Phó Chủ tịch UBND TPHCM Trần Văn Bảy phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị. Ảnh: Nhài Nhật

Chiều 26/8, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Trần Văn Bảy đã chủ trì Hội nghị sơ kết việc thực hiện Chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng, tiêu cực (PCTN, TC) đến năm 2030 giai đoạn thứ nhất (từ năm 2023 đến năm 2026). Hội nghị được tổ chức trực tiếp tại điểm cầu UBND TP và các điểm cầu trực tuyến tại UBND các phường, xã.

Nâng cao nhận thức về PCTN, TC

Theo đánh giá của UBND TPHCM, từ năm 2023 đến 2026, TPHCM đã có nhiều đột phá lớn, chuyển mình mạnh mẽ từ phục hồi sau đại dịch sang tăng tốc phát triển. Sự kiện lịch sử hợp nhất địa giới hành chính giữa TPHCM, tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) từ 1/7/2025 đã hình thành một siêu đô thị đa trung tâm với quy mô diện tích trên 6.700km² và dân số hơn 14 triệu người, đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực quản trị, điều hành và kiểm soát quyền lực.

Trong bối cảnh đó, công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực (PCTN, TC) được Thành phố xác định là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng, gắn với chỉnh đốn Đảng và xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.

Thực hiện Nghị quyết số 168/NQ-CP ngày 11/10/2023 của Chính phủ về Chiến lược quốc gia PCTN, TC đến năm 2030, UBND Thành phố đã kịp thời xây dựng, ban hành các kế hoạch, văn bản triển khai, đồng thời lồng ghép mục tiêu, nhiệm vụ PCTN, TC vào chương trình công tác hằng năm, cải cách hành chính, chuyển đổi số, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật được triển khai với nhiều hình thức. Trong kỳ, Thành phố đã tổ chức 5.446 cuộc tuyên truyền về PCTN, TC, thu hút hơn 236.005 lượt người tham dự, đồng thời phát hành hơn 208.076 tài liệu.

Một trong những điểm đáng chú ý trong thực hiện Chiến lược tại TPHCM là chuyển mạnh sang phòng ngừa ngay từ khâu xây dựng và tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật.

Thành phố thường xuyên rà soát, đánh giá việc thực hiện các quy định pháp luật, tập trung vào những lĩnh vực có nguy cơ phát sinh tham nhũng, tiêu cực như đất đai, đầu tư, xây dựng, đấu thầu, tài chính, ngân sách, tài sản công; Tham gia nhiều ý kiến đối với các dự thảo luật, nghị định, thông tư và qua rà soát đã đề xuất Trung ương xử lý 4 văn bản theo thẩm quyền.

Trong quản lý tài chính, tài sản công, TPHCM đã ban hành Kế hoạch số 32/KH-UBND ngày 6/8/2025, phân công cụ thể trách nhiệm của các cơ quan liên quan; tham mưu ban hành hơn 124 nghị quyết, quyết định liên quan đến định mức mua sắm tài sản công, đấu thầu, lựa chọn nhà thầu, tiêu chuẩn sử dụng xe công, đơn giá thuê đất và các chính sách quản lý tài chính khác.

Đặc biệt, TPHCM chú trọng kiểm soát nguy cơ “lợi ích nhóm”, “lợi ích cục bộ” trong xây dựng pháp luật. Sở Tư pháp đã kiểm tra trực tiếp tại 6 sở, ngành và 6 phường, đồng thời kiểm tra thông qua báo cáo đối với 11 phường; qua kiểm tra chưa phát hiện dấu hiệu tham nhũng, lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ trong công tác tham mưu ban hành văn bản quy phạm pháp luật tại các đơn vị.

Việc sắp xếp tổ chức bộ máy, triển khai chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 1/7/2025 được Thành phố xác định vừa là yêu cầu cải cách, vừa là cơ hội để nâng cao hiệu quả kiểm soát quyền lực.

Thành phố quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của các cơ quan chuyên môn theo nguyên tắc “6 rõ: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền”. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng để hạn chế chồng chéo, bỏ sót nhiệm vụ, giảm tầng nấc trung gian và phòng ngừa nguy cơ phát sinh tiêu cực.

