Hà Tiên lâu nay vẫn được gọi là “thập cảnh” bởi có rất nhiều cảnh đẹp khác nhau cùng vươn ra biển khơi lộng gió. Đó là quần thể từ thế núi cao ăn men sát mé biển; biển xanh, đảo rộng và đẹp, và cả đồng bằng cùng kết hợp thành một vùng vừa đẹp như tên gọi xứ sở Hà Tiên hơn 300 năm trước, vừa say đắm lòng người.

“Tương truyền vùng biển Hòn Chông xưa có một con khủng long hung dữ, đã từng sát hại rất nhiều cư dân. Gia đình nọ có hai cha con khoẻ mạnh, người con có sức vóc hơn người, đứng trước thảm hoạ đó đã quyết định ra tay diệt khủng long. Trong một lần giao chiến quyết liệt, khủng long đã chùn bước. Người con đang thế mạnh đuổi theo quyết hạ cho kỳ được con quái vật hung hãn này, nhưng bất ngờ nó phản công và đã cắn cụt đầu người con trai kiên cường. Nóng lòng trước cái chết của người con, người cha đã quyết đấu với khủng long để trả thù cái chết đau thương của con và để cứu vạn sinh linh. Khủng long bị tiêu diệt, nhưng người cha cũng đã kiệt sức và hy sinh. Sau cái chết của khủng long, cuộc sống của cư dân vùng này trở nên yên ổn cho đến ngày nay (!). Cũng từ đó, bên cạnh Hòn Chông Hà Tiên, người ta thấy nổi lên hai hòn đá đứng cạnh bên nhau, sừng sững trơ gan cùng sương gió và sự thét gào của biển cả: Một hòn còn nguyên vẹn, một hòn bị cụt đầu, nên người dân đặt tên là Hòn Phụ Tử.”

Từ thị xã Hà Tiên, du khách đánh một vòng để khám phá. Đầu tiên ta ghé thăm lăng, đền thờ dòng họ Mạc ở núi Bình San, thuộc thị xã Hà Tiên. Họ Mạc khởi đầu từ Mạc Cửu, người có công khai phá và xây dựng vùng đất Hà Tiên hơn 300 năm trước. Mạc Thiên Tích nối nghiệp cha, ông là vị tướng văn võ song toàn, là người dựng nên Tao đàn Chiêu Anh Các nổi tiếng. 

Từ chân núi lên, vào cổng, qua một khoảng sân, du khách sẽ đến đền thờ Mạc Cửu. Tại chánh điện có một biển thờ đề bốn chữ "Khai trấn trụ quốc". Trên vách đền có ghi lại những bài thơ trong "Hà Tiên thập vịnh" của Mạc Thiên Tích. Theo những bậc thềm lên núi, ta sẽ gặp mộ phần của dòng họ Mạc. Ngôi mộ lớn nhất của Mạc Cửu có hình bán nguyệt khoét sâu vào núi. Mộ Mạc Thiên Tích thấp hơn, ở phía trái mộ Mạc Cửu chừng 30m. Đi vòng theo chân núi, du khách sẽ gặp chùa Phù Dung do Mạc Thiên Tích xây cho thứ thiếp là nàng Phù Cừ tu hành. Cảnh quan ở núi Bình San xinh tươi, hùng vĩ với những lăng mộ gợi cho du khách nhiều cảm xúc hoài cổ.

Thạch Động cách thị xã Hà Tiên chừng 3km, du khách theo những  bậc tam cấp lên hang. Thạch Động còn được gọi là Thạch Động Thôn Vân (động đá nuốt mây), động ở độ cao khoảng 50m. Phía trong động có một chùa Phật. Ở cửa Tây - Nam có điện Bà Chúa Xứ. Phía Đông, ngước nhìn lên trên có cửa hang thông đến đỉnh, dân gian gọi là đường lên trời. Trong động có một miệng hang như miệng giếng, nhìn vào tối om, sâu thăm thẳm, ai đi xuống thì… sẽ không bao giờ lên nữa! Hiện nay miệng hang đã được bịt, lấp lại để tránh nguy hiểm, tương truyền hang nầy thông ra tới biển.

