Cục Quản lý Đê điều và Phòng chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, biến đổi khí hậu đang làm gia tăng tần suất, cường độ và mức độ bất thường của các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Những diễn biến thiên tai ngày càng khó lường đang đặt ra yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận trong phòng, chống thiên tai. Ảnh: Quý Đức

Xuất hiện nhiều hiện tượng thiên tai dị thường

Theo ông Nguyễn Trường Sơn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai, những năm gần đây Việt Nam xuất hiện nhiều hiện tượng thiên tai dị thường như mưa lớn trái mùa, lũ ngoài quy luật thông thường, nắng nóng kéo dài, hạn hán, xâm nhập mặn; cùng với đó là các sự kiện đa thiên tai xảy ra liên tiếp hoặc đồng thời như “bão chồng bão, lũ chồng lũ”. Những diễn biến này tạo áp lực lớn đối với công tác chỉ đạo, điều hành, ứng phó và phục hồi sau thiên tai.

Số liệu cho thấy, năm 2025 Việt Nam ghi nhận 21 cơn bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông, trong đó có 15 bão và 6 áp thấp nhiệt đới. Một số cơn có tốc độ di chuyển nhanh, cường độ mạnh và diễn biến phức tạp; mưa lớn, lũ vượt mức lịch sử cũng xảy ra trên nhiều tuyến sông Bắc Bộ và Trung Bộ.

Đặc biệt, thách thức không chỉ nằm ở cường độ thiên tai mà còn ở thời điểm xuất hiện. Báo cáo về hệ thống cảnh báo sớm và cơ chế hỗ trợ tại xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, cho thấy năm 2025 địa phương xuất hiện các đợt mưa cực đoan trên 1.000 mm/đợt, gây mực nước sông dâng nhanh và ngập diện rộng.

Đáng chú ý, lũ tháng 2 xảy ra trong giai đoạn lúa trổ đòng, trong khi lũ tháng 6 xuất hiện vào mùa thu hoạch, làm giảm chất lượng và giá trị lúa trên thị trường. Báo cáo ước tổng thiệt hại 71.102 tỷ đồng, gần 1.600 nhà bị ngập và 1.967 ha đất nông nghiệp bị thiệt hại.

Ở cấp địa phương, ông Lê Diên Minh, Chi cục Thủy lợi và Biến đổi khí hậu thành phố Huế, cho rằng, dữ liệu phòng, chống thiên tai hiện nay còn phân tán, chủ yếu được quản lý thủ công, thiếu hệ thống tích hợp và chuỗi dữ liệu nhiều năm.

Giữa cấp xã và thành phố cũng chưa có cơ chế liên thông đầy đủ, trong khi việc thay đổi cán bộ phụ trách tại cơ sở có thể dẫn tới thất lạc dữ liệu.

Điều này khiến việc tổng hợp, cập nhật, khai thác thông tin chưa kịp thời, ảnh hưởng đến đánh giá rủi ro, xây dựng kế hoạch và khả năng ra quyết định nhanh khi thiên tai cực đoan xảy ra.

Thiệt hại về người và kinh tế do thiên tai tại Việt Nam giai đoạn 2006-2025, với mức biến động đáng kể qua từng năm. Ảnh: Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai.

Giải quyết các bài toán khí hậu phức tạp

Trong khuôn khổ Hội nghị Ban tư vấn dự báo thời tiết nguy hiểm của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), đang diễn ra tại Hà Nội từ ngày 21-24/9, quy tụ 30 nhà khoa học và chuyên gia hàng đầu thế giới để cùng bàn bạc, hướng tới giải quyết các bài toán khí hậu phức tạp.

Chỉ ra thách thức lớn nhất đến từ nhận thức của con người, ông Dmitry Kiktev, Phó Giám đốc Trung tâm Khí tượng Thủy văn quốc gia Nga nhấn mạnh, các nhà hoạch định chính sách và người dân luôn muốn thông tin dự báo thiên tai chính xác tuyệt đối như có hay không xảy ra, khi nào bắt đầu, khi nào kết thúc...

Ông Dmitry Kiktev cho rằng, bản chất của tính không chắc chắn trong dự báo thiên tai cần được truyền tải đầy đủ tới cộng đồng, đặc biệt là với người chịu trách nhiệm đưa ra quyết định cuối cùng trong công tác phòng chống thiên tai.

Từ yêu cầu đó, ông Lê Diên Minh, Chi cục Thủy lợi và Biến đổi khí hậu thành phố Huế giới thiệu cơ sở dữ liệu hỗ trợ công tác phòng, chống thiên tai (DRMIS) theo hướng hình thành một hệ thống dữ liệu dùng chung, hạn chế phân tán và thất lạc thông tin, đồng thời duy trì chuỗi dữ liệu dài.

Dữ liệu hiện tại và lịch sử được tổ chức để có thể truy cập, tổng hợp và khai thác phục vụ ứng phó, báo cáo, tham mưu, điều hành; đồng thời hỗ trợ đánh giá rủi ro, xác định vấn đề ưu tiên, nguồn lực và giải pháp trong công tác phòng, chống thiên tai.

Được biết, năm 2025 ghi nhận thiệt hại kinh tế khoảng 104.733 tỷ đồng, mức cao nhất trong chuỗi thống kê; 484 người chết và mất tích.