(Thanh tra) - Thị trường tín dụng tiêu dùng phát triển nhanh, tăng đột biến, nhưng đi kèm với nó là rủi ro, thông tin cung cấp không chính xác, có dấu hiệu cố tình gây nhầm lẫn, lừa dối, “nhập nhằng” với tín dụng “đen”.
Đó là thông tin được đưa ra tại hội thảo “Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực tín dụng tiêu dùng: Thực trạng và giải pháp” sáng ngày 13/7.
Tăng đột biến lĩnh vực tín dụng tiêu dùng
Tín dụng tiêu dùng thường được dùng để mua sắm xe cộ, các thiết bị điện tử gia đình... bằng hình thức trả góp.
Theo số liệu của Ngân hàng Nhà nước, trong 7 năm qua, tổng dư nợ cho vay tiêu dùng đã tăng trung bình gần 20% năm, ước tính hiện có khoảng 15,8 triệu người là khách hàng tiềm năng của các công ty cung cấp tín dụng tiêu dùng.
Báo cáo tài chính của một công ty hoạt động trong lĩnh vực tín dụng tiêu dùng cũng cho thấy, chỉ trong 2 năm (2013 - 2014), mức lợi nhuận của công ty tăng 38,7%, tổng tài sản tăng 124,7% từ mức 2.611 tỷ đồng lên mức 5.867 tỷ đồng.
“Đi kèm với sự phát triển, gần đây đã và đang xuất hiện nhiều vấn đề liên quan đến hoạt động của thị trường tín dụng tiêu dùng, đặc biệt là các hành vi vi phạm quyền lợi người tiêu dùng”, ông Trịnh Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý cạnh tranh, Bộ Công thương lưu ý.
Tính đến thời điểm hiện tại, các phản ánh, khiếu nại liên quan đến tín dụng tiêu dùng chiếm hơn 80% tổng số phản ánh, khiếu nại trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng nói chung.
Các tranh chấp trong lĩnh vực này mặc dù giá trị không cao nhưng để lại hậu quả nghiêm trọng tới tài chính, danh dự và sức khỏe của người tiêu dùng, đồng thời ảnh hưởng tiêu cực tới sự phát triển bền vững của thị trường tín dụng tiêu dùng.
“Đẩy” trách nhiệm giải quyết khiếu nại
Một loạt vi phạm quyền lợi người tiêu dùng được ông Hồ Tung Bách, Phòng Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Cục Quản lý cạnh tranh “điểm danh”.
Đó là, một số doanh nghiệp cung cấp tín dụng tiêu dùng cung cấp thông tin không đầy đủ, chính xác, cố tình gây nhầm lẫn, lừa dối về lãi suất, điều kiện, phí phạt khi vi phạm hợp đồng…
Các quảng cáo cho vay tiêu dùng với lãi suất là 20 - 30%/năm (tương đương 2 - 3%/tháng) nhưng thực tế trong hợp đồng cho vay có thể là 60 - 72%/năm, thậm chí là 84%/năm.
Khi ký kết hợp đồng tín dụng tiêu dùng, nhân viên để trống mục lãi suất và điền vào sau đó, “đẩy” người tiêu dùng vào việc đã rồi “bút sa gà chết”.
Ông Trịnh Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý cạnh tranh cho biết, các tranh chấp trong lĩnh vực này mặc dù giá trị không cao nhưng để lại hậu quả nghiêm trọng tới tài chính, danh dự và sức khỏe của người tiêu dùng
Chưa kể, việc sử dụng thông tin không đúng mục đích như gọi điện liên tục để đe dọa người tiêu dùng và cả người thân trong quá trình thu hồi nợ. Có trường hợp còn ép người thân ký nhận nợ thay khi người vay bỏ trốn/không liên hệ được.
Trong khi đó, theo ông Bách, công tác tiếp nhận và giải quyết khiếu nại của các doanh nghiệp cung cấp tín dụng tiêu dùng thiếu chuyên nghiệp, kém hiệu quả.
“Tổng đài, hotline liên tục báo bận, lời thoại hướng dẫn phức tạp, kéo dài, đẩy trách nhiệm giải thích, cung cấp thông tin từ Tổng đài chăm sóc khách hàng sang nhân viên tư vấn hoặc ngược lại. Rồi kéo dài thời gian giải quyết thông tin; không có thiện chí trong việc tiếp nhận thông tin…, ông Bách nói.
Minh bạch lãi suất
Đáng lo ngại, hiện đang có sự “nhập nhằng” giữa tín dụng tiêu dùng chính thống với tín dụng “đen”. Phó Cục trưởng Cục Quản lý cạnh tranh cho biết, “khá nhiều cột điện bên đường đều được dán giấy giới thiệu cho vay với nội dung vay không cần thế chấp, chỉ cần gọi số điện thoại là vay ngay được tiền. Tiềm ẩn sau đó là nhiều nguy cơ bất lợi, có người phải bán nhà vì vay như vậy”.
Để tránh rơi vào “bẫy” tín dụng tiêu dùng, các chuyên gia cho rằng, đầu tiên phải nâng cao nhận thức và kiến thức của người tiêu dùng để tiêu dùng thông minh và có trách nhiệm.
Các cơ quan chức năng cũng phải xây dựng khuôn khổ pháp lý quy định về hoạt động cho vay tiêu dùng với nguyên tắc bảo đảm sự hài hòa giữa lợi ích người tiêu dùng - lợi nhuận của doanh nghiệp - sự phát triển lành mạnh của thị trường; nâng cao trách nhiệm giám sát và quản lý của cơ quan.
Theo TS Đinh Thị Thanh Nhàn, Khoa Kinh tế và Luật, Đại học Thương mại Hà Nội, trong ngắn hạn, nới lỏng mức lãi suất trần cho vay tiêu dùng, quy định cụ thể giới hạn thu các khoản phí trong các hợp đồng cho vay tiêu dùng.
“Dài hạn phải hạn chế sử dụng công cụ lãi suất trần; tăng cường quản lý bằng các biện pháp khác như kiểm soát quy trình, giới hạn rủi ro, tăng cường cơ chế giám sát thông tin đảm bảo tính minh bạch trong việc tính toán áp dụng lãi suất”, TS Nhàn nói.
Không chỉ vậy, phải bảo đảm xử lý khiếu nại hiệu quả. Từ kinh nghiệm quốc tế, bà Phạm Quế Anh, chuyên gia Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức nhấn mạnh, các cơ quan bảo vệ người tiêu dùng nói chung hay chuyên ngành cần thanh tra, kiểm tra, sửa chữa ngay các hành vi sai trái.
“Các cơ quan này cần bắt bên cho vay, bán hàng phải hoàn trả các khoản phí quá cao, vượt quá quy định; dỡ bỏ các quảng cáo gây nhầm lẫn; phạt, công bố vi phạm công khai, bắt bồi thường thiệt hại hay thu hồi giấy phép kinh doanh của các tổ chức tín dụng vi phạm pháp luật”, bà Phạm Quế Anh kiến nghị.
Thảo Nguyên
