Thanh tra Chính phủ tạo nền tảng vững chắc cho cuộc chiến chống tham nhũng, tiêu cực. Ảnh: BTT

Hoàn thiện thể chế, siết chặt kiểm soát quyền lực

Chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng, tiêu cực đến năm 2030 được Thanh tra Chính phủ cụ thể hóa bằng Kế hoạch số 1212/KH-TTCP ngày 10/6/2024, xác định 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, gắn với chức năng, thẩm quyền, nhiệm vụ cụ thể, thời gian hoàn thành và trách nhiệm của từng vụ, cục, đơn vị. Đây là cơ sở để việc triển khai Chiến lược không dừng ở yêu cầu chung mà được cụ thể hóa thành từng nhiệm vụ, từng đầu mối thực hiện.

Trong giai đoạn từ ngày 1/10/2023 đến ngày 30/6/2026, Thanh tra Chính phủ đã tham mưu Quốc hội, Chính phủ ban hành 3 luật, 10 nghị định và trực tiếp ban hành 14 thông tư trong các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý. Riêng lĩnh vực thanh tra có 1 luật, 4 nghị định, 12 thông tư; lĩnh vực tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo có 1 luật, 4 nghị định; cùng các văn bản trong lĩnh vực phòng, chống tham nhũng và tổ chức cán bộ.

Qua công tác thanh tra, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng, Thanh tra Chính phủ tiếp tục kiến nghị hoàn thiện nhiều cơ chế, chính sách còn sơ hở, bất cập, dễ bị lợi dụng để phát sinh tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, trong đó có các lĩnh vực đất đai, xây dựng, nhà ở, kinh doanh bất động sản, đầu tư, đầu tư công, bảo vệ môi trường, quản lý, sử dụng tài sản công, thủy sản, lâm nghiệp...

Điểm đáng chú ý là việc hoàn thiện thể chế được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với kiểm soát quyền lực. Theo quy định về trách nhiệm của người đứng đầu các đơn vị trực thuộc trong tổ chức thực hiện các biện pháp phòng, chống tham nhũng, tiêu cực được rà soát, xác định cụ thể, gắn với kết quả công tác cán bộ và chất lượng đội ngũ. Quy chế làm việc của Thanh tra Chính phủ và các vụ, cục, đơn vị cũng quy định rõ trách nhiệm của thủ trưởng đơn vị, lãnh đạo phòng trong thực hiện nhiệm vụ, trong đó có các biện pháp phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.

Thanh tra Chính phủ công bố quyết định thanh tra công tác cấp, quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói tại 3 địa phương. Ảnh T.H

Thanh tra đi vào những lĩnh vực dễ phát sinh tham nhũng

Cùng với hoàn thiện thể chế, hoạt động thanh tra được triển khai theo hướng trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào những lĩnh vực dễ phát sinh tham nhũng, tiêu cực, có nhiều khiếu nại, tố cáo hoặc được dư luận xã hội quan tâm. Đất đai, tài nguyên, khoáng sản, quy hoạch, đầu tư xây dựng, cổ phần hóa, thoái vốn doanh nghiệp Nhà nước, đấu thầu, mua sắm tài sản công, tài chính, ngân hàng, tín dụng, trái phiếu, chứng khoán, các công trình, dự án khó khăn, vướng mắc... là những lĩnh vực được xác định trọng tâm.

Trong giai đoạn đầu, Thanh tra Chính phủ đã thực hiện 160 cuộc thanh tra, ban hành kết luận đối với 119 cuộc. Qua thanh tra, tổng số tiền sai phạm về kinh tế được phát hiện lên tới 74.520 tỷ đồng, cùng 4.730 ha đất vi phạm. Thanh tra Chính phủ kiến nghị thu hồi nộp ngân sách Nhà nước 26.551 tỷ đồng và 217 ha đất; kiến nghị thu hồi về cho tổ chức, cá nhân 356 tỷ đồng; đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý tài chính 47.613 tỷ đồng và 4.513 ha đất. Đồng thời, kiến nghị xem xét, xử lý hành chính nghiêm khắc đối với nhiều tập thể, cá nhân vi phạm công vụ và chuyển cơ quan điều tra tiếp tục xem xét, xử lý hình sự 90 vụ việc với nhiều đối tượng có hành vi vi phạm nghiêm trọng.

