Lễ hội Chùa Hương (Mỹ Đức, Hà Nội) - một trong những lễ hội lớn nhất miền Bắc. Ảnh: HH

Bằng việc thiết lập một hành lang chính sách đồng bộ, xóa bỏ những rào cản cố hữu, Nghị quyết 80 không chỉ khơi thông nguồn lực đầu tư mà còn mở ra “cơ hội vàng” đưa văn hóa Việt Nam tự tin hội nhập và định vị tầm vóc trên bản đồ thế giới.

Định vị lại hệ trục giá trị cốt lõi

Nhìn lại cội nguồn, văn hóa Việt Nam vốn dĩ là sự kết tinh của những giá trị tốt đẹp nhất qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước, đóng vai trò là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, khí phách cùng bản lĩnh của toàn dân tộc.

Thực tiễn lịch sử đã minh chứng sinh động rằng, bất cứ thời kỳ nào đất nước vươn mình phát triển mạnh mẽ đều gắn liền với sự thăng hoa rực rỡ của nền văn hóa.

Dù thời gian qua, các giá trị văn hóa đã thấm sâu vào đời sống, củng cố khối đại đoàn kết và truyền thống yêu nước, song bức tranh tổng thể vẫn còn những gam màu trầm.

Khách quan nhìn nhận, nhận thức về vị trí cốt lõi của văn hóa có lúc chưa thực sự toàn diện, dẫn đến việc thể chế hóa đường lối còn chậm trễ, thiếu đồng bộ và vắng bóng những chính sách mang tính đột phá.

Lực cản lớn nhất là đầu tư cho văn hóa còn thấp, phân bổ dàn trải. Thêm vào đó, tư duy phụ thuộc ngân sách Nhà nước đã kìm hãm sức sáng tạo của giới văn nghệ sĩ. Đặc biệt, sự bùng nổ của các nền tảng trực tuyến xuyên biên giới đang tạo khe hở cho yếu tố ngoại lai phản cảm xâm nhập, xung đột với giá trị truyền thống cốt lõi.

Đại Nội Huế - trái tim của quần thể di tích Cố đô Huế, được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới từ năm 1993, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước đến tham quan. Ảnh: HH

Trước bối cảnh đó, Nghị quyết 80 khẳng định chiến lược: Văn hóa phải đi trước soi đường, thẩm thấu vào từng quyết sách phát triển kinh tế, xã hội. Đầu tư cho văn hóa được định nghĩa rõ ràng là đầu tư trực tiếp cho phát triển bền vững và tương lai đất nước.

Nhận định về quyết sách này, GS.TS Từ Thị Loan - Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa cộng đồng Việt Nam cho rằng, khi Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam được triển khai đồng bộ và thực chất, công nghiệp văn hóa sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Đồng thời, đây cũng sẽ là trụ cột then chốt góp phần nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.

Nhấn mạnh về ý nghĩa của Nghị quyết 80, GS.TS Từ Thị Loan khẳng định, Nghị quyết 80 đã mở ra một tầm nhìn phát triển văn hóa mang tính chiến lược, hiện đại và thực chất, tạo nền tảng quan trọng để công nghiệp văn hóa Việt Nam bứt phá, đóng góp ngày càng rõ rệt vào tăng trưởng kinh tế, đồng thời nâng cao vị thế văn hóa quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa.

 “Cú hích” khơi thông nguồn lực và hệ sinh thái số

Để hiện thực hóa, điểm sáng rực rỡ nhất của Nghị quyết 80 là cam kết mạnh mẽ tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, biến chính sách pháp luật thành “chìa khóa vạn năng”.

Tư duy quản lý Nhà nước chuyển mình sâu sắc từ tiền kiểm sang hậu kiểm minh bạch, lấy sự kiến tạo và kết quả đổi mới làm thước đo cốt lõi. Đây là tín hiệu lạc quan, chính thức gỡ bỏ “vòng kim cô” cơ chế cho cộng đồng sáng tạo.

Cùng với "cởi trói" thể chế, cơ chế tài chính được thiết kế bám sát thực tiễn: Đến năm 2030, tối thiểu 2% tổng chi ngân sách Nhà nước hằng năm sẽ ưu tiên cho phát triển văn hóa.

Dân ca Quan họ Bắc Ninh được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2009, hiện nay được người dân Bắc Ninh gìn giữ và phát triển. Ảnh: HH

Dòng vốn “huyết mạch” này nuôi dưỡng ba lĩnh vực đột phá: Đào tạo nhân tài, ứng dụng công nghệ chuyển đổi số và đặt hàng sáng tạo công trình nghệ thuật.

