa rồng bay của bộ môn nghệ thuật này vẫn thấm vào máu của ông. Năm 1980, ông bắt đầu làm quen với thư pháp thông qua thầy Nguyễn Thọ Đạt, một người có truyền thống Nho học. Và, những nét chữ nghệ thuật bắt đầu hình thành từ đó.

Ông Đối cho biết, tuy đã “võ vẽ” chữ Hán, nhưng muốn thành nhà thư pháp thì phải học cơ bản từ đầu, từ cách mài mực đến cách cầm bút. Có lần, ông đang viết, thầy đứng đằng sau, rút phắt bút khỏi tay trò. Thầy Nguyễn Thọ Đạt nói: “Viết thư pháp mà người ta giành được bút là chưa đạt! Phải luyện gân cốt vừa cứng, vừa mềm dẻo. Phải viết bằng cả tâm - ý - trí - lực. Thế thư pháp bắt đầu viết “đá thảo”, “thảo” và “cuồng thảo”. Hai thế đầu mới là cơ bản, đạt đến độ “cuồng thảo” thì chữ mới mang tính nghệ thuật, mới biểu đạt được tâm - ý - trí - lực của người cầm bút”.

Ghi nhớ lời thầy dạy, ông Đối ngày đêm lấy nước tập viết lên sân. Bền bỉ khổ luyện gần 1 năm ròng, chữ của ông đã được thầy khen đẹp, có thần thái, có thể tự mình viết thư pháp.

Những lúc rảnh rỗi ông còn tìm mua thêm tài liệu về chữ Hán, rồi sách cổ về Khổng Tử, Tôn Tử, Mạnh Tử và cả Kinh Dịch... để học và nghiên cứu thêm. Ông Đối cho biết: “Càng đọc và tìm hiểu sâu về chữ Hán, tôi lại thấy cái giá trị tâm ý, cái đẹp của từng câu chữ. Tôi học thư pháp khá ngẫu nhiên nhưng rất công phu, rất nghiêm túc. Tài năng thì không dám nói, nhưng tôi đã thật sự khổ luyện”.

Đến thư pháp gia nổi tiếng
Trải qua hàng chục năm trời, ngoài việc làm tốt công tác trồng người, những lúc rảnh rỗi, sau mỗi buổi lên lớp dạy kiến thức phổ thông cho học trò, ông Đối lại lặn lộn cuốc bộ hàng chục km mỗi ngày đến những nơi lưu giữ di sản xưa để chiêm ngưỡng “món ăn tinh thần”. Đấy là những bức đại tự, hoành phi, câu đối của các đền chùa, lăng tẩm... Để rồi, khi đã bước qua cái tuổi xế chiều, ông thực sự thấy hai chữ thư pháp đã ngấm sâu vào máu của mình.

Ghi nhớ các nét chữ rồi so sánh, rút ra cái hay, cái còn hạn chế và nghiên cứu, “thảo” ra những nét chữ dung hòa thể hiện được vẻ đẹp của chữ Hán. Sau hàng ngàn lần mục sở thị ở hàng trăm địa điểm lưu giữ di sản xưa, ông Đối càng thấm thía giá trị tâm - ý - trí - lực của thư pháp.

Sau khi Đảng phát động cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, ông Đối đã quyết định tham gia. “Người ta biết ơn Bác, mình cũng biết ơn Bác. Mình viết lại thơ Bác bằng cái tâm, bằng tất cả niềm đam mê và sự khổ luyện của mình qua thư pháp. Âu cũng là một cách để tri ân, thể hiện lòng thành kính với Người”, ông Đối nói. Và rồi, cuốn thư pháp độc nhất vô nhị ra đời với tên gọi “Hồ Chí Minh - Hán tự thi tuyển”.

Vừa lật giở từng trang cho tôi xem, ông Đối vừa giới thiệu: “Lúc đầu, tôi có dự định sẽ viết đúng 100 bài, nhưng sau đó suy đi tính lại, con số ấy không mang ý nghĩa gì nên tôi đã chọn 79 bài thơ tương ứng với 79 mùa Xuân của Bác. Trong 79 bài thơ ấy, tôi đã chọn 56 bài thơ trong tập “Ngục trung nhật ký” và 23 bài thơ ngoài của Bác. Mỗi bài, tôi dành một tờ, trong đó chia làm 3 phần: Phần phiên âm, dịch nghĩa và dịch thơ. Chiều cao của cuốn sách là 79cm, chiều rộng là 54cm - tương ứng với năm chiến dịch Điện Biên Phủ giành thắng lợi. Lúc đầu bắt tay vào viết, tôi định chọn giấy dó, nhưng loại giấy này không phù hợp với kích thước đã chọn, nên tôi chuyển sang dạng giấy caroky. Viết xong, cái khó nhất là tìm người đóng sách. Tôi đã cất công đi khắp nơi liên hệ tìm thợ đóng sách, nhưng không có nhà in nào nhận lời đóng. Mãi sau đó, tình cờ tôi tìm được một người thợ đóng sách tại TP Vinh. Người này đã nhận đóng và sau hơn 1 năm thì cuốn sách hoàn tất với trọng lượng 13kg”.

