Bộ Công thương cho biết, kim ngạch XK quý I/2012 của cả nước đạt 24,52 tỷ USD, tăng 23,6% so với cùng kỳ. Trong đó, kim ngạch XK của khu vực 100% vốn nước ngoài đạt 8,98 tỷ USD, tương đương so với cùng kỳ; đáng chú ý, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đạt 15,54 tỷ USD, tăng 43% so với cùng kỳ. Trong quý I, cả nước đã có 8 nhóm hàng có kim ngạch XK đạt trên 1 tỷ USD gồm: Thủy sản, cà phê, dầu thô, dệt may, da giày, máy vi tính. Với nỗ lực này, nhập siêu đã được kiềm chế với giá trị 3 tháng ước đạt khoảng 251 triệu USD, bằng 1,02% kim ngạch XK.

Tuy nhiên, theo Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Thành Biên, kết quả XK quý I cho thấy, một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam như: Dệt may, thủy sản, nông sản có xu hướng giảm sút về giá trị và sản lượng XK… do tác động khó khăn của thị trường thế giới và trong nước. Trong đó, riêng nhóm hàng nông sản như gạo giảm 42,5% về lượng và 42,5% về trị giá; cà phê giảm 10% về lượng và 12% về trị giá; sắn giảm 10% về lượng và giảm 18,5% về trị giá... Do vậy, tính chung cả 3 tháng, nhóm hàng nông sản, thủy sản chỉ đạt kim ngạch 4,52 tỷ USD, giảm 7,7% so với cùng kỳ.

Điển hình của sự sụt giảm trong các mặt hàng nông sản là gạo. Mặc dù áp lực cạnh tranh từ nhà XK gạo lớn là Thái Lan đã giảm nhờ vào chính sách bảo đảm giá mua cao cho nông dân của nước này. Tuy nhiên, gạo Việt Nam vẫn còn các đối thủ XK gạo chất lượng trung bình khác là Ấn Độ, Myanmar và Pakistan, giá gạo của Việt Nam đang cao hơn các nước này. Ngoài ra, do gạo cấp thấp chiếm tỷ trọng khá lớn (khoảng 60%) nên hiện nay khó tiêu thụ, nếu có bán được thì giá cũng thấp. Do vậy, tổng lượng gạo XK quý I/2012, chỉ đạt 1,3 triệu tấn, kim ngạch đạt 681 triệu USD, giảm mạnh cả về lượng và giá trị kim ngạch XK so với cùng kỳ năm trước. Ngược lại, cao su dù là mặt hàng tăng mạnh về khối lượng trên 40%, nhưng kim ngạch XK lại giảm 10% so với cùng kỳ năm 2011. Nguyên nhân là do khủng hoảng kinh tế khiến giá cao su thế giới sụt giảm mạnh. Hơn nữa, thị trường chính tiêu thụ cao su của Việt Nam là Trung Quốc đang có một lượng tồn kho lớn.

Nhiều nhận định cho rằng, XK cả năm nay diễn biến sẽ còn nhiều khó khăn. Theo đó, giá XK hàng hóa năm 2012 có xu hướng giảm sau khi đã tăng mạnh trong năm 2011. Giá XK giảm, trong khi nhiều DN nhập nguyên liệu từ năm trước với mức cao đã tác động không nhỏ đến hiệu quả kinh doanh, do không bán được sản phẩm với giá có lãi, dẫn đến tồn kho lớn, ứ đọng vốn cho sản xuất. Đặc biệt, các DN ngành Thủy sản đã phải bán sản phẩm cho đối tác với giá không có lãi để tránh tồn kho và thiếu vốn quay vòng sản xuất. Nhiều DN có nguy cơ phá sản, dừng hoạt động do lỗ nặng.

Riêng, với nhóm hàng nhiên liệu khoáng sản, do vẫn có thuận lợi về giá nên mặc dù lượng XK tiếp tục giảm, nhưng kim ngạch vẫn có triển vọng tăng. Quý I/2012 kim ngạch của nhóm hàng này tăng 10% so với cùng kỳ. XK của nhóm hàng công nghiệp chế biến vẫn giữ vai trò quan trọng với kim ngạch XK. Cũng trong quý I, nhóm hàng này đạt kim ngạch XK 15,37 tỷ USD, tăng 39% so với cùng kỳ và chiếm tỷ trọng 62,7% tổng kim ngạch XK. Trong đó, điện thoại di động tiếp tục là mặt hàng có kim ngạch cao 2,86 tỷ USD, tăng 80% so với cùng kỳ. Do đó, các chuyên gia cho rằng, các nhóm hàng này được kỳ vọng sẽ tăng trưởng khá và bù đắp lại phần giảm giá trị XK của nhóm hàng nông sản.

Để đạt được mục tiêu XK năm nay, các hiệp hội và DN kiến nghị Nhà nước cần có những giải pháp tích cực để hỗ trợ DN vượt qua khó khăn. Nhà nước cần dành một nguồn vốn ưu đãi cho các ngân hàng thương mại và tạo điều kiện cho DN tiếp cận được với nguồn vốn này để mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh, tăng sức cạnh tranh của sản phẩm.

Cùng với việc thực hiện tốt công tác dự báo thị trường XK, Chính phủ và các bộ, ngành cần đẩy mạnh các hoạt động đàm phán song phương, đa phương; đẩy mạnh triển khai các Hiệp định FTA đã ký kết; hỗ trợ DN trong nước khai thác thị trường; nghiên cứu chính sách, qui định của nước bạn… để kịp thời cảnh báo cho DN chủ động đối phó. Đặc biệt, đẩy mạnh việc đàm phán Hiệp định Đối tác Kinh tế xuyên Thái Bình Dương (TPP) nhằm tạo điều kiện để tăng lượng hàng XK đối với nhiều mặt hàng chủ lực tại các thị trường trọng điểm như Mỹ, Nhật Bản…

  Anh Thái