Dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt được Quốc hội thảo luận tại hội trường sáng 8/8. Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã giải trình ý kiến đại biểu.

Lo AI tiếp tay phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Góp ý, đại biểu Phạm Trọng Nhân (TPHCM) đề cập “năng lực công nghệ vô hình” khi AI có thể tham gia vào chuỗi tạo ra những vật liệu, hợp chất nguy hiểm. Theo ông, đây là một nguy cơ mới cần được nhìn nhận để quản lý rủi ro.

Theo đại biểu Phạm Trọng Nhân, cách tiếp cận truyền thống về phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt chủ yếu gắn với biên giới, cảng biển, cửa khẩu - nơi có thể kiểm soát hàng hóa hữu hình.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân (TPHCM). quochoi.vn

Song hiện nay, ông nhận định thứ nguy hiểm nhất không đi qua cửa khẩu nào, mà tồn tại dưới dạng mã nguồn, trọng số mô hình, thuật toán, truyền qua một đường kết nối Internet, và có khả năng tự thiết kế ra những vật liệu, hợp chất mà một phòng thí nghiệm từng phải mất nhiều năm mới làm được.

Từ đó, ông Nhân đề nghị dự thảo luật mở rộng cách nhận diện đối tượng kiểm soát, bổ sung khái niệm “công nghệ lưỡng dụng”, trong đó mô hình AI vượt ngưỡng năng lực nguy hiểm là một dạng công nghệ lưỡng dụng đặc biệt cần được đưa vào diện kiểm soát xuất khẩu.

Nêu rõ “không phải là kiểm soát AI nói chung”, ông Nhân nhấn mạnh chỉ những mô hình có khả năng làm gia tăng đáng kể nguy cơ phổ biến mới cần cơ chế quản lý tương xứng.

“Nhưng nếu danh mục chỉ dừng ở hàng hóa hữu hình, trong khi năng lực nguy hiểm có thể truyền qua biên giới chỉ bằng một tệp vài trăm gigabyte, thì luật vừa có hiệu lực đã trở nên lạc hậu”, đại biểu nêu quan điểm.

Đáng chú ý, đại biểu đề nghị bổ sung vào dự thảo luật các tiêu chí nhận diện rủi ro từ AI như năng lực tính toán, mức độ tự chủ, khả năng tự động thiết kế vật liệu, hóa chất, tác nhân sinh học và khả năng vượt qua cơ chế an toàn của hệ thống.

Theo ông, một mô hình AI vượt ngưỡng năng lực nguy hiểm cũng cần được xác định là căn cứ để kích hoạt cơ chế đánh giá rủi ro quốc gia.

Ông đồng thời đề nghị nâng cảnh báo sớm thành năng lực phân tích rủi ro quốc gia, ứng dụng AI và phân tích dữ liệu lớn để phát hiện dấu hiệu bất thường trong chuyển giao công nghệ và các mô hình AI có nguy cơ cao, kết nối liên ngành giữa các cơ quan.

“Luật phải biến sự cảnh giác đơn lẻ, ngẫu nhiên đó thành một năng lực cảnh báo sớm có tổ chức, có phân tích và có trách nhiệm giải trình”, ông nói.

Chậm trễ phòng, chống vũ khí hủy diệt sẽ gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng

Đại biểu Tô Thành Quyết, Phó Tư lệnh Quân khu 3 cho rằng, trong phòng, chống vũ khí hủy diệt hàng loạt, có những tình huống không thể xử lý theo quy định quản lý thông thường; bởi nếu chậm trễ sẽ làm mất thời cơ ngăn chặn, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Vì vậy, ông cho rằng dự thảo luật thiết lập cơ chế phản ứng khẩn cấp là cần thiết.

Đại biểu Quốc hội Tô Thành Quyết. Ảnh: quochoi.vn

Ông nhất trí với quy định cụ thể các căn cứ áp dụng, cơ chế kích hoạt để cơ quan có thẩm quyền ngăn chặn kịp thời. Các biện pháp được lựa chọn như: tạm dừng hoạt động giao dịch, phong tỏa tiền, tài sản, nguồn lực tài chính, tạm giữ hàng hóa, dữ liệu.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng) đề nghị tập trung vào cơ chế hỗ trợ tuân thủ, cho rằng pháp luật cần giúp doanh nghiệp và cơ sở nghiên cứu biết rõ mình phải làm gì, thay vì chỉ phát hiện và xử lý vi phạm.

Với quản lý dựa trên rủi ro, theo bà Nga, khi sử dụng công cụ phân tích dữ liệu, AI hoặc hệ thống cảnh báo tự động thì quyết định cuối cùng vẫn phải thuộc về chủ thể có thẩm quyền và có trách nhiệm giải trình.

Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Ảnh: quochoi.vn

Giải trình sau đó, Đại tướng Phan Văn Giang, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, nhấn mạnh nội dung dự thảo luật được xây dựng trên cơ sở thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Theo Đại tướng Phan Văn Giang, tiếp thu xây dựng Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt theo hướng bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia nhưng không cản trở hoạt động dân sự, sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học và các hoạt động hợp pháp

Đại tướng Phan Văn Giang cũng khẳng định tinh thần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhưng không làm phát sinh thủ tục, giấy phép, chế độ báo cáo hoặc nghĩa vụ có tính chất trùng lặp.

Theo Đại tướng Phan Văn Giang, các quy định trong luật liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ, căn cứ, thời hạn và giới hạn áp dụng các biện pháp; không giao quy định chi tiết theo hướng mở rộng thẩm quyền.