Trong những ngày cận Tết này, hàng loạt các giá trị khoa học của kho tư liệu quý giá nói trên đã được công bố. Trong đó, thông tin về việc lần đầu tiên tìm thấy mộc bản đặt tên “Hà Nội” tại kho tư liệu đang lưu trữ tại Đà Lạt đã gây sự chú ý đặc biệt. Trung tâm Lưu trữ quốc gia 4 cho biết, trong quá trình nghiên cứu, lựa chọn những tấm mộc bản triều Nguyễn liên quan đến Thăng Long - Hà Nội, các cán bộ ở đây đã lần đầu tiên tìm thấy mộc bản nói về sự kiện vua Minh Mạng đặt tên Hà Nội - thủ đô của đất nước. Ngoài ra, các cán bộ của Trung tâm, lần đầu tiên cũng tìm thấy mộc bản nói về sự kiện vua Lý Công Uẩn với “Chiếu dời đô” từ Đại La về Hà Nội cách nay cả ngàn năm. Hai thông tin này hiện đang được giới khoa học tiếp tục nghiên cứu để đưa ra những cứ liệu chính xác về một thời kỳ phát triển hết sức quan trọng của lịch sử dân tộc.

Cũng từ những tấm mộc bản này, vấn đề chủ quyền của Việt Nam đối với quần đảo Trường Sa thêm một nữa lần được khẳng định. “Mộc bản triều Nguyễn là những bản gỗ khắc ngược chữ Hán và chữ Nôm dùng để in sách, tài liệu… được dùng phổ biến dưới triều Nguyễn”, Cử nhân Lê Khắc Niên, một trong số ít người lần đầu tiên tiếp cận kho tư liệu mộc bản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia 4 - giải thích. Vào năm 1960, nhiều tài liệu Hán Nôm và mộc bản quý hiếm này được chuyển từ cố đô Huế vào kinh đô Hoàng triều cương thổ Đà Lạt. Tài liệu Hán Nôm thuộc triều Nguyễn bao gồm nhiều dạng, như châu bản, mộc bản, địa bạ, sách chính văn, chính sử, địa chí, thực lục…

Về vấn đề chủ quyền quần đảo Trường Sa của Việt Nam, theo những người nghiên cứu ở Trung tâm Lưu trữ quốc gia 4, trong kho tàng mộc bản vô giá này, bản dịch ở quyển 165 - Đại Nam thực lục chính biên đệ nhị kỷ - có ghi rõ: “Cương giới mặt biển nước ta có xứ Hoàng Sa rất là hiểm yếu. Trước kia đã phái vẽ bản đồ nhưng do hình thể nó xa rộng nên mới chỉ vẽ được một nơi nhưng cũng chưa rõ ràng. Hằng năm nên phái người đi dò xét cho khắp để thuộc đường biển. Xin từ năm nay trở về sau, mỗi khi đến hạ tuần tháng giêng, chọn phái biền binh thủy quân và vệ giám thành đáp một chiếc thuyền ô, nhằm thượng tuần tháng hai thì đến Quảng Ngãi, yêu cầu hai tỉnh Quảng Ngãi và Bình Định thuê bốn chiếc thuyền của dân, hướng dẫn đi ra đúng xứ Hoàng Sa. Không cứ là đảo nào, hòn nào, bãi cát nào, khi thuyền đi đến, cũng xem xét xứ ấy chiều dài, chiều ngang, chiều cao, chiều rộng, chu vi và nước biển bốn bên xung quanh nông hay sâu, có bãi ngầm, đá ngầm hay không, hình thế hiểm trở, bình dị thế nào, phải tường tất đo đạc, vẽ thành bản đồ…”. Cũng thông qua tư liệu về mộc bản mà cử nhân Lê Khắc Niên có trong tay thì trong “Đại Nam thực lục chính biên đệ nhị kỷ”, bản dịch ở quyển 154 còn nhắc đến chuyện “Dựng đền thờ thần ở đảo Hoàng Sa thuộc tỉnh Quảng Ngãi”, và chép: “Hoàng Sa ở hải phận Quảng Ngãi, có một chỗ nối cồn cát trắng, cây cối xanh um, giữa cồn cát có giếng, phía Tây Nam có miếu cổ, có tấm bài khắc bốn chữ “Vạn lý ba bình” (cồn Bạch Sa - cát trắng chu vi 1.070 trượng, tên cũ là núi Phật Tự, bờ Đông, Tây, Nam đều đá san hô, sừng sững nổi lên, chu vi 340 trượng, cao một trượng ba thước, ngang với cồn cát gọi là Bàn Than Thạch). Năm ngoái Vua toan dựng miếu lập bia ở chỗ ấy, bỗng vì sóng gió không làm được. Đến đây mới sai cai đội thủy quân là Phạm Văn Nguyên đem lính thợ giám thành cùng phu thuyền hai tỉnh Quảng Ngãi và Bình Định chuyên chở vật liệu đến dựng miếu (cách tòa miếu cổ bảy trượng). Bên tả miếu dựng bia đá, phía trước miếu xây bình phong. Mười ngày làm xong rồi về…”. Cử nhân Lê Khắc Niên giải thích thêm: “Kho tài liệu mộc bản này có niên đại trên 200 năm. Trong đó, “Đại Nam thực lục” là bộ sách ghi chép lịch sử Việt Nam thời Nguyễn từ chúa Nguyễn Hoàng đến vua Khải Định. Đây là bộ sách có tính chân thực cao là điều mà từ trước đến nay, các nhà nghiên cứu khoa học trong và ngoài nước đã khẳng định”.

Với những nội dung nêu trên, hẳn kho tư liệu mộc bản triều Nguyễn hiện đang được lưu trữ tại Đà Lạt vẫn còn được giới khoa học đặc biệt quan tâm trong những ngày sắp tới, và không chỉ những ngày sắp tới.

Chí Trông