Ca khúc: Tự hào người làm báo Thanh tra

Theo dõi Báo Thanh tra trên

Đồng bằng sông Cửu Long đối mặt nguy cơ thiếu nước, gia tăng xâm nhập mặn

Thanh Nhung

Thứ tư, 18/11/2026 - 08:05

(Thanh tra) - Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) được dự báo bước vào mùa cạn 2026-2027 với nguy cơ thiếu nước nghiêm trọng khi dòng chảy từ thượng nguồn Mekong suy giảm, lượng mưa thiếu hụt và nắng nóng xuất hiện sớm.

Đáng lo ngại, nguy cơ thiếu nước, xâm nhập mặn có thể tiến sâu vào nội đồng, thu hẹp thời gian lấy nước ngọt, gây áp lực lớn đối với sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân.

Xâm nhập mặn tại ĐBSCL dự báo sẽ rất gay gắt, cảnh báo nguy cơ thiếu nước trên diện rộng. Ảnh minh họa: Báo Tin tức

Theo Kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Cửu Long mùa cạn 2026-2027 được Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) công bố tại Quyết định số 4281/QĐ-BNNMT, nguồn nước trên toàn lưu vực được xác định ở trạng thái thiếu nước, tiềm ẩn nguy cơ không đáp ứng đầy đủ nhu cầu sinh hoạt và sản xuất trong suốt mùa cạn, từ tháng 11/2026 đến hết tháng 5/2027.

Trước diễn biến bất lợi này, yêu cầu cấp thiết đặt ra là phải chủ động tích trữ nguồn nước ngay từ đầu mùa cạn, tổ chức điều tiết hợp lý và xây dựng phương án cấp nước trong những thời điểm hạn hán, xâm nhập mặn lên cao.

Theo kịch bản nguồn nước, hiện tượng El Niño có khả năng duy trì cường độ rất mạnh trong giai đoạn từ tháng 11/2026 đến tháng 1/2027, với xác suất 96%. Nhiệt độ tại ĐBSCL được dự báo cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 1-2°C, nắng nóng có thể xuất hiện sớm từ tháng 2/2027.

Song hành với nền nhiệt tăng cao là tình trạng thiếu mưa kéo dài. Theo phân tích, dự báo, mưa suy giảm khiến lượng nước đổ về từ thượng lưu Mekong sụt giảm rõ rệt. Tại hai trạm đầu nguồn dẫn nước vào châu thổ là Tân Châu và Châu Đốc, tổng lượng nước 7 tháng dự kiến chỉ đạt 103-133 tỷ m³, thấp hơn khoảng 20% so với trung bình thời kỳ.

Đáng lưu ý, từ tháng 2-5/2027, lưu lượng dòng chảy có khả năng rơi xuống ngưỡng tương đương đợt hạn mặn 2019-2020 và thấp hơn 12% cùng kỳ mùa khô 2015-2016. Đây lại là cao điểm sử dụng nước cho canh tác và đời sống, đẩy rủi ro khủng hoảng nước ngọt lên mức báo động.

Không chỉ thiếu hụt dòng chảy, xâm nhập mặn được nhận định diễn biến gay gắt, có thể ngang bằng mùa khô 2019-2020 và xuất hiện những đợt tăng vọt bất thường tại một số cửa sông. Mặn lấn sâu làm thu hẹp đáng kể thời gian lấy ngọt của công trình thủy lợi và cấp nước.

Ở vùng buộc phải đóng cống ngăn mặn, sinh hoạt và sản xuất phụ thuộc hoàn toàn vào lượng nước đã tích trữ trước đó. Do vậy, ngay cả khu vực có hạ tầng kiểm soát mặn vẫn đối diện nguy cơ thiếu nước, nếu không chủ động trữ nước và điều phối hợp lý.

Theo địa bàn, có thể kể tên như tại Đồng Tháp, mặn dọc sông Tiền xuất hiện từ tháng 12/2026, đạt đỉnh tháng 2-3/2027.

Tại Vĩnh Long, do một số công trình kiểm soát mặn khu vực Bắc và Nam Bến Tre chưa hoàn thiện đồng bộ, mặn theo sông Hàm Luông, Cổ Chiên và sông Hậu tiến sâu vào nội đồng.

Ở Tây Ninh, mặn trên hai sông Vàm Cỏ bắt đầu ảnh hưởng từ tháng 1/2027 và lên đỉnh điểm vào tháng 3-5/2027; trong khi sông Hậu qua Cần Thơ dự báo đạt đỉnh mặn tháng 2-3/2027.

Ngoài vùng ven biển, nguy cơ thiếu nước ngọt còn lan sang tiểu vùng ngọt phía Bắc bán đảo Cà Mau và vùng U Minh Thượng (An Giang) do nguồn bổ cập hạn chế.

