Nhận diện lãng phí từ kết luận thanh tra

Nhiều năm qua, hai dự án cơ sở 2 của Bệnh viện Bạch Mai và Bệnh viện Việt Đức tại Hà Nam luôn là tâm điểm của sự xót xa trong dư luận. Được khởi công từ năm 2015 với kỳ vọng giảm tải cho tuyến Trung ương, nhưng sau một thập kỷ, hình ảnh những khối nhà hiện đại bị cỏ dại bao phủ đã trở thành một sự lãng phí nguồn lực quốc gia.

Bước ngoặt thực sự bắt đầu khi Thanh tra Chính phủ thực hiện cuộc thanh tra đột xuất theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Lần đầu tiên trong một kết luận thanh tra dự án xây dựng cơ bản, khái niệm "lãng phí" không còn mang tính trừu tượng. 

Thanh tra Chính phủ đã đưa vào những công cụ tính toán tài chính như lãi suất trái phiếu Chính phủ, chi phí cơ hội của nguồn vốn nhàn rỗi và khấu hao tài sản cố định. Việc xác định giá trị lãng phí hơn 1.253 tỷ đồng không chỉ nhằm mục đích xử lý cán bộ, mà quan trọng hơn, nó chỉ ra cái giá phải trả của sự chậm trễ.

Công tác thanh tra đã thực hiện triệt để tinh thần “5 rõ”: Rõ nguyên nhân, rõ sai phạm, rõ trách nhiệm, rõ thiệt hại và rõ lãng phí. Thanh tra đã chỉ ra rằng, lãng phí không chỉ nằm ở số tiền 253,6 tỷ đồng chi phí phát sinh do dừng thi công, hay trên 309 tỷ đồng lãi suất từ nguồn vốn cấp nhưng không sử dụng hết, mà còn là "hệ lụy phi vật chất" - đó là sự lãng phí cơ hội được khám chữa bệnh của hàng triệu người dân và sự suy giảm lòng tin của xã hội.

Tình trạng dự án 2 bệnh viện trước khi Thanh tra Chính phủ tiến hành thanh tra. Ảnh: internet

Hiệu quả từ việc chỉ rõ sai phạm 

Trong lộ trình "hồi sinh" hai dự án này, nếu Nghị quyết số 34/NQ-CP ngày 13/2/2025 của Chính phủ được coi là "chìa khóa" mở ra hành lang pháp lý để tái khởi động thi công, thì cuộc thanh tra của Thanh tra Chính phủ chính là bước kiểm chứng mang tính quyết định. Kết luận thanh tra không chỉ giúp làm sạch các tồn tại cũ, chỉ rõ trách nhiệm, mà còn tạo cơ sở thực tiễn để củng cố các giải pháp tại Nghị quyết 34. Sự kết hợp giữa cơ chế tháo gỡ từ Chính phủ và sự minh bạch từ cơ quan Thanh tra đã tạo ra sức mạnh cộng hưởng, giúp Bộ Y tế và các nhà thầu tự tin đưa dự án về đích sau nhiều năm lâm vào bế tắc

Nhờ những sai phạm đã được phơi bày minh bạch, các nút thắt về đấu thầu, điều chỉnh thiết kế và thanh quyết toán vốn đã được tháo gỡ có địa chỉ. Bộ Y tế đã triển khai kế hoạch với tinh thần "6 rõ" (rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền), quyết liệt hoàn thành dự án và đi vào hoạt động. Nếu không có những kết luận thanh tra đanh thép để "xử lý một vụ, cảnh tỉnh cả vùng", có lẽ hai dự án này vẫn sẽ tiếp tục chìm trong vòng xoáy của những sai phạm cũ chồng lên sai phạm mới.

Nhận định về vai trò của công tác thanh tra trong việc đưa dự án về đích, một cán bộ ngành Thanh tra cho biết: "Trong quản trị dự án công, rào cản lớn nhất đối với các dự án đình trệ chính là "điểm mờ" về trách nhiệm và sự đứt gãy về hồ sơ pháp lý qua các thời kỳ. Nếu chỉ dừng lại ở các nghị quyết tháo gỡ mang tính chủ trương, đơn vị thực thi vẫn sẽ gặp tâm lý e ngại vì những sai phạm cũ chưa được bóc tách dứt điểm.