Từ ngày 1/7/2025 đến thời điểm báo cáo, trên cơ sở 1.065 nhiệm vụ được phân cấp tại Nghị định số 28/NĐ-CP, Thành phố đã phân cấp, ủy quyền khoảng 1.008 nhiệm vụ, gồm 900 nhiệm vụ của các sở, ngành và 108 nhiệm vụ của UBND, Chủ tịch UBND Thành phố cho cấp xã.

Việc phân cấp, ủy quyền góp phần giảm khâu trung gian, rút ngắn thời gian giải quyết công việc, nâng cao tính chủ động của cấp cơ sở, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng cơ quan và người đứng đầu.

606 đoàn thanh tra, phát hiện vi phạm kinh tế 323 tỷ đồng

Công tác kiểm soát tài sản, thu nhập tiếp tục được Thành phố chú trọng. Hằng năm, UBND Thành phố phê duyệt kế hoạch xác minh tài sản, thu nhập theo định hướng của Thanh tra Chính phủ và giao Thanh tra TPHCM tổ chức thực hiện đối với người có nghĩa vụ kê khai thuộc phạm vi kiểm soát.

Một điểm mới đáng chú ý là Thanh tra Thành phố đã chủ trì xây dựng, vận hành hệ thống Chatbot AI “Thanh tra viên AI”, hoạt động 24/7 để hướng dẫn kê khai tài sản, thu nhập, giải đáp tự động, hướng dẫn kê khai chi tiết và cung cấp biểu mẫu. Cách làm này góp phần thống nhất việc thực hiện kê khai, đồng thời ứng dụng công nghệ để hỗ trợ công tác PCTN, TC.

Song song với đó, kiểm tra công vụ được tăng cường. Sở Nội vụ bình quân mỗi năm kiểm tra trên 80 đơn vị; sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Tổ Công tác đặc biệt về kiểm tra công vụ đã tiến hành kiểm tra đột xuất tại 110 cơ quan, đơn vị, địa phương. Qua kiểm tra, tại thời điểm báo cáo chưa phát sinh trường hợp phải xem xét, xử lý.

Phó Chánh Thanh tra TPHCM Huỳnh Nữ Kiều Ngân trình bày báo cáo tại Hội nghị. Ảnh: Nhài Nhật

Trong niên độ báo cáo, ngành Thanh tra Thành phố đã triển khai 606 đoàn thanh tra hành chính, ban hành 585 kết luận thanh tra. Qua thanh tra phát hiện vi phạm về kinh tế 323 tỷ đồng và 550.064,5 m² đất.

Trong số này, Thanh tra Thành phố kiến nghị thu hồi về ngân sách Nhà nước 174,6 tỷ đồng và 17.148,5 m² đất; kiến nghị xử lý khác về kinh tế 48,7 tỷ đồng và 529.344 m² đất; kiến nghị xử lý hành chính đối với 311 tập thể và 1.045 cá nhân. Nhiều vụ việc có dấu hiệu vi phạm trong đấu thầu, hợp tác kinh doanh, huy động vốn, quản lý, sử dụng tài sản công được chuyển cơ quan điều tra xử lý theo quy định.

Qua thanh tra trách nhiệm thực hiện pháp luật về thanh tra, tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo và PCTN tại 434 đơn vị, Thanh tra Thành phố đã triển khai và ban hành kết luận 202/203 cuộc thanh tra; qua thanh tra chưa phát sinh vụ việc tham nhũng.

Trong lực lượng Công an Thành phố, qua 31 cuộc thanh tra phát hiện 1 vụ việc sai phạm về tham nhũng, tiêu cực; 2 cán bộ, chiến sĩ bị tước danh hiệu Công an Nhân dân và vụ việc được chuyển cơ quan điều tra. Qua kiểm tra, phát hiện 19 vụ việc sai phạm về tham nhũng, tiêu cực, xử lý tước danh hiệu Công an Nhân dân đối với 37 cán bộ, chiến sĩ và chuyển cơ quan điều tra theo quy định.

Ở khâu điều tra, Công an Thành phố đã tiếp nhận, thụ lý 410 vụ/1.334 bị can; trong đó khởi tố mới trong kỳ 352 vụ/930 bị can. Kết quả điều tra đã kết luận chuyển đề nghị truy tố 285 vụ/1.041 bị can.

Viện Kiểm sát nhân dân Thành phố đã thụ lý 520 vụ/1.411 bị can ở giai đoạn kiểm sát điều tra và đã giải quyết 425 vụ/1.263 bị can; ở giai đoạn truy tố, thụ lý 378 vụ/1.364 bị can và đã giải quyết 355 vụ/1.284 bị can.

