(Thanh tra)- Hiện nay, nhiều công ty (CT) chứng khoán yếu kém, khó khăn trong thanh khoản, lợi nhuận giảm sút mạnh, thua lỗ lớn. Nhiều chuyên gia cho rằng, đã dến lúc cần phải cơ cấu lại các CTCK thông qua biện pháp sáp nhập, giải thể để thị trường này hoạt động lành mạnh, an toàn, bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư (NĐT).
Rà soát những CTCK yếu kém
Mới đây, CTCK SME xảy ra mất thanh khoản và bị Trung tâm Lưu ký chứng khoán (VSD) hủy lệnh giao dịch mua, đình chỉ tạm thời hoạt động lưu ký. Nhiều chuyên gia cho rằng, đây chỉ là một phần nổi trong hoạt động của các CTCK hiện nay. Trước đó, năm 2010, nhiều CTCK đã tìm cách "xé rào" sử dụng nghiệp vụ không được phép để tăng khả năng thanh khoản, tăng lợi nhuận, chống lỗ... tiềm ẩn rủi ro. Vì vậy, năm nay khi tín dụng bị thắt chặt để kiềm chế lạm phát khiến các CTCK gặp khó khăn trong thanh khoản. Chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) Vũ Bằng nhận định: "Thị trường CK trong nước, quy mô giao dịch xuống thấp, bình quân từ đầu năm đến nay giảm 50% so với năm 2010, thậm chí có thời điểm chỉ còn tương đương 30% so với bình quân năm 2010. Vì vậy, nguồn thu của CTCK khó khăn, phí tư vấn và bảo lãnh cũng sụt giảm mạnh".
| "Hiện, thị trường nước ta chỉ cần khoảng 20% số lượng CTCK hiện nay là đủ. Vì vậy, đến lúc phải siết chặt hoạt động các CTCK thông qua biện pháp sáp nhập, giải thể. Trong bối cảnh hiện nay, để bảo vệ quyền lợi của NĐT, cơ quan quản lý cần có quỹ bảo hiểm những rủi ro cho NĐT trong trường hợp CTCK phá sản hay mất khả năng thanh toán", ông Nguyễn Hoàng Hải, Tổng Thư ký Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam nói. |
Thời gian gần đây, sau khi làm việc với hàng chục CTCK, UBCKNN đã bóc tách khoảng 10 CTCK tương đối khó khăn và tiến hành kiểm tra những đơn vị này. Tuy nhiên, có điểm khó là với những CTCK niêm yết trên sàn, báo cáo tài chính 6 tháng chỉ có soát xét, không có kiểm toán, khiến các đoàn vẫn phải dựa vào báo cáo của CTCK, nên không nắm chắc được thực trạng về rủi ro an toàn tài chính. Mới đây, UBCKNN đã yêu cầu một số CTCK phải giải trình, thậm chí kiểm toán lại báo cáo trước đó để làm rõ các vấn đề minh bạch về tài chính. Bên cạnh đó, UBCKNN cũng chỉ đạo các sở giao dich CK trong phạm vi thẩm quyền, với tư cách quản lý thành viên và quản lý CTCK niêm yết phải rà soát báo cáo công bố thông tin, từ đó có ứng xử trong thẩm quyền, bảo vệ NĐT.
Theo đó, với những khách hàng gửi tiền tại CTCK có tính thanh khoản thấp, UBCKNN đã cho phép VSD có quyền đình chỉ, hủy lệnh mà không phải xin phép UBCKNN. Khi VSD có quyết định cảnh cáo hoặc đình chỉ một CTCK nào đó (do mất thanh khoản chẳng hạn) thì đó là một tín hiệu với thị trường và NĐT biết được tình trạng rủi ro của CTCK, từ đó có phương thức bảo vệ mình. Với việc VSD tạo tín hiệu với khách hàng, UBCKNN cũng đồng thời yêu cầu các sở giao dịch CK tăng cảnh báo với cổ phiếu niêm yết, cảnh cáo với thành viên có vấn đề để NĐT hiểu. Bên cạnh đó, UBCKNN yêu cầu những công ty yếu phải chuyển toàn bộ tài khoản khách hàng còn tiền sang Ngân hàng Đầu tư và Phát triển và mở từng tài khoản để bảo vệ khách hàng. Việc này được áp dụng với những CTCK yếu nhất hoặc đang phải tạm thời thu hẹp hoạt động môi giới.
Phân loại, xử lý
Đối với 10 CTCK yếu kém, UBCKNN đang xem xét, cân nhắc để tạm ngừng hoạt động môi giới và tiến tới rút hẳn nghiệp vụ môi giới nếu thực sự khó khăn. Việc xử lý các CTCK sẽ dựa trên nền tảng là chỉ tiêu an toàn tài chính. UBCKNN cũng đang dự thảo thông tư yêu cầu các CTCK hàng quý phải có kiểm toán và công bố các chỉ tiêu an toàn tài chính. Thừa nhận quy định này sẽ có phản ứng từ các CTCK vì chi phí tăng, nhưng UBCKNN cho rằng, việc này là cần thiết để tăng sự minh bạch và sẽ giám sát chặt chẽ hơn tình hình tài chính của CTCK, để từ đó bảo vệ quyền lợi của NĐT. Bởi nếu không làm như vậy, tỷ lệ an toàn tài chính đưa ra sẽ chỉ là hình thức. Tinh thần của UBCKNN là phải thúc ép để nắm được thông tin chuẩn và để bản thân hội đồng quản trị, cổ đông sáng lập của công ty cũng phải dựa vào đó biết độ rủi ro và biết khi nào CTCK “yếu, khỏe” để chủ động có giải pháp khắc phục.
Hiện, dự thảo Đề án tái cấu trúc CTCK đã được UBCKNN xây dựng và định hình trên tinh thần phân loại CTCK thành 3 nhóm, dựa trên 2 tiêu chí: Vốn khả dụng/tổng dư nợ, mức lỗ/vốn điều lệ. Về nguyên tắc, đề án này sẽ có sự phân loại các CTCK, từ đó có giải pháp để buộc các CTCK phải tái cấu trúc nợ, tăng quản trị công ty, giảm danh mục đầu tư... thậm chí những CTCK yếu có thể sẽ rút bớt nghiệp vụ nếu không tuân thủ các quy định mang tính nền tảng là Thông tư 226 về vấn đề các chỉ tiêu an toàn tài chính. Liên quan đến việc mất thanh khoản của SME, lãnh đạo UBCKNN cho biết, đang xây dựng đề án VSD có chức năng như một ngân hàng thanh toán, tức có nhiệm vụ theo dõi từng tài khoản NĐT giống như theo dõi tài khoản cổ phiếu.
Hà Minh
