(Thanh tra) - Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, Chủ tịch Hội đồng tư vấn đặc xá, đã ký ban hành Hướng dẫn số 33/HD-HĐTVĐX triển khai thực hiện Quyết định số 457/QĐ-CTN ngày 7/4/2026 của Chủ tịch nước về đặc xá năm 2026.
Hướng dẫn cụ thể hóa nhiều nội dung quan trọng, bảo đảm việc xét đặc xá đúng đối tượng, công khai, minh bạch và không làm ảnh hưởng đến an ninh, trật tự xã hội.
Theo đó, đối tượng được xét đặc xá gồm người bị kết án phạt tù có thời hạn, tù chung thân đã được giảm xuống tù có thời hạn đang chấp hành án tại trại giam, trại tạm giam và người đang được tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù.
Một trong những yêu cầu then chốt là kết quả chấp hành án. Phạm nhân phải có các quý đã đủ thời gian xếp loại được đánh giá từ khá hoặc tốt trở lên theo quy định. Đáng chú ý, theo Nghị định số 118/2024/NĐ-CP, việc xếp loại quý I được thực hiện vào ngày cuối cùng của tháng 2. Vì vậy, ngoài các quý trước đó, thời gian từ ngày 1/3 đến khi xét đặc xá cũng phải được đánh giá đạt mức khá hoặc tốt.
Đối với trường hợp được tạm đình chỉ chấp hành án hoặc từng bị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh, ngoài yêu cầu về kết quả xếp loại trong trại giam, còn phải có xác nhận của UBND cấp xã nơi cư trú, đơn vị quân đội hoặc cơ sở y tế về việc chấp hành nghiêm các quy định pháp luật trong thời gian ở ngoài.
Hướng dẫn cũng làm rõ cách tính thời gian đã chấp hành án phạt tù, bao gồm thời gian tạm giữ, tạm giam và thời gian thi hành án trong trại giam, trại tạm giam; không tính thời gian được tại ngoại, hoãn hoặc tạm đình chỉ. Thời gian bị áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh trong các giai đoạn tố tụng vẫn được tính vào thời gian chấp hành án.
Đối với thời gian được giảm án, phần thời gian này được trừ trực tiếp vào thời hạn còn lại phải chấp hành. Ví dụ, một phạm nhân bị phạt 12 năm tù, đã chấp hành thực tế 9 năm và được giảm án tổng cộng 2 năm thì thời hạn còn lại chỉ còn 1 năm.
Về nghĩa vụ tài chính và dân sự, đây là điều kiện quan trọng khi xét đặc xá. Người được đề nghị đặc xá phải hoàn thành nghĩa vụ nộp phạt tiền, án phí, bồi thường thiệt hại, trả lại tài sản hoặc các nghĩa vụ dân sự khác theo bản án. Tuy nhiên, một số trường hợp vẫn được coi là đủ điều kiện, như đã được tòa án miễn phạt tiền, miễn án phí.
Đối với nghĩa vụ cấp dưỡng, người chấp hành án phải thực hiện xong toàn bộ hoặc đã thực hiện một lần và được cơ quan có thẩm quyền xác nhận. Trường hợp chưa thực hiện đầy đủ nhưng có thỏa thuận hợp pháp với người được cấp dưỡng và được xác nhận thì cũng được coi là đã hoàn thành.
Đáng chú ý, với người phạm tội khi chưa đủ 18 tuổi, nếu nghĩa vụ bồi thường do cha mẹ hoặc người đại diện thực hiện thì phải có tài liệu chứng minh việc đã hoàn thành nghĩa vụ, như biên lai, quyết định đình chỉ thi hành án hoặc văn bản thỏa thuận hợp pháp.
Trong trường hợp người bị kết án đã thực hiện một phần nghĩa vụ nhưng lâm vào hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn, chưa có điều kiện tiếp tục thi hành thì vẫn được xem xét theo quy định của pháp luật về thi hành án dân sự.
Một nội dung quan trọng khác là tiêu chí “không làm ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự”. Việc đánh giá căn cứ vào nhân thân, hoàn cảnh gia đình, quan hệ xã hội, tiền án, tiền sự và nguy cơ tác động đến tình hình địa phương. Những trường hợp có khả năng gây khiếu kiện đông người, bị lợi dụng để kích động chống phá hoặc gây hoang mang trong dư luận sẽ không được đề nghị đặc xá.
Quy trình thẩm định được thực hiện nhiều bước, từ hội đồng tại trại giam, tổ thẩm định liên ngành đến việc xác minh của công an địa phương. Trên cơ sở đó, Hội đồng tư vấn đặc xá sẽ xem xét, quyết định danh sách trình Chủ tịch nước.
Hướng dẫn cũng quy định rõ các trường hợp không được đề nghị đặc xá, như người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự về hành vi phạm tội khác; người phạm tội có tổ chức, giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu; hoặc từng sử dụng trái phép chất ma túy. Việc xác định căn cứ vào bản án, cáo trạng, tài liệu điều tra, kết quả xét nghiệm và các hồ sơ liên quan.
Bên cạnh đó, các trường hợp đặc biệt như lập công lớn trong quá trình chấp hành án, mắc bệnh hiểm nghèo, không còn khả năng tự phục vụ hoặc là lao động duy nhất trong gia đình có hoàn cảnh khó khăn cũng được xem xét theo hướng nhân đạo.
Về tiến độ thực hiện, từ ngày 22/4 đến 2/5/2026, các tổ thẩm định liên ngành sẽ trực tiếp kiểm tra hồ sơ tại các đơn vị, địa phương. Từ ngày 26/4 đến 20/5, việc tổng hợp, thẩm tra và hoàn thiện hồ sơ được tiến hành. Hội đồng tư vấn đặc xá dự kiến họp xét duyệt từ ngày 24 đến 26/5, trước khi trình Chủ tịch nước quyết định.
Quyết định đặc xá sẽ được công bố vào ngày 30/5/2026 và việc tổ chức tha người được đặc xá thực hiện vào ngày 1/6/2026.
Với những quy định cụ thể, chi tiết và quy trình chặt chẽ, đặc xá năm 2026 tiếp tục thể hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước, đồng thời bảo đảm yêu cầu nghiêm minh của pháp luật, góp phần giữ vững ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội và tạo điều kiện cho người được đặc xá tái hòa nhập cộng đồng.
