Thay vì hỗ trợ lãi suất cho doanh nghiệp mua gạo tạm trữ, Nhà nước nên hỗ trợ trực tiếp cho nông dân…

Anh Nguyễn Văn Đẩu, ấp Kênh Chà, xã Nhơn Hòa, huyện Tân Thạnh, Long An cho biết: Vụ lúa Đông Xuân 2012 - 2013 anh gieo cấy giống IR50404 trên diện tích 12 ha, năng suất đạt 8 tấn lúa tươi/ha. Tuy nhiên, hầu hết các cò lúa đều đến hỏi mua với giá quá thấp, chỉ khoảng 5.000 đồng/kg lúa khô nên anh Đẩu không bán mà chờ giá cao.

Đó là trường hợp hộ nông dân có vốn để dành, có vốn xoay vòng cho vụ sau. Còn những hộ ít vốn như ông Thái Văn Đạt, ấp Gò Noi, xã Nhơn Hòa, gia đình ông trồng 6 ha lúa Đông Xuân, cho thu hoạch gần 55 tấn lúa tươi (50 tấn lúa khô). Hiện nay, ông Đạt cũng trữ lúa tại nhà như bao nông dân khác, nhưng nỗi lo cứ canh cánh trong lòng, đó là khi vụ lúa mới sắp đến mà lúa cũ chưa bán được.

Chị Nguyễn Thị Cưng, huyện Tháp Mười chia sẻ, nhà chị cấy 1 ha lúa Đông Xuân, những năm trước còn bán lúa tại ruộng, nhưng năm nay giá lúa không cao, chị phải phơi khô rồi trữ tại nhà chờ giá cao. Thế nhưng từ khi thu hoạch đến nay, giá không cải thiện nhiều, mà chờ người đến mua cũng chưa có. Nếu kéo dài, lúa sẽ giảm chất lượng, mà gia đình cũng đang cần vốn để xoay xở cho vụ Hè Thu.

Một nông dân tại huyện Cao Lãnh tên Trần Văn Thái cũng bức xúc, năm nay chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và cả công gặt lúa đều tăng cao, nhưng giá lúa cứ cầm chừng, không bán được. Mỗi công chỉ lãi khoảng vài trăm ngàn, thậm chí có nhiều người phải chịu lỗ vì không có nơi trữ, phải bán giá thấp. Thế nhưng, hàng ngày không thấy doanh nghiệp đến mua lúa, chúng tôi chỉ có thể bán cho thương lái.

Phó Giám đốc Sở NN&PTNT Long An Lê Minh Đức chia sẻ, vụ Đông Xuân 2012 - 2013, Long An xuống giống 220.000 ha, sản lượng đạt 1,5 triệu tấn lúa. Trong khi chỉ được giao chỉ tiêu dự trữ là 88.000 tấn gạo (tương đương với 150.000 tấn lúa), chiếm 1/10 sản lượng của tỉnh. Vậy là, lượng lúa còn lại không biết nông dân sẽ lưu thông ra sao.

Còn lãnh đạo Sở Công thương Đồng Tháp cho biết, vụ Đông Xuân 2012 - 2013, toàn tỉnh chỉ được phân bổ chỉ tiêu tạm trữ 58.000 tấn lúa, ít hơn vụ Đông Xuân 2011 - 2012 là 25.000 tấn, trong khi Đồng Tháp là tỉnh trọng điểm về cây lúa, như vậy chỉ tiêu này chưa tương xứng với sản lượng lúa hàng hóa của tỉnh. Số lúa còn lại trong dân chưa thể lưu thông, đã gây thiệt thòi cho nông dân.

Trên thực tế, chương trình thu mua tạm trữ gạo đúng đắn và hợp lòng dân, nhưng việc thực hiện chương trình này những năm qua vẫn còn có hạn chế, làm cho nông dân chưa hưởng lợi được, vì nguyên nhân cơ bản là Bộ NN&PTNT và Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) đưa ra thời gian thu mua còn chậm so với tiến độ thu hoạch lúa.

Bên cạnh đó, quyết định mua gạo dự trữ chưa hợp lý, vì gây ra tình trạng một số doanh nghiệp thu mua gạo của doanh nghiệp nhỏ đưa về doanh nghiệp lớn, trong khi lúa thu hoạch xong lại bán chậm với giá thấp. Có thể thấy rằng, khi doanh nghiệp được hỗ trợ lãi suất 0% vốn vay để thu mua tạm trữ, nhưng vì quy định chưa chặt chẽ đã làm cho người hưởng lợi nhiều nhất vẫn là doanh nghiệp, còn nông dân oằn lưng làm ra hạt thóc, hạt gạo lại hưởng lợi không bao nhiêu, thậm chí gặp nhiều khó khăn trong tiêu thụ vì giá thấp.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, Huỳnh Thế Năng đề nghị có thêm nhiều hình thức tạm trữ lúa gạo khác hơn so với một hình thức hiện nay là giao cho doanh nghiệp thu mua trực tiếp. Cụ thể là để cho các doanh nghiệp có mô hình cánh đồng mẫu lớn thực hiện thu mua tạm trữ, còn chương trình sẽ hỗ trợ trực tiếp doanh nghiệp nào thực hiện mô hình này. Nếu thực hiện được như vậy, thì mục tiêu hỗ trợ để người nông dân có lợi sẽ khả thi và hiệu quả hơn.

Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp Lê Minh Hoan thì cho rằng, việc mua tạm trữ chỉ là giải pháp ngắn hạn, giải quyết ban đầu lượng sản xuất lúa Đông Xuân, nhưng chỉ tạm trữ một triệu tấn gạo (tương đương hai triệu tấn lúa), thì số lúa còn lại vẫn chưa được giải quyết an toàn và triệt để. Vì vậy, cần một giải pháp lâu dài là cần có sự gắn kết hài hòa giữa VFA và chính quyền địa phương.

Tổng Giám đốc Công ty CP Bảo vệ thực vật An Giang Huỳnh Văn Thòn cho rằng, Nhà nước không cần hỗ trợ lãi suất 0% cho doanh nghiệp mua gạo tạm trữ như hiện nay. Khi tham gia xuất khẩu gạo thì từng doanh nghiệp đã phải tự chủ nguồn nguyên liệu cho chính mình, và cần có trách nhiệm với nông dân. Nói cách khác, là có trách nhiệm với chính sản phẩm mà mình đầu tư. Vì thế, nếu kéo dài việc hỗ trợ tạm trữ sẽ làm cho một số doanh nghiệp ỷ lại, đến hẹn lại lên, trông chờ vào Nhà nước khi cần nguyên liệu xuất khẩu.  Thay vì hỗ trợ lãi suất cho doanh nghiệp mua gạo tạm trữ, Nhà nước nên hỗ trợ trực tiếp cho nông dân thông qua những mô hình khác sẽ hiệu quả hơn. Đã đến lúc tạm trữ là việc làm tất yếu của doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp không đầu tư vùng nguyên liệu, không đầu tư hệ thống sấy lúa thì dù có hợp đồng xuất khẩu cũng khó đảm bảo được số lượng cũng như chất lượng của hạt gạo.

Hồng Nhung