*Đưa quỹ bảo hiểm XK cà phê vào hoạt động.

Theo Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Thái Hòa, hiện cây cà phê Việt Nam vẫn chưa thoát khỏi cảnh sản xuất nhỏ lẻ, manh mún. Các hộ gia đình trồng dưới 1ha chiếm tỉ lệ lớn. Còn, các tổng công ty cà phê chiếm khoảng 21 nghìn ha. Ngành Cà phê là chuỗi giá trị mang lại từ nông dân tới những nhà rang xay, chế biến sâu. Họ trồng ra sản phẩm nông nghiệp và chế biến XK. Thế nhưng, nông dân chỉ được hưởng lợi khoảng 13%, các nhà chế biến cũng được hưởng lợi quá thấp. Trong khi đó, gần 80% DN chế biến XK lỗ, thậm chí nhiều DN càng kinh doanh, càng lỗ lớn.

Thống kê cho thấy, hiện Việt Nam có tới 140 DN XK cà phê, nhưng chỉ khoảng 40 DN lớn. Điều này dẫn đến hiện tượng tranh mua, tranh bán, lúc này, nông dân có thể được lợi nếu giá cà phê lên cao. Còn khi DN dừng không thu mua nữa, lúc đó nông dân không biết xoay xở ra sao.

Nhiều chuyên gia đánh giá, các DN nước ngoài có nhiều tiềm lực mạnh hơn DN trong nước, do họ có vốn. Vì vậy, ngành Cà phê phải liên kết với nông dân để có nguồn cung ứng tốt; hỗ trợ vốn hoặc hướng dẫn kỹ thuật trước vụ thu hoạch, chủ động trong thu mua...

Trong bối cảnh hiện nay, dự báo cà phê XK nhiều khả năng sẽ giảm cả về sản lượng và giá trị do ảnh hưởng của thời tiết. Giá cà phê cũng vì thế giảm theo. Đáng nói, có đến 25% diện tích cây cà phê già cỗi. Trong khi đó, nhiều DN vẫn chật vật với việc tiếp cận vốn.

Để gỡ những vướng mắc tồn tại lâu nay cũng như phát sinh mới, các chuyên gia cho rằng, cần có chính sách tổ chức lại ngành hàng. Sản xuất nhỏ phải chuyển sang mô hình sản xuất lớn để tạo ra giá trị gia tăng đi đôi với bền vững. Người nông dân phải nâng cao được thu nhập trong chuỗi sản xuất lưu thông. Cùng với đó, vấn đề cấp thiết là phải tái canh cây cà phê.

Được biết, về mặt kỹ thuật, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã thông qua quy trình tái canh và đang nghiên cứu đưa giống mới vào sản xuất. Theo đó, không chỉ trồng lại cà phê trên những diện tích đó mà còn phải cải tạo đất… Để làm được việc này rất tốn kém, vì vậy, rất cần sự hỗ trợ của Nhà nước về tài chính.

Chuyên gia cà phê Nguyễn Anh Phong nhấn mạnh: Tái canh cây cà phê chính là điểm nhấn của chiến lược cà phê trong thời gian tới. Vấn đề cốt lõi là làm thế nào có nguồn tài chính đầy đủ để thực hiện trên toàn quốc. Trước mắt, cần tái canh ngay 20 nghìn/100 nghìn ha diện tích.

Thêm vào đó, cần xây dựng và đưa quỹ bảo hiểm XK cà phê vào thực hiện. Hiện, vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau về bản dự thảo liên quan đến hoạt động của quỹ này. Tuy nhiên, đa số ý kiến cho rằng, quỹ bảo hiểm XK cà phê là cần thiết nhằm mục đích xây dựng vốn tài chính cho nông dân Việt Nam để tránh các rủi ro về thời tiết, giúp nông dân về kỹ thuật, giúp cho các nhà XK nắm bắt được thông tin cà phê thế giới; tổ chức tập huấn… như một số nước Brazil, Colombia đã làm và có hiệu quả. Khi đó, không chỉ các DN trong Hiệp hội Cà phê, ca cao, mà cả DN nước ngoài và người sản xuất, làm ăn buôn bán trên đất Việt Nam phải nộp tiền vào quỹ. Bởi, đây là quỹ để bảo hiểm ngành hàng cà phê, chứ không phải chỉ của các DN cà phê.

Hữu Oanh