Những con số này cho thấy thanh tra không chỉ đóng vai trò phát hiện sai phạm mà còn là một công cụ quan trọng để phòng ngừa, bịt các “kẽ hở” trong quản lý. Hoạt động thanh tra đã góp phần chấn chỉnh quản lý, hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật, phát hiện và kiến nghị xử lý nghiêm hành vi vi phạm.

Thanh tra Chính phủ đã hoàn thành các chuyên đề được lãnh đạo Đảng, Nhà nước giao với yêu cầu cao về tiến độ. Trong đó, chỉ trong 36 ngày đã hoàn thành thanh tra 2 dự án Bệnh viện Việt Đức cơ sở 2 và Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2 tại Hà Nam, phát hiện sai phạm và lãng phí với số tiền 1.200 tỷ đồng. Một chuyên đề khác về các dự án khó khăn, vướng mắc, chậm tiến độ, tồn đọng kéo dài, hiệu quả thấp, nguy cơ gây thất thoát, lãng phí được hoàn thành trong 55 ngày.

Không chỉ tập trung vào phát hiện sai phạm, Thanh tra Chính phủ còn tăng cường theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kết luận thanh tra. Đây là mắt xích có ý nghĩa quyết định đối với hiệu lực của công tác thanh tra, bởi một kết luận dù xác định đúng sai phạm nhưng chậm được thực hiện sẽ làm giảm tính thời sự và hiệu quả xử lý. Tuy nhiên vẫn còn một số cuộc thanh tra còn kéo dài, một số kiến nghị trong kết luận còn chung chung, thiếu tính khả thi và việc kiểm tra, đôn đốc thực hiện ở một số vụ việc chưa quyết liệt.

Cùng với thanh tra, công tác tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo tiếp tục được xác định là một kênh quan trọng góp phần phòng ngừa tiêu cực. Từ năm 2023 đến 6 tháng đầu năm 2026, Trụ sở Tiếp công dân Trung ương tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đã tiếp 9.213 lượt công dân, với 25.111 người, trình bày về 9.093 vụ việc, trong đó có 1.016 đoàn đông người. Thanh tra Chính phủ cũng tập trung xử lý các vụ việc phức tạp, kéo dài; riêng năm 2025 đã rà soát, xử lý 226 vụ việc khiếu nại, tố cáo phức tạp, kéo dài, vượt cấp tại Hà Nội và 210 vụ việc phức tạp về an ninh trật tự.

TS.Nguyễn Thị Hồng Thúy, Trưởng Khoa Nghiệp vụ giải quyết khiếu nại tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, Trường Cán bộ Thanh tra. Ảnh: T.H

Nhận định về các kết quả này, TS. Nguyễn Thị Hồng Thúy, Trưởng Khoa Nghiệp vụ giải quyết khiếu nại tố cáo và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, Trường Cán bộ Thanh tra đánh giá: “Qua những kết quả đạt được có thể thấy, việc triển khai Chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng, tiêu cực tại Thanh tra Chính phủ đang từng bước chuyển hóa từ yêu cầu về chủ trương, thể chế thành những nhiệm vụ cụ thể trong thực tiễn. Từ hoàn thiện pháp luật, kiện toàn tổ chức, kiểm soát quyền lực đến thanh tra, phát hiện và xử lý sai phạm, các giải pháp được triển khai đồng bộ đã tạo nền tảng để công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực chuyển mạnh hơn theo hướng chủ động phòng ngừa, nhận diện rủi ro và kiểm soát quyền lực.”

Đó là những nền tảng quan trọng để Thanh tra Chính phủ bước vào giai đoạn thứ hai của Chiến lược với yêu cầu cao hơn: không chỉ phát hiện và xử lý sai phạm mà phải chủ động phòng ngừa, kiểm soát quyền lực, kiểm soát rủi ro và nâng cao hiệu lực thực thi pháp luật.

Bài 2: Từ kết quả sơ kết đến yêu cầu nâng tầm phòng, chống tham nhũng