Đến với Núi Đèn - Mũi Nai, dọc theo con đường một bên là núi, một bên là biển, non xanh nước biếc chập chùng sẽ làm du khách ngẩn ngơ, say đắm trước bức tranh lãng mạn, thơ mộng và kỳ vĩ của thiên nhiên. Một con đường mới mở chạy quanh chân núi Đèn có bờ biển xanh thẳm tuyệt đẹp, nối liền đến tận khu du lịch Mũi Nai, là điểm cuối trên đất liền của biên giới Việt Nam - nơi tiếp giáp vùng biển 3 nước Việt Nam - Campuchia - Thái Lan. Trên đỉnh núi Đèn, vẫn còn đó ngọn hải đăng hơn trăm năm tuổi, hằng đêm rọi sáng dẫn đường cho các con tàu từ biển đi,về.

Từ Mũi Nai ra xa bờ chừng vài trăm mét có rất nhiều đảo nhỏ, đảo lớn của quần đảo Bình Trị và Hải Tặc. Hai quần đảo này cũng là nơi du lịch rất lý tưởng trong tuyến du lịch biển - đảo. Từ biển nhìn vào mũi đất này giống hệt đầu của một chú nai chà nằm nghểnh ra biển.

Ở khu vực Mũi Nai có dịch vụ xe máng trượt lên xuống núi Tà Ban. Đứng trên Vọng Hải Đài ở chóp đỉnh Tà Ban lộng gió, du khách nhìn thấy khá rõ đảo Phú Quốc và các đảo lân cận. Du khách có thể ngồi thư thả uống nước, ngắm nhìn cảnh biển, trời, mây, non nước. Qua viễn vọng kính, ta còn nhìn thấy cảnh quan đất bạn Campuchia.

Về Hà Tiên miền đất cuối cùng trên đất liền của phương Nam Tổ quốc, sau khi viếng thăm những di tích lịch sử, những danh lam thắng cảnh làm say đắm lòng người, du khách có thể tìm hiểu những món ẩm thực đặc trưng của vùng đất này.

Do đặc điểm địa lý, sinh thái vừa có bờ biển dài, vừa có đồng bằng rộng lớn sâu trong nội địa. Ngoài ẩm thực biển đặc sắc, Hà Tiên còn có những món ẩm thực cá đồng độc đáo… Bún cá Hà Tiên là một món ngon dễ làm, nhưng có những đặc trưng khác với nhiều nơi. Dù là món ăn dân dã nhưng kỹ thuật chế biến khá công phu. Ở Hà Tiên, bún cá thường được bán sáng sớm hoặc chiều tối ở trước các nhà lồng chợ hoặc các vỉa hè nơi đông dân cư. Những tô bún thơm ngon, bốc khói nghi ngút là món điểm tâm mà du khách sẽ dễ ưa thích. Bạn có thể lai rai bún cá với ít rượu đế và hóng gió biển để cảm nhận sự thú vị và hưng phấn rất tuyệt vời trong một buổi chiều nơi cuối đất phương Nam.

Đến Hà Tiên nhiều du khách còn thích chọn món xôi cho điểm tâm. Xôi Hà Tiên có cái khác lạ là màu óng ánh và vị thơm của nếp, vị béo của dừa làm xao xuyến lòng người… khiến du khách không kềm được lòng...

Hiện nay đường bay Sài Gòn - Phú Quốc thuận tiện, đường biển từ Hà Tiên ra Phú Quốc ngày có mấy chuyến, nên biển Hà Tiên và các đảo ở Kiên Giang đang ngày một chứng tỏ thế mạnh của kinh tế biển. So với các tỉnh có biển ở Nam Bộ, Hà Tiên và tỉnh Kiên Giang là nơi có nhiều thế mạnh. Những năm gần đây, đã thu hút đông đảo nhất lượng khách của mọi miền, kể cả từ Thái Lan, Campuchia. Mỗi năm có gần 2 triệu lượt người đã đến thăm thú, du lịch biển tại Hà Tiên - Phú Quốc.

Thế mạnh này của Hà Tiên, Kiên Giang càng phát huy khi gần đây Chính phủ đã có quy hoạch chính thức về phát triển toàn diện của quần đảo Phú Quốc. Trong thời gian không xa, tiềm năng biển và hải đảo Kiên Giang - Hà Tiên với thế mạnh trên 300 km bờ biển, hải đảo, quần đảo Phú Quốc, nơi cuối cùng của vùng đất phương Nam, ngày càng là điểm hẹn đầy lý thú của du khách quốc tế, trong nước đến thăm.

Thụy Vy