Mẹ tôi (cụ Đỗ Thị Quỳ) và tôi lên nộp hồ sơ gốc cho UBND tỉnh vào sáng ngày 15/11/1991 tại trụ sở UBND tỉnh. Có được hồ sơ gốc của gia đình tôi, UBND tỉnh thành lập đoàn thanh tra liên ngành, kết luận: Đất bà Quỳ tự tay khai phá. Các hộ: Đặng Như Hải, Đặng Như Hương, Nguyễn Tiến Hải, Nguyễn Tiến Sơn lấn chiếm đất, hủy hoại hoa màu của gia đình tôi năm 1992, 1993, trong đó, ông Nguyễn Tiến Hải, Nguyễn Tiến Sơn bị xử lý hình sự về hành vi hủy hoại tài sản. TP Tuyên Quang đã ra quyết định cưỡng chế tháo dỡ quán của những hộ lấn chiếm đất; có hộ bị tới hàng chục lần cưỡng chế, tháo dỡ nhưng vẫn ngang nhiên lấn chiếm tiếp.

Từ đó đến nay, tôi liên tục gửi đơn đến các cơ quan có thẩm quyền, yêu cầu áp dụng các biện pháp kiên quyết nhằm chặn đứng những hành vi vi phạm pháp luật của những hộ này, trả lại đất cho gia đình. Tuy nhiên, đến nay kết quả còn hạn chế; tình hình vẫn phức tạp do những người lấn chiếm đất nhận được sự tiếp tay, bao che của một số công chức, như trường hợp ngày 31/5/2001, Sở Xây dựng tỉnh ra văn bản “thỏa thuận” cho bà Đặng Như Hải làm nhà trên đất của gia đình tôi (mà bà Hải khai bừa là “đất mua của bà Hạnh”), ghi chú: “Nếu sau này có sự tranh chấp đất đai với bà Hạnh thì bà Hải phải hoàn toàn chịu trách nhiệm về thiệt hại của ngôi nhà xin thỏa thuận xây dựng (nếu nhà phải tháo dỡ)”. Bà Hải khai “mua đất của bà Hạnh” nhưng thực tế bản thân bà Hạnh không có đất, mà chỉ có quán bán hàng làm trên đất lấn chiếm của gia đình tôi, và quán này đã bị cưỡng chế tháo dỡ ngày 20/6/1986.

Bà Oanh còn cho biết không loại trừ việc có thể có hộ lấn chiếm đất của gia đình bà, do “chạy chọt” mà nay đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ).

Đề nghị Tòa soạn bình luận sự việc này từ góc nhìn pháp lý.

Ý kiến của chúng tôi

1.  Năm 1991, có hồ sơ gốc của gia đình bà Oanh, UBND tỉnh Tuyên Quang mới đủ cơ sở kết luận diện tích 3 sào đất thuộc quyền sử dụng của gia đình bà, nên trong những năm 1991, 1992 đến 2005, đã nhiều lần cưỡng chế tháo dỡ hàng quán của các hộ lấn chiếm. Như vậy, có thể thấy, dù đến nay chưa được cấp GCNQSDĐ đối với toàn bộ diện tích 3 sào đất, nhưng đây là những bằng chứng cho thấy QSDĐ của gia đình bà Oanh, trên thực tế, đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền công nhận (đã cấp QSDĐ 307m²; còn lại hơn 300m² vườn chuối cụ Quỳ trồng và diện tích 4 hộ đang lấn chiếm, sử dụng thì chưa được cấp).

2.  “Lấn chiếm đất” hay “xây dựng trên đất lấn chiếm” đều là những hành vi vi phạm. Từ trước đến nay, không có quy định nào cho phép Sở Xây dựng ra văn bản thỏa thuận đồng ý cho xây dựng trên đất lấn chiếm mà đất ấy thuộc QSD của người khác. Vì vậy, Sở Xây dựng Tuyên Quang năm 2001 “thỏa thuận” cho bà Đặng Như Hải xây dựng nhà trên đất lấn chiếm là việc làm trái pháp luật.

Đối với hành vi “xây dựng trên đất lấn chiếm” xảy ra năm 2001, nếu cơ quan có thẩm quyền làm nghiêm, ngay tại thời điểm ấy, người vi phạm phải bị xử lý theo quy định tại Điều 8 Nghị định 48/CP ngày 5/5/1997 của Chính phủ: “Ngoài việc bị phạt tiền đối với hành vi vi phạm, quy định tại Khoản 1, Khoản 2 Điều này, còn buộc chủ đầu tư hoặc chủ công trình khôi phục lại tình trạng ban đầu đã bị thay đổi do vi phạm hành chính gây ra hoặc buộc tháo dỡ công trình xây dựng trái phép”.

3. Suốt từ năm 1986 đến nay, bà Oanh liên tục gửi đơn đề nghị cơ quan có thẩm quyền công nhận QSD đối với 3 sào đất đã được gia đình bà khai phá, sử dụng từ đầu những năm 1940 của thế kỷ trước. Căn cứ quy định của pháp luật đất đai (các Luật 1993, 2003 và 2013), nếu xảy ra tranh chấp QSDĐ, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền cần phải xem xét thận trọng. Pháp luật hiện hành quy định thu hồi GCNQSDĐ đã cấp trái pháp luật (Điều 87 Nghị định 43/2014/NĐ-CP).

Luật gia, nhà báo Nguyễn Chấn