Quang cảnh Diễn đàn. Ảnh: Trần Quý

Ông Đỗ Thắng Hải, Cục trưởng Cục Xúc tiến Thương mại, Bộ Công thương, cho biết: Kim ngạch XK của cả nước trong những năm qua đều duy trì ở mức tăng trưởng cao nhưng vẫn được đánh giá là chưa bền vững. Tính chưa bền vững đang là mối “đe dọa” lớn đến việc bảo đảm trong tăng trưởng XK, đặc biệt là bối cảnh đất nước ngày càng hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới.

Theo nhận định của các chuyên gia trong lĩnh vực thương mại, với một nền kinh tế hội nhập sâu rộng và có độ mở lớn như Việt Nam, phát triển XK bền vững là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu hiện nay. Phát triển XK bền vững đòi hỏi chúng ta phải có các giải pháp căn cơ về phát triển sản xuất, chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong đó chú trọng nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị sản phẩm XK, có chính sách đúng đắn, hợp lý để phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ, gắn kết giữa phát triển vùng nguyên liệu với sản xuất, chế biến và XK, chú trọng tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, các giải pháp phát triển thị trường, xúc tiến thương mại mà trọng tâm là đàm phán các hiệp định thương mại tự do (FTA) vào các thị trường, khu vực thị trường trọng điểm, nhiều tiềm năng cũng đóng vai trò chiến lược, bảo đảm đầu ra ổn định cho hàng hóa XK.

Như vậy, việc bảo đảm các yếu tố trong XK bền vững đã được “phân vai” rõ ràng, từ cơ quan liên quan đến các DN. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn nhiều bất cập tồn tại.

Theo ông Phạm Quốc Khánh, Giám đốc Cty TNHH Artex Tiến Động, hiện nay quy hoạch tổng thể nguồn nguyên liệu XK, chưa phù hợp; xúc tiến thương mại, chưa tương xứng, chưa hiệu quả; đàm phán các hiệp định thương mại còn chậm; các cơ chế, ưu tiên, ưu đãi, thiếu rõ ràng; thủ thục hành chính vẫn còn nhiều bất cập… dẫn đến XK chưa có tính bền vững.

XK chưa có tính bền vững. Ảnh: Trần Quý

Đối với DN, vẫn nhiều DN chưa có quy hoạch phát triển cụ thể, hiện tượng làm ăn “chụp giật” vẫn tồn tại; chưa chịu đầu tư, cải tiến công nghệ mới dẫn tới giá của sản phẩm cao không thể cạnh tranh; vi phạm bản quyền… Nếu DN không tự điều chỉnh mình chắc rằng sẽ bị tự đào thải vì không bắt kịp xu thế phát triển chung - các chuyên gia khuyến cáo.

Về thiết lập các FTA mới, theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công thương, ngoài những cơ hội cho DN cũng không ít thách thức đang chờ họ. Theo ông Hải, các thách thức đối với DN vẫn còn hạn chế trong khả năng tận dụng các cam kết mở cửa thị trường theo các FTA; khả năng giảm thiểu chi phí thời gian và tiền bạc xin giấy chứng nhận xuất xứ để được hưởng ưu đãi; vượt qua các hàng rào kỹ thuật và nâng cao tính cạnh tranh của sản phẩm… Nguyên nhân là do DN chưa cập nhật được các ưu đãi về thuế quan; sự chuyển đổi cơ cấu đầu tư của các DN diễn ra chậm, chưa đáp ứng được nhu cầu hiện nay…

“Để vượt qua các thách thức này, đòi hỏi các DN phải nhanh chóng tổ chức, đổi mới phương thức sản xuất, kinh doanh, nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm, xác lập các liên kết từ sản xuất, phân phối tiêu dùng và XK, hình thành các chuỗi cung ứng để có thể tạo được chỗ đứng vững chắc trong các chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu” - ông Hải khuyến nghị.

Ngoài việc tự khắc phục những bất cập, cộng đồng DN khối xuất nhập khẩu cũng mong muốn các cơ quan liên quan đến lĩnh vực xuất nhập khẩu cần có những giải pháp cụ thể, thiết thực, tạo điều kiện, tạo hành lang pháp lý cho cộng đồng DN khối xuất nhập khẩu bắt nhịp kịp xu thế phát triển chung.

Trần Quý