Bộ NN&MT cảnh báo, các hệ thống thủy lợi cuối nguồn như Gò Công, Bắc và Nam Bến Tre, Nam Măng Thít, Long Phú - Tiếp Nhật và Bắc Cà Mau được xác định là những khu vực có nguy cơ thiếu nước cao, nhất là khi phải đóng cống ngăn mặn trong thời gian dài.

Đây là thách thức lớn đối với sản xuất nông nghiệp tại ĐBSCL, nơi hoạt động trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản phụ thuộc nhiều vào nguồn nước mặt. Nếu không có phương án điều tiết và tích trữ phù hợp, tình trạng thiếu nước có thể ảnh hưởng đến lịch thời vụ, năng suất cây trồng, chất lượng nông sản và sinh kế của người dân.

Đối với nguồn nước sinh hoạt, các khu vực ven biển, cù lao và những địa bàn xa nguồn cấp nước tập trung có nguy cơ chịu tác động trực tiếp khi độ mặn tăng cao, các công trình lấy nước phải tạm dừng hoạt động hoặc không thể duy trì công suất. Trong bối cảnh đó, nước dưới đất có thể đóng vai trò bổ sung cho nguồn nước mặt do được dự báo cơ bản ổn định.

Trước nguy cơ thiếu nước diện rộng, Bộ NN&MT đề nghị Bộ Xây dựng và 6 địa phương gồm: Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, Cần Thơ, An Giang và Cà Mau khẩn trương xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng nước phù hợp với trạng thái thiếu nước của lưu vực.

Các địa phương cần tính toán những tình huống bất lợi trong cao điểm mùa cạn, đặc biệt giai đoạn từ tháng 2-5/2027; xác định cụ thể nhu cầu nước của từng lĩnh vực và xây dựng thứ tự ưu tiên sử dụng. Trong đó, bảo đảm đủ nước sinh hoạt và các nhu cầu thiết yếu của người dân phải được đặt lên hàng đầu.

Theo Bộ NN&MT, giải pháp trước mắt là tận dụng những thời điểm nguồn nước còn thuận lợi để tích trữ tại hệ thống kênh rạch, hồ, ao, ô bao và công trình thủy lợi.

Tại vùng ngọt - lợ, vận hành đóng mở cống phải bám sát độ mặn, thủy triều và nhu cầu thực tế nhằm tranh thủ lấy ngọt khi chất lượng bảo đảm, đồng thời giữ chặt nguồn trữ khi mặn gia tăng. Các hệ thống thủy lợi khép kín cuối nguồn cần chủ động cân đối lượng nước dự trữ, bảo đảm cấp nước khi đóng cống kéo dài.

Bên cạnh nỗ lực tại chỗ, liên kết vận hành giữa các hệ thống Cái Lớn - Cái Bé, Quản Lộ - Phụng Hiệp, Ô Môn - Xà No, Nam Măng Thít, Bắc và Nam Bến Tre cần được tăng cường để chuyển nước liên vùng, khắc phục điểm nghẽn trên kênh dẫn.

Với mạng lưới cấp nước sinh hoạt, nhà máy nước cần kiểm tra sức chứa dự phòng, khả năng duy trì công suất khi độ mặn vượt ngưỡng và phương án huy động nguồn thay thế.

Khu vực ven biển, cù lao, xa nguồn cấp tập trung phải sớm thống kê hộ dân có nguy cơ thiếu nước để chuẩn bị bồn chứa, bể trữ, điểm cấp nước công cộng và phương tiện vận chuyển, ưu tiên tuyệt đối cho cơ sở y tế, trường học.

Trong sản xuất nông nghiệp, các tỉnh thành cần điều chỉnh lịch gieo sạ vụ Đông Xuân và Hè Thu sát khả năng đáp ứng nguồn nước, ưu tiên giống ngắn ngày, chịu hạn, chịu mặn và ít tiêu tốn nước…

Bộ NN&MT sẽ theo dõi, đánh giá kịch bản nguồn nước hằng tháng và cập nhật khi có diễn biến bất thường, đồng thời đẩy mạnh trao đổi thông tin vận hành hồ chứa ở thượng nguồn Mekong nhằm nâng cao chất lượng dự báo, chủ động ứng phó từ đầu mùa cạn, với trọng tâm là tích trữ, điều tiết và sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.

 

Ý kiến bình luận:

Ý kiến của bạn sẽ được xét duyệt khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu.

Hiện chưa có bình luận nào, hãy trở thành người đầu tiên bình luận cho bài biết này!

Tin cùng chuyên mục

Tin mới nhất

Xem thêm