Ngân sách công chỉ đóng vai trò dẫn dắt, nhường dư địa cho khu vực tư nhân qua các mô hình hợp tác công tư (PPP), kèm theo đặc quyền về quỹ đất và ưu đãi thuế cho doanh nghiệp tiên phong.

Đặc biệt, sáng kiến xây dựng Quỹ Văn hóa, nghệ thuật mô hình công tư hứa hẹn sẽ đập tan nỗi lo “khát vốn” cho những dự án lớn.

Với khát vọng trở thành trung tâm kinh tế sáng tạo năng động, chiến lược đặt mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 và bứt phá chạm 9% vào năm 2045; nguồn lực sẽ dồn vào các ngành mũi nhọn có lợi thế như điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, thời trang, du lịch văn hóa và phần mềm nội dung số.

Từ đó, hệ sinh thái văn hóa hiện đại được phác họa sinh động. Nhà nước định hướng quy hoạch các trung tâm sáng tạo vùng, gắn với vận hành sàn giao dịch sản phẩm nghệ thuật dưới dạng tài sản số.

Tiến trình chuyển đổi số được ứng dụng triệt để qua việc tích hợp AI, Big Data và Blockchain vào quy trình sản xuất, phân phối. Lộ trình quyết liệt đặt ra, chậm nhất năm 2026, hoàn thành số hóa 100% di sản xếp hạng cấp quốc gia và quốc gia đặc biệt. Nền tảng văn hóa số toàn dân sẽ ra đời, phá vỡ rào cản vật lý, mang dịch vụ thư viện, bảo tàng hay nhà hát trực tuyến đến từng người dân với chi phí tối ưu.

Chia sẻ về định hướng này, bà Phạm Thị Lan Anh, Trưởng phòng Quản lý Di sản (Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội) cho rằng, số hóa không chỉ đơn thuần là lưu giữ hồ sơ hay chụp ảnh tư liệu, mà là một quy trình đồng bộ từ kiểm kê, chuẩn hóa cơ sở dữ liệu đến ứng dụng công nghệ số.

Mục tiêu sâu xa là tạo ra phương thức truyền tải mới, giúp di sản hiện diện sinh động trong đời sống đương đại, từ đó, nâng cao hiệu quả quản lý liên ngành và khai thác bền vững.

Điều này đặc biệt ý nghĩa với Hà Nội - nơi sở hữu khối lượng khổng lồ với gần 10.000 di sản. Trên nền tảng đó, hạ tầng du lịch được cấu trúc lại theo hướng thông minh, xanh, sạch, biến di sản thành tài sản kinh tế thiết thực.

Lấy con người làm trung tâm, lan tỏa “sức mạnh mềm” toàn cầu

Múa thuyền thúng tại rừng dừa Bảy Mẫu (Hội An), hoạt động trải nghiệm đặc sắc được du khách ưa chuộng khi đến TP Đà Nẵng. Ảnh: HH

Mọi nỗ lực cải cách vĩ mô suy cho cùng đều hướng tới phát triển con người Việt Nam toàn diện, hội đủ đức - trí - thể - mỹ. Để đạt được điều đó, không gian sinh tồn từ gia đình, học đường đến môi trường số đều được nắn chỉnh để xây dựng xã hội thượng tôn pháp luật và nhân văn.

Nghị quyết 80 chọn ngày 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam” - người lao động được nghỉ hưởng nguyên lương là quyết sách nhân văn, ưu tiên vun đắp đời sống tinh thần.

Ngành Giáo dục cũng đổi mới, đưa giáo dục đạo đức, văn hóa lên hàng đầu từ mầm non; đồng thời, đào tạo tích hợp phổ thông, nghệ thuật và công nghệ nhằm tạo thế hệ nhân lực đa nhiệm xuất sắc. Các tài năng nghệ thuật sẽ có cơ chế bồi dưỡng chuyên biệt làm tiền đề chinh phục giải thưởng danh giá thế giới.

Việt Nam đang dốc lực mang bản sắc dân tộc chinh phục dòng chảy văn minh nhân loại thay vì bảo tồn khép kín. Khát vọng quốc gia đến năm 2045 lọt Top 3 ASEAN và Top 30 thế giới về Chỉ số sức mạnh mềm cùng giá trị xuất khẩu công nghiệp sáng tạo. Nghệ thuật và văn hóa sẽ là thành tố chiến lược trong ngoại giao cấp cao và các hiệp định thương mại thế hệ mới.

