(Thanh tra) - Trên 70% người ăn lá ngón tự tử ở lứa tuổi vị thành niên. Vì: Giận bố mẹ; không được mua điện thoại; không được bạn gái đáp lại tình yêu; không cho vợ đi thi học sinh giỏi; vợ chồng cãi nhau; bất đồng với bạn cùng lớp; thấy mình nghèo hơn bạn; bố mẹ không cho "bắt vợ"... Ngàn lẻ cái vì.
Trong chuyến về công tác tại huyện Tủa Chùa, tôi được chứng kiến đám tang của Thào A Tình, ở thôn Pàng Dê, xã Xá Nhè, huyện Tủa Chùa.
Năm nay A Tình mới 17 tuổi. Người ở thôn Pàng Dê nói lại, chiều hôm đấy (ngày 18/12/2015), A Tình đi uống rượu đám cưới, trên đường về, nó tự lấy lá ngón ăn, rồi chết. Nó ăn nhiều lá nên không cứu được. Tại sao nó ăn lá ngón thì không ai biết.
Hỏi chuyện người dân ở đây về tình trạng ăn lá ngón tự tử, ông già người Mông nhìn tôi một lúc rồi nói: Xã mình ít thôi. Nơi khác thì nhiều đấy, toàn là trẻ con với thanh niên thôi. Chán sống thì ăn lá ngón mà lên "thiên đàng" cho nhanh.
Ở "nơi khác" như ông già người Mông thôn Pàng Dê nói là huyện Điện Biên Đông. Về đây, đến một số xã được coi là "điểm nóng" về nạn ăn lá ngón tự tử như: Phì Nhừ, Tìa Dình, Háng Lìa, Noong U, Keo Lôm... Tình trạng tự tử bằng lá ngón ở các xã này và trên địa bàn huyện đang có chiều hướng gia tăng. Những trường hợp tự tử bằng lá ngón phần lớn ở lứa tuổi vị thành niên, nhiều người đang đi học tiểu học, THCS.
Theo số liệu thống kê của cơ quan chức năng huyện Điện Biên Đông, năm 2010, toàn huyện có trên 90 trường hợp ăn lá ngón, có 29 ca tử vong; năm 2012, tăng lên trên 100 trường hợp, có 37 người chết; năm 2013, có trên 150 trường hợp, gần 20 người tử vong; năm 2014, có 90 trường hợp ăn ngón tự tử thì 27 người chết. Năm 2015, toàn huyện có gần 80 trường hợp ăn lá ngón tự tử, trong đó có 15 trường hợp tử vong.
Từ những con số trên cho thấy, số người ăn lá ngón tự tử và số người đã chết vì ăn lá ngón ở huyện Điện Biên Đông là không nhỏ, đã ở mức "báo động đỏ". Chính vì xảy ra nhiều vụ nên 100% số Trạm Y tế xã xử lý thành thạo các ca rửa ruột do ngộ độc lá ngón. Vì vậy, năm 2014 - 2015 số người ăn lá ngón tăng cao nhưng tỷ lệ tử vong giảm hơn những năm trước. Tuy nhiên, mấy năm trước, tình trạng ăn lá ngón tự tử chủ yếu là dân tộc Mông, nay đã có nhiều trường hợp là người dân tộc Khơ Mú, Thái.
Cây lá ngón ra hoa. Ảnh: HB
Nói về nguyên nhân dẫn đến tình trạng tự ăn lá ngón để tự tử, các thầy cô giáo ở Phì Nhừ, Háng Lìa, Phình Giàng, Keo Lôm, Tìa Dình... cho biết: Rất nhiều nguyên nhân.
Có những nguyên nhân thật đơn giản đến không tưởng như trường hợp em Tráng A Chứ (SN 1998) ở bản Tìa Dình A, xã Tìa Dình, học sinh lớp 8. Chỉ vì nhà nghèo, không được bố mẹ quan tâm như các bạn trong lớp, tủi thân, A Chư đã ăn lá ngón để tự tử. May mà cô giáo và các bạn phát hiện sớm đưa đi cấp cứu nên không chết.
