Chánh Thanh tra tỉnh Lào Cai Nguyễn Trung Triều phát biểu tại buổi làm việc với Tổ công tác Cục I, Thanh tra Chính phủ về một số nhiệm vụ trọng tâm của ngành Thanh tra. Ảnh: Bùi Bình

Nhận diện nguy cơ từ chính hoạt động chuyên môn

Với cơ quan thanh tra, khả năng nhận diện rủi ro trước hết đến từ những cuộc thanh tra được triển khai. Mỗi lĩnh vực, địa bàn và đối tượng có những đặc điểm riêng. Vì vậy, bên cạnh xem xét việc chấp hành pháp luật, cơ quan thanh tra còn chú ý đến những sơ hở trong cơ chế quản lý, bất cập trong chính sách, pháp luật hoặc những yếu tố có thể phát sinh phức tạp.

Nếu được phát hiện sớm, những “điểm yếu” này có thể được kiến nghị khắc phục trước khi dẫn đến hậu quả lớn hơn. Hoạt động thanh tra vì thế không chỉ dừng ở phát hiện vi phạm đã xảy ra mà còn hướng tới nhận diện nguyên nhân, điều kiện và khoảng trống quản lý có khả năng làm phát sinh vi phạm.

Một nguồn thông tin quan trọng khác đến từ công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Qua tiếp nhận, phân loại và xử lý phản ánh, kiến nghị, cơ quan chức năng có thể nhận ra những vấn đề đang phát sinh trong thực tế, nhất là những vụ việc có nguy cơ trở thành điểm nóng, phức tạp, kéo dài hoặc ảnh hưởng đến an ninh, trật tự.

Cùng với xử lý vụ việc, việc tuyên truyền, giải thích và hướng dẫn công dân thực hiện quyền, nghĩa vụ theo quy định cũng được chú trọng. Khi người dân được cung cấp thông tin đầy đủ, hiểu đúng quy định và được hướng dẫn từ sớm, nguy cơ phát sinh khiếu kiện phức tạp do thiếu thông tin hoặc hiểu chưa đầy đủ pháp luật có thể được hạn chế.

Chánh Thanh tra tỉnh Lào Cai Nguyễn Trung Triều nhấn mạnh: “Nếu phát hiện sớm những sơ hở trong quản lý và dấu hiệu có thể phát sinh phức tạp thì cơ quan chức năng có điều kiện chủ động xử lý hơn. Mục tiêu là phòng ngừa từ sớm, từ xa, không để những vấn đề nhỏ tích tụ thành vấn đề lớn”.

Ông Vũ Minh Thuận, Phó Chánh Văn phòng Thanh tra tỉnh Lào Cai, xử lý công việc trên môi trường điện tử. Ảnh: Bùi Bình

Chủ động trước rủi ro từ lĩnh vực nhạy cảm và môi trường số

Một nhóm nguy cơ khác được Thanh tra tỉnh Lào Cai lưu ý là các lĩnh vực có khả năng phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, nhất là những lĩnh vực tác động trực tiếp đến an ninh kinh tế, an sinh xã hội, quản lý tài nguyên, đầu tư công và quản lý, sử dụng tài sản công.

Bên cạnh thanh tra, kiểm tra, việc theo dõi thực hiện kết luận thanh tra cũng được chú trọng. Những kiến nghị đã được đưa ra cần tiếp tục được đôn đốc thực hiện để hạn chế tình trạng sai phạm đã được chỉ rõ nhưng nguyên nhân, điều kiện phát sinh vẫn tồn tại.

Thanh tra tỉnh yêu cầu tăng cường kỹ năng nhận diện thông tin sai lệch, thông tin chưa được kiểm chứng; nâng cao trách nhiệm của công chức khi sử dụng mạng xã hội, cung cấp và chia sẻ thông tin.

Nội dung đăng tải trên môi trường mạng phải bảo đảm chính xác, đúng thẩm quyền và đúng pháp luật. Việc bảo vệ bí mật Nhà nước, không tự ý cung cấp, phát tán tài liệu hoặc thông tin chưa được phép công khai cũng phải được thực hiện nghiêm.

Ông Vũ Minh Thuận, Phó Chánh Văn phòng Thanh tra tỉnh Lào Cai cho rằng: “Trước khi chia sẻ thông tin liên quan đến hoạt động của cơ quan, cần kiểm tra nguồn và thẩm quyền cung cấp. Mỗi công chức cần kiểm chứng thông tin, tuân thủ quy định về phát ngôn và bảo vệ bí mật Nhà nước”.

Theo lộ trình, trong năm 2026, các nội dung phòng ngừa, ứng phó với đe dọa an ninh phi truyền thống được lồng ghép trong hoạt động thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Giai đoạn 2027–2030 tiếp tục nâng cao chất lượng tuyên truyền, chủ động nhận diện và phòng ngừa rủi ro, tăng cường kiểm tra, giám sát và khả năng phối hợp xử lý vấn đề phát sinh.

Tầm nhìn đến năm 2045 là tiếp tục nâng cao nhận thức, năng lực phòng ngừa, ứng phó và chủ động thích ứng với những nguy cơ mới. Phòng ngừa vì thế không được tách thành nhiệm vụ riêng mà được đặt ngay trong từng hoạt động chuyên môn hằng ngày.

Một cuộc thanh tra có thể chỉ ra khoảng trống quản lý. Một vụ khiếu nại kéo dài có thể cảnh báo vấn đề cần tháo gỡ. Một dấu hiệu bất thường trong lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực có thể giúp cơ quan chức năng can thiệp sớm. Một thông tin chưa được kiểm chứng trên môi trường số cũng có thể là rủi ro cần kiểm soát ngay từ đầu.