Chỉ nhận tiền mặt, từ chối chuyển khoản với nhiều lý do, thậm chí yêu cầu khách trả thêm một khoản ngoài giá hàng hóa với giải thích “đó là tiền thuế” là thực tế được ghi nhận tại một số cửa hàng bán lẻ ở Hà Nội. Tuy nhiên, phương thức thanh toán không làm thay đổi nghĩa vụ thuế của người kinh doanh; trong bối cảnh hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền được mở rộng, dữ liệu bán hàng ngày càng được sử dụng để phục vụ quản lý doanh thu.

Tại một cửa hàng bán văn phòng phẩm trên phố Nguyễn Trãi (Hà Nội), khi khách mua hàng đề nghị thanh toán bằng chuyển khoản, chủ cửa hàng yêu cầu trả tiền mặt. Khi khách cho biết không có tiền mặt và đề nghị chuyển khoản, người bán vẫn không đồng ý.

Sau đó, chủ cửa hàng đưa ra phương án khách có thể chuyển khoản nhưng phải trả thêm một khoản ngoài số tiền hàng, với giải thích đây là “tiền thuế”.

Tại một tiệm salon tóc trên phố Đinh Công (Hà Nội), khách hàng cũng được yêu cầu thanh toán bằng tiền mặt.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, những cách thức thanh toán này không đồng nghĩa với việc người bán đã có hành vi vi phạm nghĩa vụ thuế. Tuy nhiên, việc hạn chế thanh toán chuyển khoản đặt ra vấn đề về việc ghi nhận đầy đủ doanh thu và thực hiện nghĩa vụ hóa đơn, thuế theo quy định.

Việc mở rộng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, hoàn thiện cơ sở dữ liệu quản lý và hướng dẫn hộ kinh doanh thực hiện quy định về hóa đơn, kê khai doanh thu và nghĩa vụ thuế được ngành thuế triển khai nhằm quản lý sát hơn doanh thu thực tế, phát hiện các trường hợp không lập hóa đơn, kê khai không đầy đủ hoặc ghi giá trị trên hóa đơn thấp hơn giá trị giao dịch để xử lý theo quy định.

Theo ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế, việc triển khai hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền nhằm giúp hộ kinh doanh làm quen với phương thức quản lý mới, minh bạch doanh thu và tạo dữ liệu doanh thu sát thực hơn cho cơ quan thuế.

Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, cho rằng việc triển khai hóa đơn điện tử từ máy tính tiền giúp cơ quan thuế theo dõi sát doanh thu, đồng thời thu thập dữ liệu doanh thu sát thực hơn đối với khu vực hộ kinh doanh.

Như vậy, đối với các cửa hàng thuộc diện sử dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền, dữ liệu bán hàng được chuyển đến cơ quan thuế để phục vụ quản lý. Việc khách hàng thanh toán bằng tiền mặt hay chuyển khoản không làm thay đổi yêu cầu về lập hóa đơn cũng như nghĩa vụ thuế được xác định theo doanh thu thực tế.

Trường hợp người bán thu của khách số tiền cao hơn giá trị ghi trên hóa đơn, cơ quan thuế có thể căn cứ các thông tin, dữ liệu liên quan để kiểm tra, xác định doanh thu và nghĩa vụ thuế theo quy định.

Theo Văn bản hợp nhất số 27/2026/VBHN-NĐ-BTC của Bộ Tài chính quy định xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn, hành vi không lập hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ bị xử phạt theo số lượng hóa đơn không lập. Mức phạt được xác định theo số lượng hóa đơn vi phạm, từ cảnh cáo đối với trường hợp không lập 1 hóa đơn thuộc diện quy định đến mức phạt 60-80 triệu đồng đối với trường hợp không lập từ 100 hóa đơn trở lên.

Trường hợp không lập hóa đơn hoặc lập hóa đơn sai về số lượng, giá trị hàng hóa để khai thuế thấp hơn thực tế và thuộc trường hợp bị xác định là trốn thuế, người nộp thuế bị xử lý theo quy định về hành vi trốn thuế, đồng thời phải nộp đủ số tiền thuế trốn vào ngân sách Nhà nước.