Trường hợp em Sùng Thị Mỷ, ở bản Tìa Dình C, xã Tìa Dình. Em Mỷ mồ côi bố, mẹ, ở với anh chị, nhà nghèo nên Mỷ không được đi học, phải ở nhà lên nương với anh chị. Buồn, chán, Mỷ đã ăn lá ngón tự tử nhưng được mọi người phát hiện nên cứu sống. Lần thứ 2, Mỷ muốn có điện thoại di động như các bạn trong bản, nhưng anh chị không có tiền mua, Mỷ lại tìm lá ngón để ăn. Thương em, anh chị Mỷ phải đi mua điện thoại cho Mỷ.
Đau lòng nhất là trường hợp em Lầu Thị Dế, học sinh lớp 11 Trường Dân tộc Nội trú huyện Điện Biên Đông. Chỉ vì làm hỏng điện thoại, bị bố mẹ mắng, Dế đã lấy lá ngón ăn tự tử.
Trường hợp hai chị em là Vừ Thị Cá (SN 1988) và Vừ Thị Pà (SN 1990), bản Mường Tỉnh B, xã Xa Dung, chỉ vì không muốn cùng gia đình đi chơi ở Mường Nhé, bị bố mẹ trách mắng, hai chị em Cá và Pà rủ nhau lên rừng lấy lá ngón ăn, chết.
Chuyện của học trò Vàng Thị Chía, ở bản Phì Nhừ A, xã Phìng Giàng, huyện Điện Biên Đông, đã xảy ra cách đây hơn 2 năm, nhưng bây giờ nhắc lại, thầy cô giáo ở Trường THCS Phình Giàng đều nuối tiếc. Em Chía đang học lớp 9 Trường THCS Phình Gìang (năm 2013). Em là học sinh chăm ngoan, học giỏi, được tuyển chọn đi thi học sinh giỏi cấp tỉnh. Chồng Chía là Thào A Say không muốn cho vợ lên tỉnh thi học sinh giỏi, cũng không muốn cho vợ đi học mà muốn vợ ở nhà cùng lên nương. Thấy vợ cứ đòi đi thi, Thào A Say lẳng lặng ra rừng lấy lá ngón ăn. A Say chết đúng ngày Chía tập trung ở trường để đi lên tỉnh thi học sinh giỏi.
Trường hợp em Sùng Thị Chong, học sinh Trường Tiểu học Háng Lia, xã Keo Lôm, trên đường đến trường đã tự hái lá ngón ăn. Đến lớp, em Chong tỏ ra mệt mỏi, nét mặt đờ đẫn rồi sùi bọt mép. Thầy cô giáo đưa Chong vào phòng y tế cấp cứu nhưng Chong không qua được, tìm trong cặp sách của Chong còn thấy mấy lá ngón sót lại.
Những trường hợp trên, có vụ đã xảy ra cách đây 1 - 2 năm. Nhưng nay vẫn là bài học để mọi người, mọi nhà quan tâm, lấy đó là cái gương soi để dạy dỗ con cái và có trách nhiệm với cộng đồng trong việc phòng và ngăn chặn tình trạng ăn lá ngón tự tử.
Được biết, tỉnh Điện Biên, chính quyền huyện Điện Biên Đông đã tăng cường công tác tuyên truyền về tác hại của lá ngón đến từng khu dân cư, thôn bản, trưởng các dòng họ. Đưa nội dung cuộc vận động "nói không với lá ngón" vào quy ước, hương ước của thôn bản. Đặc biệt là các trường học, Ban Giám hiệu nhà trường thường xuyên tổ chức các buổi ngoại khóa với chủ đề về tác hại của cây lá ngón, từ đó giáo dục, nâng cao ý thức kỹ năng sống cho học sinh, tránh những hệ lụy đau lòng do lá ngón gây ra.
Hồng Bài