Nhận diện đúng những nguyên nhân “cản trở” hiệu quả PCTN, TC

Theo đánh giá của Ban Thường trực Ủy ban mặt trận Tổ quốc Việt Nam TPHCM, Công tác tham gia PCTN, TC vẫn còn một số tồn tại: Việc lựa chọn nội dung giám sát ở một số nơi chưa thật sự đi sâu vào các lĩnh vực, địa bàn có nguy cơ cao phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, khả năng phát hiện, cảnh báo và kiến nghị  phòng ngừa từ sớm, từ xa còn hạn chế.  Việc phát huy vai trò của Nhân dân trong phát hiện, phản ánh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực chưa tương xứng với yêu cầu. Công tác nắm tình hình  Nhân dân, tiếp nhận và tổng hợp phản ánh có lúc chưa kịp thời; các kênh tiếp nhận  thông tin chưa được kết nối, khai thác đồng bộ.  

Bên cạnh đó, việc theo dõi, đôn đốc sau giám sát có lúc chưa đến cùng. Năng lực và kỹ năng của một bộ phận cán bộ Mặt trận trong lĩnh  vực PCTN, TC còn hạn chế. Kỹ năng nhận diện  rủi ro, thu thập, kiểm chứng và phân tích thông tin; giám sát tài chính, ngân sách,  đầu tư công, tài sản công và những lĩnh vực phức tạp chưa đồng đều...

Những con số trên cho thấy công tác PCTN, TC của Thành phố được triển khai theo hướng phòng ngừa chặt chẽ, phát hiện kịp thời và xử lý nghiêm minh, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các cơ quan thanh tra, kiểm tra, điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án.

Chuyển đổi số để giảm “điểm tiếp xúc”, hạn chế nhũng nhiễu

Cải cách hành chính và chuyển đổi số cũng được Thành phố xác định là giải pháp quan trọng trong phòng ngừa tham nhũng, tiêu cực.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Thành phố đã thông qua phương án cắt giảm, đơn giản hóa 570 thủ tục hành chính thuộc phạm vi quản lý của 15 cơ quan, đơn vị; trong đó 538 thủ tục liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh được đề xuất cắt giảm thời gian giải quyết, đơn giản hóa thành phần hồ sơ. Đồng thời, Thành phố rà soát 432 thủ tục có thành phần hồ sơ có thể thay thế bằng thông tin trên các cơ sở dữ liệu.

Toàn cảnh hội nghị sơ kết việc thực hiện Chiến lược quốc gia PCTN, TC đến năm 2030, giai đoạn thứ nhất diễn ra chiều ngày 26/8. Ảnh: Nhài Nhật

Các hệ thống thông tin như Hệ thống giải quyết thủ tục hành chính, Hệ thống khiếu nại, tố cáo, ứng dụng Công dân số, Cổng thông tin 1022… được triển khai nhằm giảm tiếp xúc trực tiếp giữa người dân, doanh nghiệp với cán bộ thực thi công vụ, qua đó hạn chế nguy cơ nhũng nhiễu, tiêu cực và tạo điều kiện để giám sát, cảnh báo sớm vi phạm.

Tuy nhiên, UBND TPHCM cho rằng giai đoạn 2023 – 2026, một số lĩnh vực vẫn tiềm ẩn nguy cơ tham nhũng, tiêu cực, nhất là đất đai, đầu tư công, xây dựng, đấu thầu, đấu giá, tài chính - ngân sách, tài sản công. Một số quy định pháp luật còn chồng chéo, chưa đồng bộ; việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa một số cơ quan chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý và cảnh báo sớm.

Bước vào giai đoạn thứ 2 của Chiến lược, TPHCM xác định tiếp tục “phòng ngừa từ gốc, kiểm soát quyền lực là căn bản và chuyển đổi số là trọng tâm”. Thành phố kiến nghị điều chỉnh các mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ của Chiến lược phù hợp với bối cảnh sau sắp xếp đơn vị hành chính, tinh gọn tổ chức bộ máy và vận hành chính quyền địa phương 2 cấp; đồng thời bổ sung các lĩnh vực mới, dễ phát sinh tham nhũng, tiêu cực như kinh tế số, tài sản số, trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do./.