Trò chuyện với anh Nguyễn Duy Lộc - con trai cả của ông Đối, hiện là Phó Hiệu trưởng Trường THCS Phúc Thành, chúng tôi được biết: “Quyển sách “Hồ Chí Minh - Hán tự thi tuyển” bản đầu gia đình tôi đồng ý để bố tặng cho Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Nghệ An, bởi lý do thể hiện lòng tri ân của ông đối với Bác Hồ - vị Cha già vĩ đại của dân tộc Việt Nam. Quyển sách còn lại này (phiên bản thứ hai), gia đình tôi xem như “vật gia bảo” vì là công trình vĩ đại của bố tôi”. Cũng theo anh Lộc, đã có rất nhiều người tìm đến hỏi mua cuốn sách, nhưng gia đình không bán vì “những tác phẩm như vậy không thể dùng để bán, cũng không thể đo đếm bằng tiền”. Tuy nhiên, “hiện nay, bố tôi lại muốn dùng nó để giúp đỡ người nghèo. Thực lòng, ông muốn tác phẩm của mình được đem ra bán đấu giá, được bao nhiêu tiền sẽ đem quyên hết cho “Quỹ Vì người nghèo”. Thủa thiếu thời, bố tôi đã phải sống trong những ngày khốn khó nhất của cuộc đời nên ông hiểu, cảm thông và rất mong muốn được chia sẻ với người nghèo bằng chính tâm huyết của mình”, anh Lộc nói.

Và tác phẩm “Chiếu Dời Đô” để đời
Ngoài cuốn sách “Hồ Chí Minh - Hán tự thi tuyển” được đánh giá xuất sắc, mới đây nhất, ngày 10/10/2010, nhân dịp kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, ông Nguyễn Duy Đối đã mang tác phẩm “Chiếu Dời Đô” bằng thư pháp ra Hà Nội để triển lãm. Thật đáng mừng là, tác phẩm “Chiếu Dời Đô” bằng thư pháp của ông đã nhận được sự quan tâm đặc biệt của hàng vạn người dân và du khách đến thăm quan. Tác phẩm cũng được Ban Tổ chức Đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội và các nhà lãnh đạo của TP Hà Nội đánh giá rất cao. Tác phẩm “Chiếu Dời Đô” đang được lưu giữ tại Bảo tàng Hà Nội.

Ông Nguyễn Duy Đối hiện nay là hội viên của Hội Văn nghệ Dân gian tỉnh Nghệ An. Tại nhiều lăng tẩm, đình chùa... không chỉ ở Nghệ An mà ở nhiều nơi trên mọi miền Tổ quốc đều có tác phẩm của ông. Hai công trình kiến trúc tầm cỡ là Đền thờ Vua Quang Trung trên núi Dũng Quyết và Đền thờ Hồ Chủ tịch ở Nam Đàn đều có bút tích của ông với những câu đối sâu sắc.

Khi được hỏi về dự định sắp tới, ông Đối bộc bạch: “Giá trị của thư pháp là rất lớn, thế nhưng, lớp trẻ bây giờ không chú trọng lắm, ít người biết đến. Vì thế, sắp tới tôi sẽ mở lớp dạy chữ Hán và thư pháp miễn phí cho những ai yêu chữ Hán và thư pháp, để truyền lại hồn cốt của nó cho thế hệ trẻ. Ngoài ra, tôi sẽ viết một cuốn sách thật lớn vào Hè này bằng thư pháp với tập thơ chữ Hán của các danh sĩ cổ chí kim”.

Được biết, sau ba lần tham gia triển lãm thư pháp ở TP Vinh, ông Đối đều được đánh giá là xuất sắc nhất. Khi còn sống, thư pháp gia hàng đầu Việt Nam, ông Lê Xuân Hòa, từng nhận xét: “Thư pháp Nguyễn Duy Đối đã đạt đến độ tổng hòa cả tâm - ý - trí - lực. Người viết thư pháp như vậy hiện nay chỉ đếm được trên đầu ngón tay”.

Ghi nhận cống hiến của ông Nguyễn Duy Đối cho nền thư pháp Việt Nam, cụ Thế Anh (thuộc Câu lạc bộ Thư pháp Hà Nội) đã đề xuất đưa cuốn sách “Hồ Chí Minh - Hán tự thi tuyển”.vào kỷ lục Guiness Việt Nam.

Võ Mạnh Hùng