Đồ gỗ XK sẽ phải ''trang bị'' thêm nhiều loại chứng chỉ FSC

Dù dẫn đầu Đông Nam Á về XK đồ gỗ nhưng các doanh nghiệp (DN) XK gỗ Việt nam đang phải sử dụng 80% gỗ nguyên liệu nhập khẩu (NK), do nguồn cung từ trong nước thếu chứng chỉ FSC.

Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, ông Nguyễn Tôn Quyền cho biết, trong tháng 9/2011, XK đạt 402 triệu USD, đưa tổng kim ngạch xuất khẩu 9 tháng đầu năm lên 3 tỷ USD, tăng 17% so với cùng kỳ, vươn lên đứng đầu khu vực Đông Nam Á và thứ 10 thế giới. Dự báo, XK năm 2011 có thể lên tới 4 tỷ USD. Đồ gỗ XK của Việt Nam đã trở thành một trong những nhóm mặt hàng có kim ngạch XK lớn thứ 5 sau dầu thô, dệt may, giày dép, thủy sản.

Theo ông Đào Ngọc Năm, Cục phó Cục Chế biến nông lâm thủy sản và nghề muối, Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn, tỷ lệ gỗ nguyên liệu phải NK hiện nay đến 80%. Chính vì vậy, dù trong những năm gần đây, kim ngạch XK sản phẩm gỗ tăng vượt mức 3 tỷ USD/năm nhưng đã mất đi 1 tỷ USD cho NK nguyên liệu. Nếu cứ kéo dài tình trạng này, kim ngạch XK gỗ trong tương lai sẽ có nguy cơ giảm mạnh, khi giá NK gỗ và chi phí vận chuyển đều tăng. Các DN chế biến gỗ trong nước phụ thuộc lớn vào thị trường nước ngoài và khó có thể cạnh tranh nổi với những nước trong khu vực có khả năng tự cung ứng nguyên liệu như Trung Quốc, Malaysia...

Thứ trưởng Bộ NN & PTNT Hứa Đức Nhị cho biết, tháng 7/2010, Việt Nam cùng EU đã chính thức tuyên bố đàm phán Hiệp định đối tác tự nguyện về chương trình FLEGT. Theo lộ trình, kết thúc việc đàm phán sẽ ký kết Hiệp định này vào cuối năm 2012.

Trong khi đó, các DNXK gỗ kêu rằng, khó khăn lớn nhất hiện nay là việc thực hiện Đạo luật về truy xuất nguồn gốc gỗ vào thị trường Mỹ, EU. Việc xây dựng nguồn gỗ nguyên liệu phải có chứng chỉ FSC (Bộ tiêu chuẩn của Hội đồng quản trị rừng thế giới, Forest Stewardship Council, về cấm buôn bán gỗ và các sản phẩm từ nguồn bất hợp pháp) ngày càng trở nên quan trọng đối với sản phẩm có nguồn gốc từ gỗ.

Theo yêu cầu của châu Âu và Hoa Kỳ, phải sử dụng 70% nguyên liệu có chứng chỉ FSC, 30% còn lại là gỗ có nguồn gốc. Ngoài ra, từ tháng 3/2013, DNXK gỗ vào EU còn bị chi phối bởi đạo luật FLEGT (tăng cường luật pháp, quản lý và thương mại lâm sản) với đòi hỏi các lô đồ gỗ nhập vào EU phải minh bạch, rõ ràng về nguồn gốc gỗ nguyên liệu mới cho NK.

Tuy nhiên, nguồn gỗ trong nước không phù hợp với nhu cầu sản xuất  đồ gỗ XK và cũng chưa có chứng chỉ FSC. Hiện nay, cả nước mới có khoảng 20.000 ha rừng có chứng chỉ FSC, trong đó gần 10.000 ha là vùng nguyên liệu của nhà máy giấy Nhật Bản tại Quy Nhơn, trên 10.000 ha là nguyên liệu của Công ty giấy Bãi Bằng, chỉ có khoảng chưa đầy 300 ha rừng chứng chỉ FSC thuộc quyền sử dụng của một nhóm hộ tại tỉnh Quảng Trị. Các DN cho rằng, để giữ vững thị trường XK, họ vẫn phải tiếp tục NK gỗ có FSC và tìm kiếm nguồn gỗ đã được kiểm soát để làm nguyên liệu.

Trước đây, các DN gỗ cũng đã hình thành Mạng lưới kinh doanh lâm sản Việt Nam (VFTN) trực thuộc Mạng lưới kinh doanh lâm sản toàn cầu (GFTN), là một trong những tổ chức giúp các DN chế biến gỗ đạt được tiêu chuẩn FSC và hỗ trợ tìm thị trường. Theo tính toán của các DN VFTN thì Việt Nam phải trồng khoảng 8 triệu ha rừng mới đủ 23,1 triệu m3 gỗ nguyên liệu và XK được 10 tỷ USD giá trị hàng hóa. Đây là mục tiêu vô cùng khó, bởi hiện nay diện tích rừng có chứng chỉ FSC vẫn chưa đạt tỉ lệ 1%. Chương trình 5 triệu ha rừng đã kết thúc từ năm 2010 nhưng đến thời điểm này kế hoạch mới chỉ thực hiện trồng được hơn 2 triệu ha.

Bên cạnh đó, để đảm bảo uy tín cho sản phẩm gỗ, Nhà nước cũng cần kiểm soát một cách chặt chẽ nguồn gỗ chuyển tải từ công ty mẹ ở nước ngoài vào các DN có vốn đầu tư ở Việt Nam, ngăn ngừa việc trốn thuế và lẩn tránh xuất xứ gỗ.

Được biết, mới đây Bộ NN & PTNT cũng đã đưa ra dự kiến hạn mức sản lượng gỗ rừng tự nhiên khai thác năm 2012 là 200.000 m3 sử dụng cho nhu cầu thiết yếu của các địa phương có khai thác rừng, cung ứng gỗ cho phòng chống thiên tai, quốc phòng và cung ứng cho các tỉnh không có khai thác rừng tự nhiên.

Phi Sơn