Đồ họa: Dương Anh

Phóng viên Báo Thanh tra đã trao đổi với TS. Trần Đăng Vinh, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ – Tổ trưởng Tổ soạn thảo xung quanh dự thảo Nghị định vừa được Thanh tra Chính phủ trình Chính phủ.

+ PV: Thưa ông, vì sao cần thiết phải sửa đổi, bổ sung Nghị định số 124 vào thời điểm này?

- TS Trần Đăng Vinh: Việc sửa đổi, bổ sung Nghị định số 124 là yêu cầu khách quan, xuất phát từ cả cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn.

Trước hết, Đảng đã có nhiều chỉ đạo rõ ràng, nhất quán về nâng cao hiệu quả công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, nhất là Kết luận số 107-KL/TW, ngày 24/12/2024 của Bộ Chính trị về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh. Văn bản này đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện pháp luật, khắc phục những bất cập hiện hữu, đồng thời nâng cao trách nhiệm và hiệu lực thực thi.

Về cơ sở pháp lý, Quốc hội đã ban hành Luật số 136/2025/QH15, trong đó giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung mới như: Tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết khiếu nại; xử lý trường hợp không tham gia đối thoại… Điều này đòi hỏi phải sửa đổi Nghị định 124 để bảo đảm tính thống nhất và đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Quan trọng hơn, qua tổng kết thực tiễn thi hành Nghị định 124 cho thấy vẫn còn nhiều vướng mắc, cụ thể như: Chưa có tiêu chí xác định vụ việc phức tạp; lúng túng trong xử lý khi nhiều người cùng khiếu nại; quy định về kỷ luật chưa đủ sức răn đe… Những “điểm nghẽn” này cần được tháo gỡ kịp thời để không ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại.

Đồ họa: Dương Anh

+ PV: Dự thảo Nghị định lần này tập trung vào những nội dung đổi mới nào đáng chú ý, thưa ông?

- TS Trần Đăng Vinh: Có thể nói, dự thảo Nghị định lần này được xây dựng theo hướng đi thẳng vào những vấn đề thực tiễn đang đặt ra, với các nhóm nội dung trọng tâm.

Trước hết là bổ sung các quy định còn thiếu nhưng mang tính cấp thiết nhằm hoàn thiện cơ chế giải quyết khiếu nại. Chẳng hạn như quy định rõ tiêu chí xác định vụ việc phức tạp, làm căn cứ xác định thời hạn giải quyết khiếu nại.

Đồng thời quy định cụ thể về khái niệm, nội hàm của sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan trong lĩnh vực khiếu nại; cũng như bổ sung quy định về trình tự ban hành, gửi quyết định tạm đình chỉ, đình chỉ và tiếp tục giải quyết khiếu nại với thời hạn cụ thể nhằm hoàn thiện thủ tục giải quyết khiếu nại một cách minh bạch, rõ ràng, khả thi hơn.

Cùng với đó, dự thảo đã làm rõ trách nhiệm thông báo, tổ chức đối thoại; quy định cụ thể thế nào là “lý do chính đáng” khi người khiếu nại không tham gia đối thoại, tránh tình trạng kéo dài, né tránh.

Một điểm đáng chú ý khác là việc xử lý các tình huống phát sinh trong thực tiễn, như quy định rõ việc rút khiếu nại trong trường hợp nhiều người cùng khiếu nại, bảo đảm vừa tôn trọng quyền công dân, vừa không làm đình trệ quá trình giải quyết.

Song song với đó, kỷ luật, kỷ cương hành chính được tăng cường. Dự thảo bổ sung quy định áp dụng hình thức kỷ luật khiển trách đối với cán bộ, công chức, viên chức có hành vi can thiệp trái pháp luật vào quá trình giải quyết khiếu nại; trường hợp tái phạm hoặc gây hậu quả nghiêm trọng thì áp dụng hình thức cảnh cáo.

