Trong khuôn viên một ngôi nhà cổ xây bằng đá ong ở làng Mông Phụ, Đường Lâm, Sơn Tây cũ (nay là phường Sơn Tây, Hà Nội) những vại tương sành được đặt gọn gàng ở sân gạch.

Đây vừa là không gian sinh hoạt, vừa là nơi gìn giữ nghề làm tương truyền thống đã tồn tại qua nhiều thế hệ, gắn bó với đời sống thường ngày của người dân nơi đây.

Nguyên liệu làm tương Mông Phụ được lựa chọn kỹ lưỡng từ đỗ xanh (hoặc đỗ tương) hạt to, đều, rang chín vừa tay, cùng gạo nếp cái hoa vàng thơm bùi.

Tất cả đều được chế biến thủ công theo kinh nghiệm dân gian, từ đồ xôi, ủ mốc đến ngâm đỗ trong nước giếng làng, tạo nên nền tảng cho hương vị đặc trưng không nơi nào có được.

Những vại tương sành phơi mình dưới nắng xứ Đoài, mở nắp đón ánh sáng tự nhiên. Qua nhiều ngày đánh đều, cái tương lắng xuống, nước cốt dần nổi lên và chuyển sang sắc vàng óng như hoa cải - màu được coi là chuẩn mực của một mẻ tương đạt độ, thơm và ngọt dịu.

Mỗi ngày, vại tương được mở nắp, quấy đều từ dưới lên rồi tiếp tục phơi nắng. Công đoạn đánh tương kéo dài từ nửa tháng đến cả tháng, đòi hỏi sự kiên nhẫn và hiểu nghề.

Chính sự tỉ mỉ này giúp tương bay hết mùi mốc, đạt được độ sánh, vị ngọt và mùi thơm đặc trưng của tương nếp Mông Phụ.

Sau thời gian ủ và phơi nắng, tương được đóng chai phục vụ nhu cầu của du khách.

Không chỉ là gia vị quen thuộc trong bữa cơm gia đình, tương Mông Phụ ngày nay còn trở thành món quà quê mang đậm dấu ấn làng cổ Đường Lâm, góp phần quảng bá hình ảnh văn hóa ẩm thực truyền thống của vùng đất xứ Đoài.

Trong những ngôi nhà cổ, mái ngói phủ rêu phong vẫn lưu giữ nguyên vẹn nếp sinh hoạt gắn với nghề làm tương truyền thống.

Nghề làm tương ở Mông Phụ không ồn ào, không phô trương. Giữa những đổi thay của đời sống, những chum tương vẫn còn đó, trong không gian nhà cổ, như cách người dân gìn giữ hương vị quê nhà.

Không chỉ là gia vị của bữa ăn, tương Mông Phụ mang giá trị tiếp nối qua nhiều thế hệ, nơi nghề truyền thống được gìn giữ bằng sự bền bỉ và lặng lẽ.