(Thanh tra) - Đại biểu Quốc hội thông tin trong năm 2026, cơ quan chức năng đã khởi tố nhiều vụ án hình sự liên quan đến hành vi xâm phạm quyền tác giả, nhưng thực tế, nhiều nội dung vừa bị gỡ khỏi nền tảng này đã xuất hiện trên nền tảng khác.
Sáng 3/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ. Một trong những vấn đề được đại biểu quan tâm góp ý là việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), phòng, chống vi phạm bản quyền.
Đề cập quy định chống độc quyền kéo dài, đại biểu Quốc hội Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết theo luật hiện hành, thời gian bảo hộ sáng chế cho phép là 20 năm.
Nhưng theo ông Hiếu, thực tế nhiều hãng chỉ thay đổi dạng muối, dạng bào chế, liều dùng để xin bằng sáng chế mới, kéo dài độc quyền.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Lân Hiếu đề nghị bổ sung quy định “phát hiện mới về dạng tồn tại, công dụng mới của chất đã biết không được coi là có trình độ sáng tạo, nếu không làm tăng đáng kể hiệu quả điều trị”.
Ông cũng đề nghị luật hóa ngoại lệ cho phép doanh nghiệp trong nước được nghiên cứu, thử nghiệm, nộp hồ sơ đăng ký lưu hành thuốc generic (thuốc gốc) trong thời gian bằng sáng chế gốc vẫn còn hiệu lực.
Theo đại biểu Quốc hội, nếu không ghi rõ trong luật, doanh nghiệp Việt Nam sẽ chậm 2-3 năm sau khi hết bằng mới được bán thuốc.
Một vấn đề khác được đại biểu góp ý là việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong y tế.
Ghi nhận dự thảo có bước đột phá khi lần đầu xây hành lang cho AI, nhưng đại biểu Quốc hội Nguyễn Lân Hiếu cho rằng với kết quả chẩn đoán do AI hỗ trợ, hình ảnh y khoa được AI tái tạo, phác đồ do AI đề xuất thì quyền tác giả/đồng tác giả phải thuộc về bác sĩ, nhóm nghiên cứu đã thu thập dữ liệu, huấn luyện và chịu trách nhiệm lâm sàng.
Ông đề nghị quy định rõ “sản phẩm tạo ra bởi hệ thống AI không được bảo hộ quyền tác giả nếu không có sự can thiệp sáng tạo của con người”.
Theo đại biểu Nguyễn Lân Hiếu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội có hàng triệu phim tim mạch, đó là tài sản. Vì vậy, ông đề nghị bổ sung quyền của cơ sở y tế đối với cơ sở dữ liệu y khoa đã được ẩn danh hóa, và nghĩa vụ xin phép khi dùng dữ liệu đó để huấn luyện AI thương mại.
Về tài sản trí tuệ trong bệnh viện, trường đại học, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội nêu thực tế hiện nay bác sĩ mổ tim, cải tiến dụng cụ, viết giáo trình nhưng quyền sở hữu rất mơ hồ. Bệnh viện công lập không được hạch toán tài sản vô hình nên không dám thương mại hóa.
Ông đề nghị giảng viên, bác sĩ là tác giả, nhưng bệnh viện/trường là chủ sở hữu khi sử dụng ngân sách Nhà nước, và phải chia sẻ lợi nhuận tối thiểu 40-50% cho tác giả.
Cùng với đó, đại biểu Lân Hiếu đề xuất cho phép bệnh viện dùng bằng sáng chế, nhãn hiệu làm tài sản góp vốn, thế chấp vay vốn bởi đây là yếu tố rất quan trọng để bệnh viện tự chủ.
Đại biểu Quốc hội Nguyễn Trung Kiên (Đồng Nai) cũng đồng tình với quan điểm của đại biểu Nguyễn Lân Hiếu về quyền sở hữu trí tuệ đối với sản phẩm có sử dụng trí tuệ nhân tạo.
Theo ông Kiên, với sự phát triển nhanh chóng của AI, cần làm rõ hơn các nguyên tắc cơ bản ngay trong luật để bảo đảm tính minh bạch, thống nhất và ổn định. Đại biểu TP Đồng Nai đề nghị xác định rõ nguyên tắc “nền tảng AI không phải là chủ thể của quyền sở hữu trí tuệ”.
“Sản phẩm do người sử dụng trí tuệ nhân tạo tạo ra được bảo hộ theo phạm vi mức độ đóng góp sáng tạo của cá nhân đó. Chủ thể nền tảng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm tuân thủ pháp luật sở hữu trí tuệ”, ông Kiên nói.
Về khai thác giá trị kinh tế của tài sản trí tuệ, đại biểu Quốc hội đoàn Đồng Nai nhìn nhận đây là vấn đề quan trọng để đưa tài sản trí tuệ trở thành nguồn lực thực sự cho phát triển kinh tế - xã hội hay động lực cho đổi mới sáng tạo.
Vì thế, theo ông Kiên, cần bổ sung quy định về thúc đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ trong luật, quy định về chuyển giao quyền theo hướng Nhà nước khuyến khích tổ chức, cá nhân xác định giá trị, góp vốn, chuyển nhượng, chuyển quyền sử dụng và khai thác thương mại hợp pháp tài sản trí tuệ.
Đại biểu đồng thời đề nghị cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học đưa kết quả nghiên cứu sáng chế vào sản xuất kinh doanh; bảo đảm phân chia lợi ích hợp lý giữa tổ chức đầu tư, đơn vị chủ trì và người trực tiếp sáng tạo.
Một nội dung quan trọng khác được đại biểu Quốc hội TP Đồng Nai đề cập là phòng, chống vi phạm bản quyền trên môi trường số.
Ông nêu thực tế vừa qua, nhiều website truyền lậu dịch vụ trực tuyến trái phép. Hoạt động sao chép và khai thác tác phẩm âm nhạc, văn học trên các nền tảng số gây thiệt hại cho các chủ thể quyền.
Theo đại biểu, trong năm 2026, cơ quan chức năng đã khởi tố nhiều vụ án hình sự liên quan đến hành vi xâm phạm quyền tác giả, nhưng thực tế, nhiều nội dung vừa bị gỡ khỏi nền tảng này đã xuất hiện trên nền tảng khác. Website vi phạm bị chặn lại tiếp tục hoạt động dưới tên miền mới.
Trước thực tế này, ông Kiên đề xuất quy định theo hướng doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian, chủ quản nền tảng số có trách nhiệm thiết lập cơ chế tiếp nhận, xác minh và xử lý thông báo về hành vi xâm phạm quyền tác giả, đồng thời kịp thời gỡ bỏ hoặc chặn truy cập nội dung vi phạm.