Ở đây, cuộc thanh tra của Thanh tra Chính phủ đóng vai trò như một cuộc "giải phẫu pháp lý" toàn diện. Bằng cách định lượng giá trị lãng phí và định danh rõ các hành vi sai phạm hệ thống từ khâu điều chỉnh thiết kế đến quản lý vốn, kết luận thanh tra đã tạo ra cơ sở thực tiễn để thực hiện "phân loại và xử lý". Nó giúp tách biệt giữa sai phạm cố ý của giai đoạn trước với những nỗ lực tháo gỡ của giai đoạn sau. 

Khi các vướng mắc về thủ tục cũ và các "điểm nghẽn" về thanh quyết toán được chỉ rõ hướng xử lý, công tác thanh tra đã chuyển từ vai trò kiểm soát sang vai trò kiến tạo, cung cấp căn cứ pháp lý vững chắc để các cấp thẩm quyền ra quyết định hành chính, giúp dự án sớm đi vào vận hành và chấm dứt chu kỳ lãng phí nguồn lực quốc gia".

Thanh tra Chính phủ công bố Kết luận thanh tra 2 dự án Bệnh viện Bạch Mai, Bệnh viện Việt Đức cơ sở 2. Ảnh: Báo Thanh tra

Nỗ lực trong phối hợp, xử lý sai phạm của người đứng đầu ngành Y tế

Ngay sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 34/NQ-CP, Bộ Y tế đã khẩn trương ban hành Kế hoạch triển thực hiện Nghị quyết của Chính phủ; xác định rõ các nhiệm vụ, thời hạn, tiến độ hoàn thành, trách nhiệm của cơ quan, đơn vị chủ trì và cơ quan, đơn vị phối hợp trong việc tổ chức thực hiện Nghị quyết số 34/NQ-CP.

Đồng thời, Bộ Y tế đã thành lập Tổ công tác do lãnh đạo Bộ là Tổ trưởng để chỉ đạo thực hiện. Bên cạnh đó, Bộ Y tế cũng đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng để tiếp tục triển khai thực hiện 2 dự án theo đúng chỉ đạo của Chính phủ tại Nghị quyết số 34/NQ-CP.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, với tinh thượng tôn pháp luật và cầu thị, ngành Y tế đã ​chủ động và kịp thời cung cấp đầy đủ, nhanh chóng các hồ sơ, tài liệu mà đoàn thanh tra yêu cầu. Lãnh đạo Bộ lắng nghe và chỉ đạo giải trình làm rõ mọi vấn đề còn khúc mắc, đảm bảo sự phối hợp này giúp quá trình thanh tra diễn ra đúng tiến độ.

Khi nhận được kết luận thanh tra, lãnh đạo Bộ Y tế đã ngay lập tức ban hành kế hoạch thực hiện, giao trách nhiệm cụ thể đến từng đơn vị và yêu cầu chỉ đạo xử lý nghiêm các tập thể, cá nhân có vi phạm theo đúng quy định, không có vùng cấm. Đồng thời rà soát hàng loạt các quy chế, đặc biệt trong lĩnh vực đấu thầu, mua sắm vật tư, trang thiết bị... Sự quyết liệt này nhằm đưa hoạt động của ngành trở lại quỹ đạo lành mạnh, phục vụ người bệnh.

Nhờ sự nỗ lực của Bộ Y tế, nhất là vai trò người đứng đầu, cùng với sự hỗ trợ của Chính phủ và các Bộ ngành, của Thanh tra Chính phủ, vào ngày 19/12/2025, cả hai cơ sở đã chính thức khai trương và bắt đầu tiếp nhận người bệnh. Đây là một thắng lợi lớn, là minh chứng cho sự quyết tâm chính trị. Hiện tại, hai cơ sở này đang phát huy hiệu quả to lớn trong việc giúp giảm đáng kể tình trạng quá tải cho bệnh viện tuyến Trung ương và nâng cao chất lượng khám chữa bệnh.

