(Thanh tra) - Đề nghị xử phạt cần gắn với “điều kiện thu nhập, khả năng thi hành của người dân”, đại biểu Quốc hội cho biết với quy định hiện nay một lần vượt đèn đỏ bằng xe máy đã bằng khoảng 83% thu nhập bình quân đầu người một tháng và tình trạng bỏ phương tiện tại bãi tạm giữ vẫn diễn ra.
Chiều 26/10, Quốc hội thảo luận tại tổ Dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi. Một trong những điểm mới là đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân, lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức.
Dự thảo luật đồng thời điều chỉnh mức tiền phạt tối đa trong từng lĩnh vực, trong đó, nâng mức phạt tiền tối đa đối với một số lĩnh vực.
Cụ thể, với địa bàn thuộc các TP thì mức phạt tiền có thể cao hơn, tối đa không quá 2 lần mức phạt chung áp dụng đối với cùng hành vi vi phạm trong các lĩnh vực trật tự, an toàn giao thông đường bộ; đường thủy; đất đai; xây dựng; nhà ở; bảo vệ môi trường; an ninh, trật tự, an toàn xã hội; an toàn thực phẩm; phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; văn hóa; quảng cáo; phòng, chống dịch bệnh động vật; chăn nuôi, thú y.
Góp ý tại tổ, đại biểu Quốc hội Nguyễn Khánh Vũ (đoàn tỉnh Quảng Trị) dành nhiều thời gian nói về mức phạt tiền.
Ông cho biết theo giải trình của cơ quan soạn thảo, “địa bàn thuộc các thành phố” bao gồm cả xã, phường, đặc khu. 9 thành phố trực thuộc Trung ương (Hà Nội, Huế, Hải Phòng, Đà Nẵng, TPHCM, Cần Thơ, Đồng Nai, Quảng Ninh, Bắc Ninh) đều có xã, trong đó có xã miền núi, ven biển.
“Cùng một hành vi, người dân xã thuộc thành phố có thể bị phạt gấp đôi người dân xã liền kề thuộc tỉnh”, ông Vũ nói và nhận định quy định này không bảo đảm nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật.
Về mức phạt, đại biểu đoàn Quảng Trị nhìn nhận mức phạt giao thông hiện hành theo Nghị định số 168 của Chính phủ (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 238) đã cao so với thu nhập.
Ông dẫn chứng, hành vi không chấp hành hiệu lệnh đèn tín hiệu, xe mô tô, xe gắn máy bị phạt 4–6 triệu đồng (trước đây 800 nghìn – 1 triệu đồng); ô tô 18–20 triệu đồng.
Trong khi đó, năm 2025 GDP bình quân đầu người đạt 125,5 triệu đồng (khoảng 10,5 triệu đồng/tháng); thu nhập bình quân đầu người khoảng 6 triệu đồng/tháng, khu vực nông thôn gần 5,2 triệu đồng, nhóm 20% thu nhập thấp nhất khoảng 2,1 triệu đồng; thu nhập bình quân của người lao động 8,4 triệu đồng/tháng, 9 tháng năm 2026 là 9,1 triệu đồng.
“Như vậy, một lần vượt đèn đỏ bằng xe máy, ở mức trung bình của khung là 5 triệu đồng, đã bằng khoảng 83% thu nhập bình quân đầu người một tháng và gấp khoảng 2,4 lần thu nhập một tháng của nhóm 20% thu nhập thấp nhất”, ông Vũ phân tích.
Khi tiền phạt vượt khả năng chi trả, theo ông Vũ, quyết định xử phạt không được thi hành. Minh chứng là tình trạng người vi phạm bỏ phương tiện tại bãi tạm giữ đã diễn ra nhiều năm.
Dẫn số liệu, ông Vũ nêu năm 2024, kho bãi của Cảnh sát giao thông TPHCM có khoảng 35.400 phương tiện, nhiều người bỏ xe thay vì nộp phạt, hay ở Đà Nẵng có 10.909 phương tiện quá hạn tạm giữ không có người nhận từ (1/7/2025 đến 30/9/2026).
Nhìn nhận mức phạt hiện hành đã phát huy hiệu quả răn đe, tai nạn giao thông cũng giảm trên cả 3 tiêu chí, nhưng đại biểu Nguyễn Khánh Vũ cho rằng việc mở rộng phạm vi áp dụng mức phạt gấp đôi là chưa có căn cứ thực tiễn và chưa bảo đảm tính khả thi.
