Tuy nhiên, trước những biến động của thị trường và yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, quản lý mã số vùng trồng đang đứng trước một cuộc chuyển đổi mang tính bước ngoặt: từ tư duy "xin - kiểm - cấp" sang quản lý dựa trên dữ liệu số và cơ chế hậu kiểm minh bạch.

Mã số vùng trồng: Tấm "hộ chiếu" bắt buộc với nhiều thị trường xuất khẩu. Ảnh: VGP

Giúp nông sản không bỏ lỡ "thời điểm vàng" khi vào vụ thu hoạch

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đơn vị đang soạn dự thảo Nghị quyết của Chính phủ quy định đơn giản hóa thủ tục hành chính về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói. Một trong những thay đổi căn bản nhất trong dự thảo Nghị quyết mới của Chính phủ là việc chuyển trọng tâm từ tiền kiểm sang hậu kiểm và quản lý dữ liệu.

Theo định hướng này, việc cấp mã số sẽ không còn là một quy trình xác minh phức tạp với nhiều khâu trước khi quyết định cấp hay không cấp. Thay vào đó, hồ sơ sẽ được tối giản hóa, chỉ còn đơn đề nghị theo mẫu và được thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử qua Cổng dịch vụ công quốc gia.

Thời gian giải quyết thủ tục sẽ được rút ngắn kỷ lục. Theo Dự thảo, cơ quan chuyên môn phải thông báo cấp mã số hoặc trả lời bằng văn bản trong vòng tối đa 3 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ. Thậm chí, với các trường hợp chỉ thay đổi thông tin hành chính hoặc bổ sung thị trường xuất khẩu, thời gian xử lý chỉ còn 2 ngày.

Sự thay đổi này không chỉ giúp giảm tới 47% thời gian giải quyết và hơn 34% chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp mà còn giúp nông sản không bỏ lỡ "thời điểm vàng" khi vào vụ thu hoạch.

Tuy nhiên, việc cắt giảm thủ tục không có nghĩa là nới lỏng chất lượng. Nền tảng của mô hình mới là hệ thống dữ liệu số tập trung của Bộ Nông nghiệp và môi trường. Mọi thông tin về vùng trồng sẽ được công khai, kết nối với cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc nông sản, cho phép cơ quan quản lý theo dõi tình trạng hoạt động và giám sát từ xa.

Đối với nông sản xuất khẩu, việc kiểm tra vẫn được duy trì nhưng tập trung sát sao vào các tiêu chuẩn kỹ thuật cụ thể mà từng thị trường nhập khẩu yêu cầu.

Song song với việc hoàn thiện pháp lý, Chính phủ đã chỉ đạo triển khai đợt cao điểm 30 ngày sau khi Nghị quyết được ban hành. Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ cử các tổ công tác trực tiếp xuống địa phương để rà soát, hướng dẫn xử lý hồ sơ, đảm bảo không để xảy ra tình trạng tồn đọng, nhất là tại các vùng nguyên liệu trọng điểm.

Thời gian giải quyết thủ tục sẽ được rút ngắn kỷ lục

Ông Nguyễn Hoàng Hiệp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, đã đến lúc thay đổi tư duy. Không phải liên kết để được cấp mã số vùng trồng, mà chính mã số vùng trồng phải trở thành động lực để người dân chủ động liên kết.

Cánh cửa xuất khẩu chỉ mở ra với những vùng sản xuất đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, nông dân sẽ tự tìm đến nhau, hình thành các tổ hợp tác, hợp tác xã và vùng nguyên liệu quy mô lớn như một nhu cầu tất yếu của thị trường, thay vì là một phong trào mang tính vận động.

Theo đó, việc thành lập hợp tác xã hay tổ chức lại sản xuất không nên được xem là "điều kiện đầu vào" để được cấp mã số vùng trồng. Thay vào đó, cơ quan quản lý cần chuyển mạnh sang tư duy phục vụ, thực hiện cấp mã theo đề nghị của người dân với quy trình đơn giản, minh bạch và rút gọn tối đa thủ tục hành chính.

Khi một vùng trồng được cấp mã, đủ điều kiện xuất khẩu và tạo ra giá trị kinh tế cao hơn, chính lợi ích thị trường sẽ trở thành lực hút để người dân tự nguyện liên kết, cùng áp dụng quy trình sản xuất thống nhất, giảm chi phí, nâng cao chất lượng và tăng sức cạnh tranh.

Thực tiễn cho thấy cách tiếp cận này hoàn toàn có cơ sở. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, đến giữa tháng 7/2026, cả nước đã cấp 481 mã số vùng trồng và 349 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu.

Từ những mã số này, nhiều vùng nguyên liệu đã đủ điều kiện đưa các mặt hàng như sầu riêng, chuối, bưởi, xoài, mít, thanh long, dừa... chinh phục các thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Liên minh châu Âu (EU), New Zealand và nhiều quốc gia khác.

Những con số trên cho thấy, mã số vùng trồng không đơn thuần là công cụ quản lý mà đang trở thành "giấy thông hành" giúp nông sản Việt bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Có thể thấy, trong bối cảnh xuất khẩu nông sản ngày càng phụ thuộc vào các tiêu chuẩn kỹ thuật, tư duy quản lý cũng cần chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", từ tạo rào cản hành chính sang tạo động lực thị trường.

Khi đó, mã số vùng trồng sẽ không chỉ là tấm vé để nông sản Việt bước ra thế giới, mà còn là chất xúc tác thúc đẩy liên kết sản xuất, hình thành những vùng nguyên liệu chuyên nghiệp, đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.