Quang cảnh Hội thảo

Đó là đánh giá của các chuyên gia kinh tế, nhà khoa học, nhà hoạch định chính sách tại Hội thảo khoa học quốc gia "Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam sau 5 năm gia nhập WTO" do Tạp chí Cộng sản phối hợp với Bộ Công Thương, Ủy ban Quốc gia về Hợp tác Kinh tế Quốc tế tổ chức sáng nay (9/3) tại Hà Nội.

Sự yếu kém trong cạnh tranh của các DN được chỉ ra: đa số các DN Việt Nam có quy mô nhỏ, thị phần hạn hẹp, tiềm lực khoa học - công nghệ yếu, chưa có thương hiệu nổi tiếng; chất lượng nhân lực của DN Việt Nam chưa đáp ứng được yêu cầu. Tỷ lệ người lao động qua đào tạo thấp. Đội ngũ cán bộ quản lý DN thiếu kiến thức, kinh nghiệm quản trị DN hoạt động toàn cầu;

Đa số các DN Việt Nam sản xuất hàng xuất khẩu chủ yếu làm gia công, nên phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên vật liệu đầu vào; rất nhiều DN Việt Nam chưa xây dựng được chiến lược cạnh tranh hiệu quả, chưa khẳng định được uy tín, chất lượng và thị phần trên thị trường khu vực và thế giới. Chiến lược phân phối, chiến lược truyền thông và xúc tiến thương mại của các DN Việt Nam còn nhiều yếu kém.

Đã xuất hiện một DN Nhà nước  (DNNN) yếu kém đến mức không những thua kém về cạnh tranh trên thị trường, thậm chí còn có nguy cơ phá sản. Một số DNNN làm ăn thua lỗ, có nguy cơ mất vốn nhà nước, số khác có vấn đề trong quản trị nội bộ khiến tình hình tài chính không minh bạch...

Để giúp DN Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, các đại biểu nhận định, trước hết cần có nhận thức đúng về năng lực cạnh tranh; cần tìm ra các giải pháp để nâng cao năng lực cạnh tranh của DN một cách bền vững, tức phải duy trì khả năng cạnh tranh lâu dài, liên tục cả trước mắt và trong tương lai. Nâng cao năng lực cạnh tranh của DN phải được thực hiện đồng bộ nhiều khâu, nhiều yếu tố, song cần tập trung vào các khâu then chốt, có tính quyết định. Và, đây không chỉ là nhiệm vụ của DN mà còn là nhiệm vụ của tất cả các cơ quan chính quyền các cấp và toàn xã hội, bởi nâng cao năng lực cạnh tranh của DN là kết quả tổng hợp nhiều yếu tố và chịu sự tác động của nhiều nhân tố bên trong và bên ngoài DN.

PGS,TS. Trần Thị Minh Châu - Học viện Chính trị-hành chính QG HCM, cho rằng, để nâng cao năng lực cạnh tranh cho khối DNNN, trong thời gian tới cần khắc phục nhanh chóng các nguyên nhân chủ quan và thích nghi với biến chuyển của thị trường thế giới.

Cụ thể là cần tái cơ cấu DNNN trên các phương diện: Xử lý kiên quyết các DNNN yếu kém không cần phải duy trì là DNNN theo nguyên tắc thị trường, kể cả cho phá sản, giải thể hoặc bán theo giá thị trường. Sắp xếp lại các DNNN theo hướng kiện toàn bộ máy quản trị DNNN theo Luật DN, trong đó đề cao nguyên tắc tự chủ, lời ăn, lỗ chịu của DNNN. Chấn chỉnh các tập đoàn kinh tế nhà nước để DN hoạt động theo đúng các quy định và thông lệ của kinh tế thị trường.

Ban hành các văn bản pháp lý quản lý DNNN còn thiếu, nhất là các văn bản về quản lý vốn nhà nước tại DN với tư cách chủ sở hữu, văn bản pháp lý chế định cán bộ kinh doanh vốn nhà nước, văn bản yêu cầu DNNN phải công bố thông tin cho các cơ quan đại diện chủ sở hữu và toàn dân. Rà soát các văn bản đã có để tạo sự thống nhất, đồng bộ về môi trường pháp lý đối với DNNN.

Kiện toàn cơ quan quản lý và kinh doanh vốn nhà nước tách biệt với cơ quan quản lý hành chính nhà nước. Tăng cường cơ chế giám sát của các cơ quan có chức năng thanh tra, giám sát hoạt động của DNNN như Kiểm toán nhà nước, thanh tra, giám sát của Quốc hội. Xây dựng cơ chế công bố minh bạch thông tin của DNNN.

Đào tạo đội ngũ cán bộ quản trị DNNN và cán bộ kinh doanh vốn nhà nước về cả hai phương diện: Phẩm chất và năng lực. Nếu không coi trọng cả hai yếu tố này chúng ta sẽ hoặc có người tài những gian tham, hoặc có người trung thành nhưng yếu kém năng lực. Với cả hai loại người này, DNNN chắc chắn sẽ lụn bại. Vì vậy, cần có chính sách cán bộ đúng đắn và coi đó là khâu then chốt trong tái cơ cấu DNNN. Bà Châu kiến nghị.

Đối với khối DN nhỏ và vừa (DNNVV), để có đủ sức cạnh trang, theo PGS, TS Phạm Minh Chính - Uỷ viên BCH TW Đảng – Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh, Nhà nước cần sớm hoàn thiện môi trường kinh doanh; tạo môi trường sản xuất, kinh doanh bình đẳng và thuận lợi cho các thành phần DN; Phát triển hệ thống tài chính để các DN dễ dàng tiếp cận các nguồn tài chính hơn, nhất là DNNVV, đồng thời tăng cường các dịch vụ hỗ trợ DNNVV.

"Nâng cao trình độ học vấn, trình độ KHKT, trình độ hiểu biết về kinh tế - xã hội, văn hóa, luật pháp… cho các chủ DN, cán bộ quản lý và người lao động trong DN. Trong mọi điều kiện, doanh nhân cần thường xuyên cập nhật tri thức mới, những kỹ năng cần thiết (kỹ năng quản trị trong cạnh tranh, kỹ năng lãnh đạo DN, kỹ năng quản lý sự biến đổi, kỹ năng thuyết trình, kỹ năng đàm phán và giao tiếp v.v…) để có đủ sức cạnh tranh trên thị trường và tiếp cận nền kinh tế tri thức. Phải xây dựng chiến lược phát triển bền vững. Trong đó, đặc biệt chú trọng đến chiến lược cạnh tranh và những kỹ năng mang tính chiến lược như: Quản trị chiến lược, quản trị rủi ro, tính nhạy cảm trong quản lý, phân tích kinh doanh, dự báo và định hướng chiến lược phát triển… " PGS.TS Nguyễn Sinh Cúc đề xuất.

Trần Quý