Trong một nỗ lực chưa từng có nhằm hiện thực hóa Kết luận 18 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chính phủ đã bãi bỏ gần 700 TTHC chỉ trong nửa đầu năm 2026. Chủ trương mở đường đã rõ ràng, hành lang pháp lý đang ngày càng thông thoáng. Tuy nhiên, chính sách dù hay đến mấy, đạo luật dù tiến bộ đến đâu, nếu không có một bộ máy thực thi mẫn cán và trách nhiệm thì mọi nỗ lực cải cách cũng chỉ nằm lại trên giấy.
Thực tiễn trong thời gian qua cho thấy, cộng đồng doanh nghiệp vẫn thường trực một nỗi băn khoăn về tình trạng “trên nóng, dưới lạnh". Ở cấp Chính phủ, cấp bộ, hay cấp tỉnh, tinh thần tháo gỡ khó khăn vô cùng quyết liệt. Nhưng khi hồ sơ dự án đi xuống đến các phòng, ban, chuyên viên trực tiếp thụ lý, sự ách tắc lại bắt đầu xuất hiện.
Tâm lý "sợ sai", "sợ trách nhiệm", đùn đẩy vòng vèo giữa các sở, ngành khiến một quy trình vốn chỉ mất vài tuần lại kéo dài đến hàng năm. Cán bộ thà yêu cầu doanh nghiệp bổ sung giấy tờ dăm bảy lần để "làm tròn hồ sơ", bảo vệ an toàn cho bản thân, còn hơn là mạnh dạn đặt bút ký giải quyết việc cho nhà đầu tư. Chính lực cản vô hình từ khâu thực thi cấp cơ sở đã bào mòn niềm tin, thổi bay hàng loạt cơ hội kinh doanh và làm chậm nhịp tăng trưởng của cả nền kinh tế.
Chia sẻ tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp về chủ đề "tháo gỡ điểm nghẽn - khơi thông nguồn lực - thúc đẩy tăng trưởng", Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng cho biết VCCI đã tổng hợp gần 900 ý kiến của doanh nghiệp trong nước, FDI và các hiệp hội thành 53 nhóm vướng mắc thuộc 10 lĩnh vực.
Theo Chủ tịch VCCI, 51 trong số 53 nhóm kiến nghị đã nhận được phản hồi từ các bộ, ngành. Tuy nhiên, phần lớn phản hồi mới dừng ở việc viện dẫn quy định pháp luật, trong khi nhiều vướng mắc thực chất nằm ở khâu thực thi. Ông dẫn ví dụ việc nhiều nơi vẫn yêu cầu doanh nghiệp nộp hồ sơ giấy song song với hồ sơ điện tử, dù pháp luật không quy định.
Báo cáo cải cách hành chính 6 tháng đầu năm 2026 của Chính phủ cũng đã chỉ ra, một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức chưa chấp hành nghiêm kỷ luật, kỷ cương hành chính và đạo đức công vụ; còn tình trạng né tránh trách nhiệm, gây phiền hà, nhũng nhiễu trong giải quyết TTHC cho người dân, doanh nghiệp.
Chuyển đổi từ "quản lý, mệnh lệnh" sang "đồng hành, phục vụ" đòi hỏi một sự thay đổi tận gốc rễ về văn hóa công vụ. Cán bộ không thể chỉ ngồi đợi hồ sơ, mà phải chủ động coi khó khăn của doanh nghiệp như việc nhà mình để xắn tay tháo gỡ.
Để làm được điều này, hệ thống pháp luật phải đóng vai trò là "chiếc khiên" bảo vệ những người dám nghĩ, dám làm, đồng thời là "thượng phương bảo kiếm" xử lý nghiêm những cá nhân nhũng nhiễu, chây ì.