Thành quả cho nỗ lực chống lãng phí

Ngày 19/12/2025, lễ khánh thành phần xây dựng của hai bệnh viện là câu trả lời thuyết phục nhất cho hiệu quả của công tác thanh tra, giám sát. Chỉ sau hơn 10 tháng tái khởi động toàn diện kể từ khi có cơ chế tháo gỡ, một khối lượng công việc đồ sộ với tổng diện tích sàn hơn 235.000m² đã hoàn thành vượt tiến độ.

Việc đưa hai bệnh viện quy mô 1.000 giường mỗi bên vào hoạt động không chỉ chấm dứt tình trạng lãng phí tài sản công, mà còn tạo ra giá trị cực lớn cho xã hội:

Thứ nhất, khơi thông nguồn vốn, theo đó hàng nghìn tỷ đồng ngân sách được đưa vào vận hành, bắt đầu chu kỳ trích khấu hao và tạo ra nguồn thu cho sự nghiệp y tế thay vì nằm im chịu lãi vay.

Thứ hai, giảm tải trực tiếp cho các cơ sở tại Hà Nội, mang dịch vụ y tế kỹ thuật cao đến gần hơn với Nhân dân khu vực Hà Nam và các tỉnh lân cận.

Thứ ba, khẳng định quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài; đưa những dự án chậm tiến độ vào khai thác, không để lãng phí, thất thoát.

Thứ tư, minh chứng cho hiệu quả thực chất của công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí và tiêu cực. Việc chỉ rõ sai phạm hệ thống và kiên quyết xử lý trách nhiệm không nhằm mục đích "đóng băng" dự án, mà trái lại, chính là sự "thanh lọc" cần thiết để gỡ bỏ những rào cản pháp lý. Qua đó, khẳng định quan điểm: Chống tham nhũng gắn liền với kiến tạo phát triển, dùng kỷ luật và sự minh bạch làm đòn bẩy để giải phóng nguồn lực quốc gia, biến những dự án lãng phí thành công trình phục vụ lợi ích của Nhân dân.

Sáng 19/12/2025, Bộ Y tế đã tổ chức lễ khánh thành phần xây dựng công trình Bệnh viện Bạch Mai cơ sở 2 và Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cơ sở 2 tại Ninh Bình. Ảnh: Tổng hợp internet

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Trịnh Thị Hòa (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) nhận định: "Việc khánh thành 2 bệnh viện sau kết luận thanh tra cho thấy sự chuyển dịch tư duy trong quản trị công. Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị sửa đổi Luật Thực hành tiết kiệm, chống lãng phí theo hướng lượng hóa thiệt hại. Đây là cơ sở pháp lý cực kỳ quan trọng. Khi lãng phí được coi là một hành vi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc dân sự như tham nhũng, các chủ đầu tư sẽ không dám 'ngâm' dự án. Việc đưa 2 bệnh viện vào hoạt động sớm chính là cách khắc phục hậu quả lãng phí tốt nhất, mang lại giá trị thặng dư trực tiếp cho xã hội".

Thành công của việc "hồi sinh" hai bệnh viện Bạch Mai và Việt Đức cơ sở 2 cho thấy thanh tra không chỉ là hoạt động xem xét, đánh giá, kết luận, kiến nghị xử lý, mà còn là công cụ quan trọng để quản trị quốc gia, là tiền đề để giải quyết khó khăn, vướng mắc.

Khi những hành vi gây lãng phí được nhận diện và xử lý nghiêm minh, những rào cản phát triển sẽ bị phá bỏ, việc đưa dự án vào hoạt động sớm chính là hình thức phòng, chống lãng phí hiệu quả nhất, chuyển hóa những "con số chết" trên sổ sách thành giá trị sống phục vụ sức khỏe Nhân dân. Đây sẽ là mô hình mẫu để xử lý các dự án tồn đọng khác, đưa đất nước vững vàng bước vào kỷ nguyên mới.