Mạng lưới trung tâm văn hóa Việt Nam ở nước ngoài sẽ đóng vai trò cầu nối tại các quốc gia đối tác. Đồng thời, hàng triệu kiều bào sẽ hòa nhịp trong vận động “Tự hào là người Việt Nam”, trở thành đại sứ lan tỏa phố Việt, làng Việt và văn hóa ẩm thực bản địa khắp năm châu.

Đưa văn hoá “thấm sâu” vào nhịp sống đương đại

Bước vào kỷ nguyên mới, Nghị quyết 80 như “ngọn lửa văn hoá” thắp sáng nhận thức và định hướng hành động. Từ đó, văn hoá đi trước mở đường, thẩm thấu vào quyết sách phát triển, kiến tạo nền tảng vững chắc cho tương lai.

Cột cờ Hà Nội - di tích lịch sử hơn 200 năm tuổi là điểm check-in văn hóa, lịch sử nổi tiếng của Thủ đô. Ảnh: HH

Hòa chung dòng chảy, Hà Nội được kỳ vọng trở thành hình mẫu công nghiệp văn hóa, biến bản sắc Thăng Long thành câu chuyện Việt Nam đầy sức hút quốc tế. Thủ đô đã chủ động xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng tại phố cổ, Hồ Gươm - Hồ Tây, làng cổ Đường Lâm và khu vực ven sông Hồng.

Hoạt động biểu diễn nghệ thuật, trải nghiệm làng nghề được đẩy mạnh. Sở Văn hoá và Thể thao Hà Nội cũng tích cực hoàn thiện bản đồ số du lịch, ẩm thực để hình thành tour trải nghiệm kết hợp mua sắm, thúc đẩy dịch vụ liên quan.

Đáng mừng hơn, tinh thần Nghị quyết 80 đang hiện hữu sinh động trong từng nếp nghĩ, cách làm ở cơ sở. Những ngày cuối tháng 3 vừa qua, các lễ hội truyền thống tại nhiều di tích ở phường Yên Hòa (Hà Nội) được tổ chức nền nếp, mang đậm bản sắc giữa nhịp sống đô thị.

Bà Nguyễn Thị Nguyệt (tổ dân phố số 18, phường Yên Hòa) cảm nhận rõ sự thay đổi khi UBND phường tổ chức lễ hội theo tinh thần Nghị quyết 80. Bà chia sẻ: Năm nay, các lễ hội truyền thống được tổ chức gọn gàng, nền nếp hơn hẳn. Người dân không chỉ đi hội mà còn cùng giữ gìn không gian chung, nhắc nhở ứng xử văn minh. Khi mỗi người ý thức hơn vai trò của mình, không khí lễ hội trở nên gần gũi, ấm cúng hơn.

Tinh thần Nghị quyết 80 không dừng lại ở những định hướng mang tính chiến lược mà đặt trọng tâm vào phát triển văn hoá cơ sở, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khi cấp xã, phường trở thành “tuyến đầu” gần dân nhất.

Từ thực tế cơ sở, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Dương Hòa (TP Hà Nội) Phùng Bá Nhân chia sẻ, triển khai Nghị quyết 80, xã có nhiều lợi thế bởi sở hữu nhiều di tích, di sản. Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục phát huy các giá trị văn hoá truyền thống, tu bổ, quản lý tốt các di tích lịch sử văn hoá, lễ hội truyền thống để kiến nghị đưa vào các chuỗi giá trị văn hoá chung của thành phố; đồng thời bảo tồn và phát huy giá trị 2 bảo vật quốc gia (bệ thờ đá hoa sen tại chùa Hương Trai, chùa Đại Bi).

Nhìn lại bức tranh toàn cảnh, từ Trung ương đến địa phương, Nghị quyết 80 đã thực sự tạo ra lực đẩy vô cùng mạnh mẽ. Văn hóa nay không còn “đứng bên lề” mà đã khẳng định vị thế, trở thành một trong bốn trụ cột phát triển vững chắc của quốc gia. Vấn đề đặt ra hiện nay là tiếp tục cụ thể hóa bằng hành động thiết thực, lộ trình rõ ràng đi kèm cơ chế giám sát hiệu quả, để văn hóa thực sự kiến tạo phồn vinh cho tương lai.