(Thanh tra) - Sau những bất cập được chỉ ra từ phản ánh của doanh nghiệp, Thanh Hóa chuyển sang công bố giá vật liệu xây dựng theo giá thị trường, tăng kiểm tra, đối chiếu và trách nhiệm của từng chủ thể nhằm đưa giá công bố sát hơn thực tế.
Những phản ánh của doanh nghiệp tại hội nghị đối thoại giữa Chủ tịch UBND tỉnh với cộng đồng doanh nghiệp tỉnh Thanh Hóa năm 2026, đã đặt ra một vấn đề không chỉ nằm ở mức giá vật liệu xây dựng (VLXD), mà sâu hơn là độ tin cậy của thông tin được dùng làm căn cứ lập dự toán, quản lý chi phí và triển khai các dự án xây dựng.
Sau quá trình rà soát, Sở Xây dựng Thanh Hóa xác định còn 6 nhóm tồn tại, bất cập và 7 nhóm nguyên nhân trong công tác cung cấp, khảo sát, kiểm tra, tổng hợp và công bố giá VLXD. Từ tháng 9/2026, cơ quan này chuyển sang phương thức “công bố thông tin giá vật liệu theo giá thị trường”, với cơ chế kiểm tra nhiều chiều và tăng trách nhiệm đối với các đơn vị cung cấp thông tin.
Theo kết luận của Giám đốc Sở Xây dựng Thanh Hóa Hoàng Văn Đồng tại hội nghị triển khai giải pháp công bố thông tin giá VLXD theo giá thị trường, ngày 11/9/2026, những bất cập trong công tác này được nhìn nhận khá cụ thể.
Có mỏ đã hết trữ lượng, không hoạt động, không khai thác nhưng vẫn được công bố thông tin giá, điển hình là mỏ đá Đông Vinh tại phường Đông Quang. Có mỏ công bố giá nhiều loại vật liệu, nhưng trên thực tế lại không sản xuất, cung ứng những chủng loại đó.
Không chỉ vậy, chất lượng vật liệu tại một số mỏ cũng chưa được kiểm soát đầy đủ trong quá trình công bố. Điều này dẫn tới tình trạng giá công bố chưa phản ánh đúng chất lượng vật liệu. Sở Xây dựng Thanh Hóa cũng chỉ ra trường hợp các mỏ nằm gần nhau, cùng một khu vực nhưng giá vật liệu chênh lệch lớn; có mỏ công bố còn trữ lượng nhưng giá lại cao so với chi phí khai thác thực tế. Thông tin về thời gian áp dụng giá công bố cũng chưa đầy đủ.
Đáng chú ý, qua rà soát, Sở Xây dựng Thanh Hóa xác định 7 nhóm nguyên nhân. Trong đó, nguyên nhân chính được chỉ ra là thiếu nguồn VLXD, tạo điều kiện để một số doanh nghiệp lợi dụng.
Bên cạnh đó là việc kê khai thông tin của một số đơn vị khai thác mỏ chưa trung thực, thiếu chuyên môn nên không được phát hiện, xử lý kịp thời; có trường hợp không còn hoặc không đủ nguồn vật liệu nhưng vẫn kê khai. Công tác rà soát của UBND cấp xã chưa sâu sát; một số chủ đầu tư chưa quan tâm cung cấp thông tin khi được đề nghị.
Sở Xây dựng Thanh Hóa cũng chỉ ra trách nhiệm của Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh, Hiệp hội Đá Thanh Hóa trong việc chưa phổ biến đầy đủ đến hội viên để góp ý thực chất đối với dự thảo công bố giá, chưa kịp thời phản ánh những trường hợp giá chưa hợp lý hoặc thông tin không chính xác.
Đặc biệt, công tác kiểm tra, xử lý vi phạm chưa nghiêm, chưa đủ sức răn đe; trong khi trách nhiệm của Sở Xây dựng Thanh Hóa trong công tác công bố thông tin cũng được xác định là chưa sâu sát, chưa dành thời gian kiểm tra thực tế khi công bố giá.
Những vấn đề này cho thấy điểm nghẽn không đơn thuần là “giá cao hay thấp”, mà còn nằm ở việc giá được hình thành từ nguồn thông tin nào, nguồn vật liệu có thực sự tồn tại, có đủ khả năng cung ứng và mức giá được công bố có phản ánh đúng giao dịch trên thị trường hay không. Đây cũng chính là lý do Sở Xây dựng Thanh Hóa thay đổi phương thức công bố giá.