Phân tích sâu về khía cạnh này, luật sư Trịnh Thị Hòa (Đoàn Luật sư Hà Nội) đưa ra góc nhìn: "Dưới lăng kính pháp lý, hành vi 'ngâm' hồ sơ, kéo dài thời gian giải quyết TTHC không chỉ là sự yếu kém về năng lực hay vi phạm đạo đức công vụ, mà thực chất là hành vi xâm phạm trực tiếp đến quyền tài sản của doanh nghiệp. Việc chậm trễ khiến dự án đình trệ, doanh nghiệp phải gánh lãi vay ngân hàng khổng lồ mỗi ngày và đối diện nguy cơ bị phạt vi phạm hợp đồng".
Theo luật sư Hòa, để sự đồng hành đi vào thực chất, cần thiết lập các chế tài mạnh mẽ hơn. "Chúng ta đã có cơ chế xử lý kỷ luật, nhưng đã đến lúc cần kích hoạt mạnh mẽ Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong các lĩnh vực quản lý hành chính. Nếu cơ quan Nhà nước chậm trễ, sai quy định gây thiệt hại vật chất cho doanh nghiệp, cơ quan đó phải bồi thường, sau đó quy trách nhiệm hoàn trả cho chính cán bộ thụ lý. Mặt khác, Quốc hội và Chính phủ cũng đang nỗ lực thể chế hóa các quy định miễn trừ trách nhiệm cho cán bộ đổi mới sáng tạo. Khi luật pháp phân định rõ ràng giữa rủi ro khách quan vì lợi ích chung và hành vi trục lợi cá nhân, cán bộ sẽ yên tâm gỡ khó cho doanh nghiệp mà không còn tâm lý thủ thế", luật sư Hòa nhấn mạnh.
Bên cạnh giải pháp về con người, chuyển đổi số đang được xem là công cụ hữu hiệu nhất để giám sát khâu thực thi. Với việc đẩy mạnh ứng dụng Đề án 06 và các nền tảng dịch vụ công trực tuyến, toàn bộ quy trình giải quyết hồ sơ của doanh nghiệp đều được số hóa và gán mốc thời gian (deadline) cụ thể.
Giao dịch "không chạm" (không gặp mặt, không dùng tiền mặt, không hồ sơ giấy) tước bỏ hoàn toàn không gian tối của cơ chế xin - cho. Khi quy trình hiển thị minh bạch trên không gian mạng, hệ thống sẽ tự động "nhắc việc" và cảnh báo những hồ sơ trễ hạn. Người đứng đầu cơ quan hoàn toàn có thể giám sát được chuyên viên nào đang làm tốt, chuyên viên nào đang cố tình làm khó doanh nghiệp để có biện pháp chấn chỉnh kịp thời.
Đổi mới tư duy, hoàn thiện pháp luật, hay ứng dụng công nghệ, tựu trung lại đều hướng đến một mục tiêu duy nhất: Đưa sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp trở thành thước đo cao nhất cho hiệu quả hoạt động của bộ máy Nhà nước.
Nhiều địa phương hiện nay đã đưa tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn và sự hài lòng của cộng đồng doanh nghiệp dùng làm bộ tiêu chí (KPI) bắt buộc. Đây không còn là hình thức tham khảo, mà trở thành căn cứ trọng tâm để đánh giá thi đua, khen thưởng, bổ nhiệm hoặc miễn nhiệm cán bộ. Cán bộ nào, cơ quan nào nhận nhiều phàn nàn, tỷ lệ hài lòng thấp, dứt khoát phải nhường chỗ cho những người có đủ tâm, đủ tầm và tinh thần phục vụ.
Kết luận 18 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã đặt ra một khát vọng lớn lao, gắn liền với mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số. Để chạm tay tới mục tiêu đó, sức mạnh nội sinh của hàng triệu doanh nghiệp cần phải được giải phóng hoàn toàn. Chuyển từ "quản lý" sang "đồng hành, phục vụ" không đơn thuần là một nhiệm vụ cải cách hành chính kỹ thuật, mà là mệnh lệnh chính trị của thời đại mới.