Ông đề nghị quy định xử phạt cần gắn với “điều kiện thu nhập, khả năng thi hành của người dân”.
Cùng với đó, theo đại biểu, cần bổ sung quy định cá nhân vi phạm có từ 2 tình tiết giảm nhẹ trở lên thì mức tiền phạt có thể giảm xuống dưới mức tối thiểu của khung tiền phạt; giao Chính phủ quy định mức giảm tối đa và các hành vi vi phạm không áp dụng.
Đại biểu đoàn Quảng Trị cũng đề nghị bổ sung quy định khuyến khích nộp phạt sớm theo hướng cá nhân, tổ chức tự nguyện nộp đủ tiền phạt trong thời hạn nhất định kể từ ngày nhận được quyết định xử phạt thì được giảm một phần số tiền phạt, nộp càng sớm thì mức giảm càng cao.
Giải thích đề xuất này, ông Vũ dẫn chứng kinh nghiệm của các nước trên thế giới, trong đó Malaysia áp dụng từ ngày 1/1/2026 giảm 50% tiền phạt nếu nộp trong 15 ngày, giảm 33% nếu nộp từ ngày thứ 16 đến ngày thứ 30.
Một vấn đề khác được đại biểu đề cập là thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính. Trong đó, dự thảo luật nâng thời hiệu xử phạt lên 3 năm đối với vi phạm trật tự, an toàn giao thông đường bộ.
Đại biểu Nguyễn Khánh Vũ đề nghị không nâng thời hiệu lên 3 năm, mà giữ nguyên 1 năm như luật hiện hành.
Việc nâng thời hiệu xử lý, theo đại biểu, chưa phù hợp nguyên tắc vi phạm phải được “phát hiện, ngăn chặn kịp thời”, xử phạt “nhanh chóng” và như nhận định trong báo cáo thẩm tra là “chưa thật sự hợp lý”.
“Với phạt nguội, thời hạn ra quyết định tính từ ngày xác định được người vi phạm, nên thời hiệu là giới hạn duy nhất. Nếu để đến 3 năm, phương tiện có thể đã qua tay người khác, vi phạm dồn tích hàng chục lỗi, hàng trăm triệu đồng”, ông Vũ nêu bất cập.
Theo ông, việc giữ thời hiệu 1 năm buộc cơ quan có thẩm quyền xử lý kịp thời ngay khi phát hiện, tránh để vi phạm dồn tích nhiều năm với số tiền phạt vượt khả năng chi trả; đồng thời người dân chỉ bị coi là trốn tránh khi thực sự đã nhận được thông báo vi phạm.
Quan tâm đến quy định về thời hạn tạm giữ hàng hóa, phương tiện, đại biểu Vũ Văn Tiến (Hải Phòng) cho biết dự thảo luật đã quy định thời hạn tạm giữ 7 ngày làm việc, 10 ngày làm việc và các trường hợp kéo dài nhưng không quá 1 tháng hoặc 2 tháng kể từ ngày tạm giữ.
Dự thảo luật đồng thời quy định thời hạn tạm giữ được tính từ thời điểm tạm giữ thực tế và không vượt quá thời hạn ra quyết định xử phạt, trừ trường hợp tạm giữ để bảo đảm thi hành quyết định.
Cho rằng các giới hạn này là phù hợp, ông Tiến đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát mối liên hệ giữa những giới hạn đó với quy định cho phép kéo dài thời gian tạm giữ đến khi lập biên bản trong trường hợp chưa đủ căn cứ.
Việc rà soát nhằm làm rõ tổng thời gian tạm giữ trong giai đoạn xác minh trước khi lập biên bản.
“Một lô hàng thời vụ bị tạm giữ để xác minh, đến khi trả lại đã hết mùa tiêu thụ thì doanh nghiệp có thể chịu thiệt hại lớn, kể cả khi sau đó không bị xử phạt”, ông Tiến ví dụ.
Vì vậy, theo đại biểu đoàn Hải Phòng, cần nghiên cứu thể hiện rõ cách tính thời hạn tối đa trong trường hợp này; cân nhắc quy định việc kéo dài thời hạn tạm giữ phải được thủ trưởng cơ quan xem xét trên cơ sở căn cứ cụ thể, đồng thời bảo đảm thực hiện đúng trách nhiệm bảo quản, hoàn trả đã được quy định.
