Khu đất thực hiện Dự án Nhà ở xã hội cho người có thu nhập thấp tại phường Ninh Phong (nay là phường Nam Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình) đang được quây tôn xung quanh. Ảnh: Trung Hà

Chi trả bồi thường khi chưa đủ căn cứ pháp lý

Triển khai Kế hoạch số 1158/KH-TTCP của Thanh tra Chính phủ về rà soát, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc đối với các dự án đầu tư theo chỉ đạo của Trung ương, Thanh tra tỉnh Ninh Bình đã ban hành Kết luận thanh tra số 39/KL-TTr đối với Dự án Nhà ở xã hội cho người có thu nhập thấp tại phường Ninh Phong (nay là phường Nam Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình) do Công ty TNHH Đầu tư Xây dựng và Thương mại Trường Thắng làm chủ đầu tư.

Dự án được UBND tỉnh Ninh Bình công nhận từ năm 2015, đến ngày 17/3/2020 được chấp thuận chủ trương đầu tư tại văn bản số 172/UBND-VP4; với quy mô khoảng 13.644m², tổng mức đầu tư khoảng 200 tỷ đồng. Tuy nhiên, ngay từ giai đoạn đầu triển khai, dự án đã phát sinh nhiều khó khăn liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng và hoàn thiện thủ tục đất đai.

Thanh tra tỉnh Ninh Bình cũng chỉ ra năm 2016, Ban Giải phóng mặt bằng thành phố Ninh Bình đã thực hiện chi trả tiền bồi thường, hỗ trợ cho 17 hộ dân với tổng số tiền khoảng 2,885 tỷ đồng từ nguồn vốn ứng trước của nhà đầu tư.

Tuy nhiên, thời điểm chi trả, dự án chưa có chủ trương đầu tư, chưa có kế hoạch sử dụng đất, chưa ban hành thông báo thu hồi đất, chưa có quyết định thu hồi đất và cũng chưa có phương án bồi thường được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Thanh tra đánh giá việc thực hiện như trên không bảo đảm trình tự, thủ tục theo quy định của Luật Đất đai năm 2013, tiềm ẩn rủi ro pháp lý trong quá trình triển khai dự án. Trách nhiệm chính được xác định thuộc Ban Giải phóng mặt bằng thành phố Ninh Bình và các tổ chức, cá nhân có liên quan trong việc tổ chức thực hiện khi chưa bảo đảm đầy đủ cơ sở pháp lý.

Tuy nhiên, kết luận cũng khẳng định không phát hiện thất thoát ngân sách Nhà nước do toàn bộ kinh phí bồi thường được nhà đầu tư ứng trước; việc xử lý theo hướng nhà đầu tư nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất theo Luật Đất đai năm 2024 được xác định phù hợp với chủ trương tháo gỡ khó khăn đối với các dự án tồn đọng kéo dài.

Khu đất thực hiện dự án nằm trên trục đường Lê Duẩn, phường Nam Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Ảnh: Trung Hà

Gỡ từng nút thắt để dự án tiếp tục triển khai

Ngoài tồn tại trong công tác bồi thường, Thanh tra tỉnh xác định nguyên nhân khiến dự án chậm hơn 10 năm còn xuất phát từ việc chưa hoàn thành giải phóng mặt bằng, chưa được giao đất, phải điều chỉnh quy hoạch theo Quy hoạch chung đô thị Ninh Bình đến năm 2040 và Quy hoạch phân khu Khu đô thị phía Nam. Những thay đổi này khiến phương án đầu tư được phê duyệt trước đây không còn phù hợp và phải điều chỉnh toàn diện về quy mô, thiết kế, tổng mức đầu tư và tiến độ thực hiện.

Kết luận thanh tra cũng phân định trách nhiệm của nhiều cơ quan, đơn vị trong quá trình triển khai dự án. Ban Giải phóng mặt bằng thành phố Ninh Bình, UBND thành phố Ninh Bình (nay là các cơ quan kế thừa), Sở Tài nguyên và Môi trường trước đây (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường), Sở Xây dựng và một số cơ quan chuyên môn được xác định còn hạn chế trong công tác tham mưu, phối hợp và xử lý các thủ tục về đất đai, quy hoạch, đầu tư.

Đối với chủ đầu tư, Thanh tra chỉ rõ trách nhiệm trong việc chưa hoàn thành các điều kiện cần thiết để triển khai dự án theo tiến độ đã được chấp thuận và chưa thật sự quyết liệt trong một số thời điểm xử lý các khó khăn phát sinh.

Trên cơ sở kết quả kiểm tra, Thanh tra tỉnh Ninh Bình xác định dự án vẫn đủ điều kiện tiếp tục thực hiện sau khi hoàn thiện các thủ tục theo quy định. Chủ đầu tư đã hoàn thành việc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất, được UBND tỉnh gia hạn tiến độ và đang thực hiện thủ tục điều chỉnh dự án để phù hợp với quy hoạch mới.

Theo kết quả rà soát của Thanh tra tỉnh, dự án thuộc Nhóm 5 theo tiêu chí phân loại dự án trên Hệ thống 751 của Bộ Tài chính - nhóm dự án còn khó khăn, vướng mắc nhưng đủ điều kiện để tiếp tục xử lý theo thẩm quyền và theo dõi đến khi hoàn thành các thủ tục đầu tư.

Từ kết quả thanh tra, Chánh Thanh tra tỉnh Ninh Bình kiến nghị Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo các sở, ngành và địa phương tập trung tháo gỡ các vướng mắc về đất đai, quy hoạch và đầu tư; đồng thời xem xét trách nhiệm của các tập thể, cá nhân liên quan đến việc chi trả bồi thường khi chưa đủ căn cứ pháp lý.

Sở Xây dựng chủ trì với các cơ quan liên quan khẩn trương hoàn thành thẩm định hồ sơ điều chỉnh dự án; Sở Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn hoàn thiện các thủ tục đất đai; Sở Tài chính phối hợp thẩm định tổng mức đầu tư điều chỉnh; UBND phường Nam Hoa Lư tiếp tục phối hợp xử lý các vấn đề phát sinh; chủ đầu tư khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính và triển khai dự án sau khi được giao đất theo quy định.

Việc triển khai cuộc thanh tra không chỉ làm rõ những tồn tại trong quá trình thực hiện dự án mà còn tạo cơ sở để xử lý đúng bản chất từng vướng mắc. Việc xác định dự án vẫn đủ điều kiện tiếp tục thực hiện, đồng thời giao rõ trách nhiệm cho các cơ quan, đơn vị hoàn thiện thủ tục và tháo gỡ các điểm nghẽn là bước quan trọng góp phần đưa dự án nhà ở xã hội chậm hơn 10 năm sớm được triển khai theo quy định, đáp ứng nhu cầu nhà ở xã hội và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đất đai.