Đối với những người khác không phải là cán bộ, công chức, viên chức mà có hành vi can thiệp trái pháp luật vào việc giải quyết khiếu nại thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm bị xử lý theo quy định của pháp luật. Quy định này nhằm bảo đảm tính khách quan, độc lập trong giải quyết khiếu nại; phòng ngừa, ngăn chặn tình trạng can thiệp trái phép, qua đó nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và củng cố niềm tin của người dân.

Đồ họa: Dương Anh

+ PV: Một điểm được dư luận quan tâm là việc vừa bảo đảm quyền khiếu nại của công dân, vừa nâng cao kỷ luật, kỷ cương. Dự thảo Nghị định đã xử lý vấn đề này như thế nào, thưa ông?

- TS Trần Đăng Vinh: Quan điểm xuyên suốt khi xây dựng Nghị định là không hạn chế quyền khiếu nại hợp pháp của công dân, nhưng đồng thời phải bảo đảm trật tự, kỷ cương trong thực thi pháp luật.

Dự thảo đã thiết kế theo hướng cân bằng. Một mặt, mở rộng và làm rõ các điều kiện bảo đảm quyền khiếu nại, như quy định cụ thể hơn về đại diện, về đối thoại, về các trường hợp bất khả kháng.

Mặt khác, khắc phục tình trạng lợi dụng quyền khiếu nại, kéo dài vụ việc hoặc gây áp lực không đúng quy định, thông qua việc quy định rõ trách nhiệm tham gia đối thoại, cũng như các chế tài xử lý vi phạm.

Đồ họa: Dương Anh

+ PV: Trong định hướng cải cách thủ tục hành chính, dự thảo Nghị định có những điều chỉnh cụ thể nào nhằm giảm chi phí tuân thủ và tạo thuận lợi cho người dân, cơ quan thực thi, thưa ông?

- TS Trần Đăng Vinh: Một điểm mới rất đáng chú ý là dự thảo đã cắt giảm một số thủ tục, như đơn giản hóa yêu cầu về ủy quyền, theo đó, đối với tổ chức thì không cần công chứng, chứng thực; đối với cá nhân chỉ cần chứng thực, không bắt buộc công chứng như trước.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng rút ngắn thời gian thụ lý khiếu nại từ 10 ngày xuống còn 7 ngày làm việc, qua đó góp phần đẩy nhanh tiến độ giải quyết.

Những điều chỉnh này tuy không lớn về mặt kỹ thuật, nhưng có ý nghĩa thiết thực trong việc giảm chi phí tuân thủ và nâng cao hiệu quả vận hành của bộ máy.

Đồ họa: Dương Anh

+ PV: Thưa ông, trước yêu cầu tháo gỡ các “điểm nghẽn” trong thực tiễn và nâng cao hiệu lực, hiệu quả giải quyết khiếu nại, dự thảo Nghị định được định hình theo những định hướng lớn nào?

- TS Trần Đăng Vinh: Nghị định lần này hướng tới mục tiêu tổng thể là nâng cao chất lượng, hiệu lực và hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, qua đó góp phần giữ vững ổn định chính trị – xã hội.

Để hiện thực hoá mục tiêu này, dự thảo Nghị định được xây dựng dựa trên ba định hướng lớn.

Một là, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đầy đủ, đồng bộ, khả thi. Bảo đảm các quy định rõ ràng, dễ hiểu, dễ áp dụng và thống nhất với các luật có liên quan.

Hai là, đẩy mạnh phân cấp trong xem xét lại việc giải quyết khiếu nại có vi phạm, tránh chồng chéo, né tránh trách nhiệm, bảo đảm khả thi.

Ba là, tăng cường kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm công vụ. Xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, nhất là các hành vi cố ý làm sai lệch kết quả giải quyết khiếu nại hoặc can thiệp trái pháp luật.

Chúng tôi kỳ vọng rằng, với những sửa đổi lần này, Nghị định sẽ thực sự đi vào cuộc sống, góp phần giải quyết khiếu nại hiệu quả, nhất là các vụ việc phức tạp, kéo dài.

+ PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!