Nghệ An "siết" quản lý 289 giấy phép khai thác khoáng sản trên địa bàn. Ảnh: Văn Thanh

Tổng rà soát 289 mỏ, bắt buộc giám sát dữ liệu 24/7

Nguồn thu ngân sách từ hoạt động khai thác khoáng sản tại Nghệ An, giai đoạn 2021–2025, bình quân đạt từ 1.000 đến 1.300 tỷ đồng mỗi năm. Tuy nhiên, phía sau nguồn lợi lớn này là những khoảng trống trong quản lý. Tình trạng khai thác vượt công suất, tràn ranh giới, găm hàng nâng giá và tuồn vật liệu ra ngoài tỉnh vẫn diễn ra phức tạp.

Để lập lại trật tự, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Võ Trọng Hải vừa ký ban hành Thông báo kết luận số 735/TB-UBND, phát đi thông điệp cứng rắn: Quản lý khoáng sản phải minh bạch, khai thác phải gắn với chế biến sâu và bảo vệ môi trường, tuyệt đối không để tài nguyên bị trục lợi.

Nghệ An hiện có 289 giấy phép khai thác khoáng sản còn hiệu lực, trong đó, 235 mỏ đang hoạt động và 54 mỏ đang tạm dừng hoặc chưa triển khai. UBND tỉnh Nghệ An đã giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan rà soát toàn bộ các giấy phép này. Các tiêu chí kiểm tra bao gồm ranh giới, công suất, thời hạn khai thác, nghĩa vụ đất đai, môi trường và tài chính. Việc tổng kiểm tra phải hoàn thành ngay trong tháng 8/2026 để đề xuất phương án xử lý cụ thể trong tháng 9/2026.

Đáng chú ý, giải pháp then chốt để xóa bỏ tình trạng "khai thác chui" và gian lận, UBND tỉnh Nghệ An yêu cầu các doanh nghiệp khai thác bắt buộc phải hoàn thành lắp đặt, vận hành trạm cân, camera giám sát và thiết bị định vị phương tiện vận chuyển trước ngày 31/8/2026. Toàn bộ dữ liệu này phải được kết nối trực tiếp 24/7 về cơ quan quản lý Nhà nước.

Sau mốc thời gian 31/8, những mỏ không tuân thủ việc kết nối dữ liệu giám sát sẽ bị xử lý nghiêm khắc, thậm chí xem xét dừng hoạt động. Dữ liệu từ các mỏ cũng sẽ được chia sẻ ngay cho ngành Thuế, Công an tỉnh Nghệ An để đối soát lệch tầng giữa công suất cấp phép, hóa đơn bán hàng và kê khai thuế, từ đó ngăn chặn tình trạng trốn thuế, hợp thức hóa khoáng sản trái phép.

Quyết không để thiếu vật liệu cho công trình trọng điểm

Song song với việc siết chặt quản lý ranh giới và sản lượng, tỉnh Nghệ An đặt ưu tiên hàng đầu cho việc bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng phục vụ các dự án, công trình trọng điểm trên địa bàn. Thực tế thời gian qua ghi nhận hiện tượng trớ trêu: Các công trình lớn nội tỉnh đôi lúc thiếu vật liệu cục bộ, nhưng tài nguyên lại bị tuồn ra ngoài tỉnh hoặc bị các đầu nậu găm hàng, đẩy giá bất hợp lý.

Để giải quyết bài toán này, Sở Xây dựng Nghệ An được giao nhiệm vụ rà soát, dự báo chính xác nhu cầu từng loại vật liệu theo từng giai đoạn, từng khu vực ngay trong tháng 8/2026. Việc cấp phép mới hoặc đấu giá quyền khai thác khoáng sản sẽ ưu tiên cho các khu vực đang thiếu nguồn cung phục vụ dự án công cộng, kiên quyết chấm dứt tình trạng cấp phép tràn lan dẫn đến dư thừa công suất hoặc lợi dụng cơ chế để đầu cơ.

Đặc biệt, UBND tỉnh Nghệ An yêu cầu nâng cao vai trò của người đứng đầu. Chủ tịch UBND cấp xã, phường sẽ phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước Chủ tịch UBND tỉnh nếu buông lỏng quản lý, để xảy ra vi phạm kéo dài hoặc khai thác trái phép trên địa bàn. Đối với các dự án đầu tư, chủ đầu tư và nhà thầu chỉ được nghiệm thu, thanh toán khi vật liệu xây dựng có nguồn gốc hợp pháp và đầy đủ hóa đơn chứng từ.

Cuộc tổng rà soát và siết chặt hạ tầng giám sát lần này không chỉ dừng lại ở việc tăng thu ngân sách, mà là bước đi chiến lược nhằm chuyển đổi ngành khai khoáng Nghệ An từ "khai thác thô, quản lý lỏng" sang "quản lý số, chế biến sâu và phát triển bền vững".