Theo phương thức mới, trách nhiệm cung cấp thông tin được đặt rõ hơn đối với doanh nghiệp khai thác, sản xuất và cung ứng VLXD. Các đơn vị phải cung cấp bản kê khai giá, hóa đơn giá trị gia tăng, hợp đồng, khối lượng cung cấp và trữ lượng khai thác còn lại của mỏ. Đồng thời, doanh nghiệp phải tuyệt đối trung thực trong việc cung cấp thông tin và không được lợi dụng tình trạng khan hiếm VLXD để găm hàng, cung cấp thông tin giá cao nhằm thu lợi bất hợp pháp, làm tăng chi phí công trình.
Một điểm đáng chú ý là doanh nghiệp phải ký cam kết với Sở Xây dựng Thanh Hóa về tính trung thực của thông tin giá và chất lượng vật liệu. Nếu việc kê khai không trung thực gây ảnh hưởng lớn đến việc xác định chi phí, dự toán công trình, Sở Xây dựng sẽ báo cáo UBND tỉnh xem xét thu hồi giấy phép khai thác theo quy định.
Các mỏ cũng chỉ được cung cấp thông tin đối với những chủng loại vật liệu thực tế sản xuất và cung ứng. Với mỏ đá phải phân định rõ từng loại như cấp phối đá dăm loại I, loại II, đá 1x2, đá 2x4, đá 4x6, đá hộc, đá mạt; mỏ cát phải xác định rõ cát bê tông, cát xây, cát trát.
Không dừng ở việc yêu cầu doanh nghiệp tự kê khai, Sở Xây dựng Thanh Hóa thiết lập cơ chế đối chiếu từ nhiều nguồn. UBND các xã, phường nơi có mỏ phải giám sát hoạt động của mỏ, tổ chức khảo sát, kiểm tra, đối chiếu thông tin và gửi thông tin chính xác về Sở Xây dựng chậm nhất ngày 20 hằng tháng. Chủ đầu tư, Ban Quản lý dự án có trách nhiệm thu thập thông tin giá VLXD từ các nhà thầu thi công, kèm hóa đơn và hợp đồng mua vật liệu để làm căn cứ đối chiếu.
Đối với các dự án lớn, chủ đầu tư phải chỉ đạo tư vấn khảo sát giá VLXD và đánh giá chất lượng vật liệu tại mỏ ngay từ khi lập dự toán. Khi phát hiện giá, nguồn cung hoặc thông tin công bố chưa phù hợp, chủ đầu tư phải kịp thời phản ánh với Sở Xây dựng để xem xét, xử lý.
Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh và Hiệp hội Đá Thanh Hóa cũng được giao trách nhiệm lớn hơn. Các hiệp hội phải phổ biến dự thảo công bố giá hàng tháng tới hội viên, bảo đảm việc góp ý thực chất, phản ánh đúng tình hình; đồng thời chủ động tổng hợp những trường hợp giá bất hợp lý, kê khai không trung thực hoặc khó khăn, rủi ro thực tế của doanh nghiệp để phản ánh tới Sở Xây dựng Thanh Hóa.
Đặc biệt, Sở Xây dựng Thanh Hóa không chỉ thay đổi cách thu thập thông tin mà còn đặt ra cơ chế kiểm tra đột xuất. Phòng Kinh tế và Vật liệu xây dựng được giao tham mưu thành lập tổ công tác liên ngành do Sở Xây dựng làm trưởng đoàn, với sự tham gia của các ngành, đơn vị liên quan để kiểm tra theo xác suất đối với những mỏ có dấu hiệu bất thường về giá, chất lượng, trữ lượng và khả năng cung ứng.
Theo thông báo kết luận, Sở Xây dựng bắt đầu thực hiện công bố thông tin giá VLXD theo giá thị trường từ tháng 9/2026; giá tháng 9 được yêu cầu công bố trước ngày 25/9 và từ tháng 10 công bố trước ngày 5 của tháng kế tiếp. Đồng thời, sở đặt mục tiêu hoàn thành việc ký cam kết về tính trung thực trong cung cấp thông tin giá, chất lượng đối với toàn bộ các mỏ được công bố trước tháng 9/2026.
Với cách làm mới, câu chuyện công bố giá VLXD tại Thanh Hóa đang được đặt trong một chuỗi trách nhiệm rộng hơn, doanh nghiệp phải trung thực về giá và nguồn cung; địa phương phải kiểm tra thực tế mỏ; chủ đầu tư và nhà thầu phải cung cấp giá giao dịch; các hiệp hội phải phản biện; cơ quan chuyên môn phải kiểm chứng và chịu trách nhiệm về thông tin công bố.
Đây là bước chuyển đáng chú ý sau những phản ánh của doanh nghiệp. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của cơ chế mới sẽ phụ thuộc vào việc những quy định, cam kết và cuộc kiểm tra nói trên có thực sự đưa được thông tin từ “trên giấy” về đúng với diễn biến tại mỏ và công trường hay không.
Kỳ 3: Chấn chỉnh nguồn cung vật liệu để không còn “giá một nơi, mua một nẻo”
