Đền Ngọc Sơn giữa hồ Hoàn Kiếm. Ảnh: Phạm Hùng

Giá trị lịch sử của đền Ngọc Sơn nằm ở quá trình hình thành và phát triển lâu đời, phản ánh sự giao thoa của các tín ngưỡng và văn hóa, là nơi thờ Đức Thánh Trần Hưng Đạo – vị anh hùng dân tộc kiệt xuất, biểu tượng cho ý chí quật cường, tinh thần đoàn kết và lòng yêu nước bất diệt.

Bên cạnh đó, đền còn thờ Văn Xương Đế Quân – vị thần chủ quản văn chương, khoa cử, thể hiện truyền thống trọng hiền tài, đề cao sự học của dân tộc Việt Nam.

Vì thế, ngôi đền còn là biểu tượng cho tinh thần yêu nước, học thuật, đồng thời là di tích quốc gia đặc biệt khẳng định giá trị văn hóa sâu sắc đối với Hà Nội và Việt Nam.

Cầu Thê Húc dẫn vào đền Ngọc Sơn. Ảnh: TB

Kiến trúc cổ kính thu hút du khách tham quan

Trải qua nhiều lần xây, sửa, đổi tên và đại trùng tu cùng nhiều biến động lịch sử, đền Ngọc Sơn vẫn giữ được kiến trúc cổ kính. Ngay từ ngoài cổng, du khách sẽ nhìn thấy bức tường với bảng rồng, bảng hổ với 2 câu đối nói về việc học hành, thi cử.

Từ ngoài vào, các công trình kiến trúc gồm: Nghi Môn ngoại, Tháp Bút, Nghi Môn nội, Đài Nghiên, cầu Thê Húc, cổng Đắc Nguyệt, đình Trấn Ba, nhà Tiền Tế, Trung đường, Hậu cung, Tả hữu vu, nhà Kính thư, nhà Hậu (phòng Rùa).

Cầu Thê Húc – “nơi đậu ánh sáng ban mai” – không chỉ là lối dẫn vào đền mà còn là một biểu tượng thẩm mỹ, thể hiện quan niệm hòa hợp giữa con người và thiên nhiên.

Đi qua cầu Thê Húc, du khách sẽ vào Đắc Nguyệt Lâu (lầu hứng trăng). Lầu được thiết kế với mái vòm 2 tầng với phù điêu gợn mây 4 góc. Trên Đắc Nguyệt Lâu có hai bức tranh đắp nổi gồm bức Hoành Phi Long Mã Hà Đồ bên phải và bức Hoành Phi Thần Quy Lạc Thư bên trái.

Khu đền chính trong đền Ngọc Sơn. Ảnh: TB

Bên trong, đền Ngọc Sơn được thiết kế xây dựng theo lối kiến trúc hình chữ Tam. Khu đền chính có ba nếp chính, từ ngoài vào trong gồm bái đường, trung đường và hậu cung.

Phía Nam đền có đình Trấn Ba (đình chắn sóng) có kiến trúc hình vuông với 8 mái, mái hai tầng có 8 cột chống đỡ, bốn cột ngoài bằng đá, bốn cột trong bằng gỗ, tất cả đều mang nét đặc trưng của kiến trúc Việt cổ.

Hình ảnh cầu Thê Húc mềm mại như dải lụa đỏ vắt ngang mặt nước, tháp Bút sừng sững khẳng định tinh thần hiếu học, đài Nghi Môn trang nghiêm và bài vị Rùa thần mang theo huyền thoại thiêng liêng… tất cả đã tạo nên một bức tranh văn hóa giàu bản sắc, gắn liền với hình tượng Hà Nội thanh lịch và cổ kính.

Là một trong những điểm du lịch nổi tiếng ở Hà Nội, đền Ngọc Sơn tựa như viên ngọc sáng giữa lòng Thủ đô, thu hút hàng triệu lượt du khách trong và ngoài nước mỗi năm.

Không chỉ đến để chiêm ngưỡng nét kiến trúc cổ kính, lắng nghe những câu chuyện lịch sử hào hùng, du khách còn tìm thấy ở nơi đây một khoảng không gian thanh tịnh, thoát ly khỏi những xô bồ, náo nhiệt của phố phường.

Du khách chăm chú thưởng lãm tiêu bản cụ Rùa. Ảnh: TB

Không gian tâm linh giữa đời sống đương đại

Không chỉ là điểm đến tham quan, đền Ngọc Sơn từ lâu đã trở thành nơi gửi gắm niềm tin tâm linh của người dân Thủ đô và du khách thập phương.

Mỗi độ Xuân về hay vào những ngày lễ trọng đại, từng dòng người lại tề tựu nơi đây, thành kính dâng hương, khấn nguyện bình an, phúc lộc và sự nghiệp hanh thông. Mùi trầm hương lan tỏa hòa cùng không gian cổ kính tạo nên một nét đẹp văn hóa tâm linh khó phai trong lòng bao thế hệ.

Bà Lã Thị Hiền (70 tuổi, ở Hai Bà Trưng, Hà Nội) cho biết, bà thường xuyên đến đền Ngọc Sơn vào dịp đầu năm mới và những ngày rằm, mồng một. Vì nơi đây vẫn giữ được sự trang nghiêm, thanh tịnh giữa phố phường đông đúc, tấp nập nên mỗi lần đến đây lễ, bà đều cảm thấy nhẹ nhõm, an yên hơn ở trong lòng.

Các sĩ tử thường đến lễ ở đền Ngọc Sơn trước ngày thi. Ảnh: TB

Ngoài các dịp lễ, Tết, vào mùa thi, các sĩ tử trước ngày đi thi cũng thường ghé qua đền Ngọc Sơn thành tâm cầu khấn, mong muốn được phù hộ cho thi cử đỗ đạt, công thành danh toại.

Chị Kiều Thị Hương Trà (45 tuổi, ở Vĩnh Hưng, Hà Nội) chia sẻ: “Tôi có 3 cháu lần lượt học ở bậc đại học, cấp 3 và cấp 2. Cứ mỗi kì thi quan trọng như thi vào trường chuyên hoặc chuyển cấp, tôi đều đưa các cháu đến đền Ngọc Sơn thắp hương, xin cho các cháu vào phòng thi được thông minh, sáng suốt, làm bài tốt và đạt kết quả như mong muốn”.

Có thể nói, đền Ngọc Sơn không đơn thuần là một di tích lịch sử hay một điểm tham quan, mà còn là biểu tượng văn hóa tâm linh tiêu biểu của Hà Nội.

Qua bao biến thiên của thời gian, ngôi đền vẫn hiện hữu như một chứng nhân lặng lẽ, lưu giữ hồn cốt Thăng Long – Hà Nội, nhắc các thế hệ hôm nay và mai sau về những giá trị bền vững của dân tộc.

Các du khách say sưa nghiên cứu thông tin Di tích. Ảnh: TB